SEYFULLAH EFENDİ

Müellif:
SEYFULLAH EFENDİ
Müellif: MUHAREM OMERDIĆ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2009
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 25.02.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/seyfullah-efendi
MUHAREM OMERDIĆ, "SEYFULLAH EFENDİ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/seyfullah-efendi (25.02.2020).
Kopyalama metni
Bugünkü Bosna-Hersek Cumhuriyeti’nin Konjiç (Belgradcık) kasabasında doğdu. Babası Hacı Sâlih Ağa Proho Mekke’de, dedesi Hacı Mustafa Efendi hac yolculuğundan dönerken Kahire’de öldü. Seyfullah Efendi Prohozâde (Prohić) ilk öğreniminin ardından devam ettiği Konjic Medresesi’nde Ömer Efendi Humo’dan ders aldı. Daha sonra Saraybosna’da Gazi Hüsrev Bey Medresesi’nde tahsilini sürdürdü. Burada Saraybosna müftüsü ve ilk reîsülulemâsı olan Mustafa Efendi Hacıömeroviç ve Hasan Efendi Spaho’nun derslerine katıldı. 1883 yılında gittiği İstanbul’da yüksek öğrenimini tamamlayıp 1893’te icâzet aldı. İstanbul’daki hocaları arasında Mustafa Hakkı b. Halîl el-Cum‘avî ve Manastırlı İsmâil Hakkı Efendi zikredilmektedir. Ertesi yıl Saraybosna’ya döndüğünde reîsülulemâ tarafından kendisine verilen kadılık görevini kabul etmeyip Konjiç’te öğretmenlik yapmayı tercih etti. On bir yıl süreyle Cazin’deki medresede müderrislik görevini üstlendi. 1908’de Saraybosna’daki Şeriat ve Kadılık Okulu’na İslâm hukuku hocası olarak tayin edildi ve uzun süre çalıştığı bu kurumdan emekli oldu (1926). 1930’da gözlerini kaybetti. 29 Aralık 1932 tarihinde vefat etti.

Fıkıh ve ferâiz ilminde uzman sayılan, Boşnakça yanında Arapça ve Türkçe de bilen Seyfullah Efendi bu üç dilde eser vermiştir. Bosna-Hersek’te İslâmî ilimlerde Arapça ve Türkçe yazan son dönem âlimlerinden biri olduğu gibi bu sahada Boşnakça yazan neslin ilk temsilcilerinden biri olarak kabul edilmektedir. Ana dilinde eğitimin daha verimli olacağını düşünen Seyfullah Efendi diğer müslüman milletler gibi Boşnaklar’ın da kendi dilleriyle yazılan kitaplar sayesinde dinlerini daha kolay öğrenebileceklerine işaret etmekte ve bu faaliyetin ulemâ için bir farz-ı kifâye olduğunu belirtmektedir (Islamski Svijet, sy. 22, s. 4). Bu yaklaşımı bölgedeki âlimler tarafından desteklenmiş, çalıştığı kurumlarda ve özellikle Saraybosna’daki Şeriat ve Kadılık Okulu’nda kadıların yetişmesine katkısı olmuştur. Türkiye’deki İlâhiyat fakültelerine ve İslâmî ilimlere katkısı olan Muhammed Tayyib Okiç onun öğrencisidir.

Eserleri. Çoğu risâle şeklinde olan eserlerinin yalnızca bir kısmı neşredilmiştir. 1. Tecvîdü’l-inâs. Arap harfleriyle Boşnakça kaleme alınmıştır (Sarajevo 1907, 1927). 2. Ahvâl-i Nisâ. Yine Boşnakça yazılan bir risâledir (Sarajevo 1907, 1927). 3. Zübdetü’l-ferâʾiż. Hanefî mezhebine göre ferâiz konularını içeren bu Arapça eser Saraybosna’daki Şeriat ve Kadılık Okulu’nda ders kitabı olarak okutulmuştur (Sarajevo 1327/1909). 4. Dürr-i Yektâ Tercümesi. Türkçe’den Boşnakça’ya bir çeviridir (Cazin 1911). 5. Kitâbü’n-Nikâḥ. Bosna hükümetinin 15 Ekim 1916 tarihli kararıyla Saraybosna’daki Şeriat ve Kadılık Okulu’nda ders kitabı olarak okutulmuştur (Fatima Omerdić, XXV-XXVI [2007], s. 339) (Sarajevo 1916). 6. Eṣaḥḥu’l-aḳżıye fî lübsi’l-ḳalensüveti’n-Naṣrâniyye (Sarajevo 1919). Eserin arkasında dört sayfalık Boşnakça bir muhtasarı da mevcuttur (Fatima Omerdić, XXV-XXVI [2007], s. 339-340). 7. Aḥsenü’l-vesîle fî maʿrifeti’l-veṣâyâ ve’l-vaṣiyye (Sarajevo 1338/1920). 8. Smrt Hazreti Fatime. Hz. Fâtıma’nın vefatını konu alan bu manzum eser Arap harfleriyle Boşnakça kaleme alınmıştır (Sarajevo 1343/1924, 1360/1941). 9. Şürût-i Salât. Türkçe’den Boşnakça’ya bir çeviri olan eserin Latin harfleriyle çeşitli neşirleri vardır (Sarajevo 1930, 1931, 1933, 1940, 1943) ve her neşirde bazı ilâveler yapılmıştır. 10. Bidâyetü’l-inâs: Najbolji Ilmihal na Bosanskom Jeziku. Arap harfleriyle Boşnakça kaleme alınmış bir ilmihaldir (Sarajevo, ts.).

Seyfullah Efendi’nin Boşnakça, Arapça ve Türkçe henüz neşredilmemiş eserleri de vardır. ʿUmdetü’l-ferâʾiż adlı kendi eserine İstanbul’daki tahsili döneminde yazdığı ʿUḳdetü’l-ferâʾiż şerḥu ʿUmdeti’l-ferâʾiż adlı şerh Saraybosna Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi’nde kayıtlıdır (Dobrača, II, 902-903). Yazma nüshaları bulunan diğer belli başlı Arapça eserleri de şunlardır: ʿUmdetü’l-ferâʾiż, Lübbü’l-ferâʾiż, Hediyyetü’ṭ-ṭullâb fî üslûbi muṭâlaʿati’l-kitâb, el-Fevâʾidü’n-nefîse fî tertîbi’l-ḥucec ve’l-aḳyise, Teshîlü’l-vuṣûl, Şerḥu Dîbâceti ʿAlî Kuşcî, Taʿlîḳāt ʿale’l-ḳavli’l-ḫâmis, Teshîlü’l-ferâʾiż, Nüzhetü’r-râʾiḍ şerḥu Zübdeti’l-ferâʾiż, Kitâbü’l-ʿİbâdât maʿa muḳaddimeti’l-fıḳh, Hediyyetü’l-evṣıyâʾ, Kitâbü’l-Mevâʾiż. Osmanlı Türkçesi ile kaleme aldığı eserlerin başlıcaları şöylece sıralanabilir: Tuhfe-i Sıbyân der Tecvîd-i Kur’ân, Kavâid-i İ‘râb, Kavâid-i Sarfiyye, Mâ Yentefiu bihi’l-mer’ü ba‘de mevtih. Boşnakça kaleme aldığı eserlerin başlıcaları da şunlardır: Ma‘lûmât-ı İbtidâiyye, Tecvîdü’l-Kur’ân, Teshîlü’t-tecvîd, Kifâyetü’n-nisâ, Mesâil-i Dîniyye, Mesâil-i Fıkhiyye, Vezâif-i İslâmiyye, Tedrîbü’l-mübtedî fi’l-Arabî (yazma olarak günümüze ulaşan eserleri hakkında bk. Handÿić, el-Cevherü’l-esnâ, s. 104-105; Šabanović, s. 617-620; Dobrača, II, 902-903; Ahmić, s. 364-366; Muharem Omerdić, s. 16-17; Fatima Omerdić, XXV-XXVI [2007], s. 338-341). Onun üç sayfadan ibaret otobiyografisi Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi Arşivi’nde kayıtlı olup (nr. A-3610/TO) Muharem Omerdiç tarafından Boşnakça’ya tercüme edilmiştir (“Autobiografija”, Islamska Misao, sy. 85-86, Sarajevo, 1986, s. 18-19).

BİBLİYOGRAFYA
Sejfulah Proho, “Autobiografija”, Gazi Hüsrevbey Kütüphanesi Arşivi, nr. A-3610/TO (yazma nüsha); a.mlf., “Autobiografija” (trc. Muharem Omerdić), Islamska Misao, sy. 85-86, Sarajevo 1986, s. 18-19; Mehmed Handžić, Književni Rad Bosansko-Hercegovačkih Muslimana, Sarajevo 1933, s. 19-20; a.mlf., el-Cevherü’l-esnâ fî terâcimi ʿulemâʾi ve şuʿarâʾi Bosna (nşr. Abdülfettâh Muhammed el-Hulv), Kahire 1413/1992, s. 103-105; Hazim Šabanović, Književnost Muslimana BiH na Orijentalnim Jezicima, Sarajevo 1973, s. 617-620; Kasim Dobrača, Katalog Arapskih, Turskih i Perzijskih Rukopisa, Sarajevo 1979, II, 902-903; Chameran (Hadzi Ibrahim Hakki Cokić), “Merhum Sejfullah ef. Proho”, Hikmet, sy. 44, Tuzla 1933, s. 254-255; Hifzija M. Hasanefendić, “Sejfullah Proho”, Narodna Pravda, sy. 42, Sarajevo 1941, s. 4; Mahmud Traljić, “10-Godišnjica Smrti Sejfullah ef. Prohe”, Osvit, sy. 42-43, Sarajevo 1942, s. 2; Alija Ahmić, “Profesor Sejfullah Prohić-Uz 120 Godišnjicu Rodenja”, Takvim, Sarajevo 1979, s. 363-366; Muharem Omerdić, “Autobiografija Sejfullah Efendije Prohe”, Islamska Misao, sy. 85-86 (1986), s. 16-17; Fatima Omerdić, “Bibliografija Štampanih Djela Arapskim Pismom Bosanskohercegovačkih Autora u Gazi Husrev-Begovoj Biblioteci”, Anali GHB, XXV-XXVI (2007), s. 338-341.
Bu madde ilk olarak 2009 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 37. cildinde, 34-35 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.