SÜFYÂN b. MUS‘AB

سفيان بن مصعب
Müellif:
SÜFYÂN b. MUS‘AB
Müellif: MUSTAFA ÖZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2010
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 18.09.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/sufyan-b-musab
MUSTAFA ÖZ, "SÜFYÂN b. MUS‘AB", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/sufyan-b-musab (18.09.2019).
Kopyalama metni
Abdülkays b. Rebîa b. Nizâr kabilesine mensup olup kaynaklarda daha çok Abdî olarak anılır. Kuvvetli bir ihtimalle Kûfe’de doğmuş ve hayatının büyük kısmını burada geçirmiştir. Süfyân’ın Ehl-i beyt’e ve özellikle Hz. Ali’ye bağlılığı, İmam Ca‘fer es-Sâdık ile yakın münasebetler kurduğu (Ebû Ca‘fer et-Tûsî, er-Ricâl, s. 213), ondan hadis öğrendiği ve takdirini kazandığı nakledilir. Ca‘fer es-Sâdık’ın zaman zaman kendisinden duygulu şiirler okumasını istediği, hatta rivayet tariki zayıf sayılsa da, “Ey Şîa cemaati! Abdî Allah’ın dini üzeredir, onun şiirlerini çocuklarınıza öğretin” dediği kaydedilir. Bununla birlikte bazı şairler sebep bildirmeksizin onu gāliyyeden saymışlardır (Ebû Ca‘fer et-Tûsî, İḫtiyâr, s. 401). Devrinde en üstün Şîa şairi olarak kabul edilen Seyyid el-Himyerî ile karşılaşmalarında Himyerî’nin, Cemel, Sıffîn ve Nehrevan savaşlarında Hz. Ali’yi haklı görüp savunduğu şiirinde (metni için bk. Abdülhüseyin Ahmed el-Emînî, II, 296-297) kullandığı bazı sözlerin hatalı oludğunu belirtince Himyerî kusurunu kabullenmiş ve Abdî hariç kendisinin Araplar içinde en büyük şair olduğunu söylemiştir (Abdülhüseyin Ahmed el-Emînî, II, 296-297; Aʿyânü’ş-Şîʿa, VII, 268). Süfyân b. Mus‘ab’ın ölüm tarihini Muhsin el-Emîn 120 (738), Emînî ise 178 (794) olarak vermekte, ikinci tarihin doğruya daha yakın olduğu düşünülmektedir (Abdülhüseyin Ahmed el-Emînî, II, 296).

Süfyân’ın hemen bütün şiirleri Ehl-i beyt’in, bilhassa Hz. Ali ve neslinin üstünlük ve özellikleriyle ilgilidir. Bu arada başta Emevîler ve Abbâsîler olmak üzere Ehl-i beyt muhalifleri de onun şiirlerine konu teşkil etmiştir. Ehl-i beyt hakkında yazdığı şiirlerde bazan onları çok üstün bir konumda tasvir ederek abartılı davrandığı görülür. Bu arada hikâye yöntemini kullanarak kendisini anlayacak kitlelere ulaşabilen Süfyân siyasî ve dinî konulardan başka mersiye, hiciv vb. alanlara önem vermiştir. Ehl-i beyt’in uğradığı felâketleri işleyen Süfyân b. Mus‘ab’ın en önemli şiirlerinden biri Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehid edilmesine dair tasviridir. Burada şairin duyguları, üzüntüsü, Hz. Peygamber ailesine derin bağlılığı sade bir üslûpla ortaya konulmuştur. Bunun yanında Ali ailesi düşmanlarına karşı yazdığı hakaret dolu şiirlerinde son derece sert bir üslûp kullanmış, hilâfet hakkını gasbettiklerine inandığı Hz. Ebû Bekir ve Ömer’e derin bir nefret duyduğunu belirtmiştir.

Süfyân b. Mus‘ab’ın mevcut divanında yer alan şiirlerinin sayısı otuz üçe ulaşmaktadır. Bunlardan bir kısmının ona aidiyeti şüphelidir; yirmi ikisi de birkaç beyitlik kıtalardan oluşmakta ve klasik kaside kurallarına uymamaktadır. Şiirleri genel bir değerlendirmeye tâbi tutulduğunda mensup olduğu zümrenin propagandasına dayanan bir özellik taşıdığı görülür. Sünnî müelliflerce ihmal edilmesine rağmen Şiî yazarlar tarafından zaman zaman iktibas edilen şiirleri (İbn Şehrâşûb, tür.yer.) son zamanlarda çeşitli kaynaklardan derlenerek yayımlanmıştır (Abdülhüseyin Ahmed el-Emînî, II, 290-325).

BİBLİYOGRAFYA
Ebû Ca‘fer et-Tûsî, er-Ricâl (nşr. M. Sâdık Âl-i Bahrülulûm), Necef 1381/1961, s. 213; a.mlf., İḫtiyâru maʿrifeti’r-ricâl (nşr. Hasan el-Mustafavî), Meşhed 1348 hş., s. 401; İbn Şehrâşûb, Menâḳıbü âl-i Ebî Ṭâlib, Beyrut 1405/1985, tür.yer.; Abdülhüseyin Ahmed el-Emînî, el-Ġadîr fi’l-Kitâb ve’s-Sünne ve’l-edeb, Tahran 1366 hş., II, 290-325; Aʿyânü’ş-Şîʿa, VII, 267-272; Taieb el Achèche, “Sufyān al-ʿAbdī”, EI2 (İng.), IX, 770.

Mustafa Öz
Bu madde ilk olarak 2010 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 38. cildinde, 22 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.