TABÎİYYÂT - TDV İslâm Ansiklopedisi

TABÎİYYÂT

الطبيعيّات
Müellif:
TABÎİYYÂT
Müellif: MAHMUT KAYA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2010
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 26.09.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/tabiiyyat
MAHMUT KAYA, "TABÎİYYÂT", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/tabiiyyat (26.09.2021).
Kopyalama metni
İlk ve Ortaçağ ilim ve felsefesinde, duyularla algılanan organik ve inorganik varlıklar alanında meydana gelen her çeşit oluş ve bozuluşun (kevn ve fesad), değişen ve değişime uğramayan (hareket ve sükûn) varlıkların ilke ve özelliklerinin nelerden ibaret olduğunu gözleme dayanarak araştıran ilimler el-ulûmü’t-tabîiyye ve kısaca et-tabîiyyât diye anılmaktadır. İslâm filozof ve bilginlerinin ilimler tasnifiyle ilgili eserlerinde tabiat ilimlerinin sekiz ilimden meydana geldiği görülmektedir. Bu durum, Aristo’nun tabiat ilimleri alanında yazdıklarını mantık külliyatındaki gibi sekiz sayısıyla sınırlama ve bu geleneğe bağlı kalma düşüncesinden kaynaklanmaktadır. Filozofun bu alanda yazdıkları sayıca daha çok olmakla birlikte Ya‘kūb b. İshak el-Kindî, Fârâbî ve İbn Sînâ gibi Meşşâîler, yaptıkları tasniflerde sekiz sayısını aşmamak için bazan iki eseri (ilmi) bir başlık altında vermişlerdir. Hatta aynı filozofun farklı eserlerinde yer alan tasniflerdeki eser adlarında bu farklılığı görmek mümkündür (Kaya, s. 128-131). Meşşâî gelenekte felsefe ve ilimlerin en olgun ve sistematik eseri sayılan İbn Sînâ’nın eş-Şifâʾ külliyatının tabiat ilimlerine ayrılan ve eṭ-Ṭabîʿiyyât başlığı altında yer alan söz konusu sekiz ilmi içeren eserler şöyle sıralanmıştır: es-Semâʿü’ṭ-ṭabîʿî (fizik), es-Semâʾ ve’l-ʿâlem (gök ve yeryüzü), el-Kevn ve’l-fesâd (oluş ve bozuluş), el-Efʿâl ve’l-infiʿâlât (etkiler ve edilginler), el-Maʿâdin ve’l-âs̱ârü’l-ʿulviyye (madenler ve meteoroloji), en-Nefs (psikoloji), en-Nebât (bitkiler), el-Ḥayevân (hayvanlar-canlılar). Sekiz ilmin dışında tıp, veterinerlik, avcılık, çiftçilik, firâset, rüya tabiri, astroloji, sihir, tılsım, simya ve kimya gibi bilgi şubeleri ise tabîiyyâtın alt dalları sayılmakta ve bunlar da kendi içlerinde çeşitli dallara ayrılmaktadır (Sıddîk Hasan Han, I, 65).

BİBLİYOGRAFYA
Kindî, Resâʾil, I, 368; Farâbî, Fî mâ yenbaġī en yüḳaddeme ḳable teʿallümi’l-felsefe (nşr. F. Dieterici, es̱-S̱emeratü’l-merżıyye fî baʿżi’r-risâlâti’l-Fârâbiyye: Alfārābī’s Philosophische Abhandlungen içinde), Leiden 1890, s. 51; a.mlf., İḥṣâʾü’l-ʿulûm (nşr. Á. González Palencia), Madrid 1953, s. 83-87; İbn Sînâ, Fî aḳsâmi’l-ʿulûmi’l-ʿaḳliyye (nşr. Emîn Hindiyye, Tisʿu resâʾil içinde), Kahire 1908, s. 108-110; Sıddîk Hasan Han, Ebcedü’l-ʿulûm (nşr. Abdülcebbâr Zekkâr), Dımaşk 1978, I, 65; Mahmut Kaya, İslâm Kaynakları Işığında Aristoteles ve Felsefesi, İstanbul 1983, s. 128-131.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2010 yılında İstanbul’da basılan 39. cildinde, 330-331 numaralı sayfalarda yer almıştır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER