TEEBBETA ŞERRAN - TDV İslâm Ansiklopedisi

TEEBBETA ŞERRAN

تأبّط شرًّا
TEEBBETA ŞERRAN
Müellif: SÜLEYMAN TÜLÜCÜ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2011
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 16.10.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/teebbeta-serran
SÜLEYMAN TÜLÜCÜ, "TEEBBETA ŞERRAN", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/teebbeta-serran (16.10.2021).
Kopyalama metni
Doğu Arabistan’da yaşayan Kays Aylân’ın kollarından Fehm (Cedîle) kabilesine mensuptur. Şair hakkındaki bilgiler masalı andıran rivayetlerden ibarettir. Güvenilir kaynaklarda annesinin Benî Fehm’den Ümeyme adlı iyi bir kadın olduğu ifade edilir. Kendisine Teebbeta Şerran lakabının veriliş sebebiyle ilgili olarak çeşitli hikâyeler nakledilmiştir. Bunlardan meşhur olanına göre şair bir gün koltuğunun altına bir kılıç alıp dışarı çıkmış, komşular annesine böyle hiddetle nereye gittiğini sormuş, o da, “Bilmiyorum, koltuğunun altına bir kötülük aldı (teebbeta şerran) ve çıkıp gitti” diye cevap vermiş, şair o günden sonra bu lakapla anılmıştır. Bu konuda nakledilen hikâyelerin II. (VIII.) yüzyıldan sonra ortaya çıktığı anlaşılmaktadır. İbn Habîb el-Bağdâdî onun yapmış olduğu baskınlarla ilgili çok sayıda olağan üstü hikâyeden söz eder, fakat ayrıntılara yer vermez (el-Muḥabber, s. 196-197). Abdülkādir el-Bağdâdî de fantastik özellikleri dolayısıyla şaşırtıcı görünen birçok hikâyeye temas eder (Ḫizânetü’l-edeb, I, 138). Annesi siyahî olduğu için şair “ağribetü’l-Arab” (Araplar’ın kargaları: kuzgunî Araplar) diye tanınan zümredendi. Teebbeta Şerran küçük yaşta iken babası öldüğünden annesi şair Ebû Kebîr el-Hüzelî ile evlenmiş, ancak kendisi annesi ve üvey babasının oğulları ile baş edememiş, hatta Ebû Kebîr onu öldürmek istemiş, şair bu sebeple Benî Hüzeyl’e düşman olmuştur. Şairin kız kardeşlerinden Ümeyye, Kureyş’ten Nevfel b. Esed b. Abdüluzzâ ile evlenmiş, bu evlilikten Kureyş’in reislerinden şair Adî b. Nevfel dünyaya gelmiştir.

Teebbeta Şerran cesur, zeki, kurnaz, gözleri çok keskin ve kulakları çok hassas bir bedevî idi. Yağma arkadaşı ve dayısı Şenferâ gibi çok hızlı koşanlardan (addâûn) olup atlara ve geyiklere yetişecek derecedeki koşuculuğu darbımesel haline gelmiş, onun hakkında “iki ayaklı, iki kollu ve iki gözlülerin en hızlı koşanı” denilmiştir (Ebü’l-Ferec el-İsfahânî, XXI, 87). Yağmacılardan (saâlîk) olan şair baskın ve yağmalarını bazan tek başına, bazan Şenferâ veya başkalarıyla birlikte yapmış, hayatı Benî Hüzeyl ve Benî Becîle ile mücadele içinde geçmiştir. Baskınlarının birinde Benî Becîle ile savaşırken Nümâr dağında öldürülmüş veya Benî Hüzeyl’in kurduğu pusuya düşürülerek katledilmiş (meselâ bk. İbn Habîb, Esmâʾü’l-muġtâlîn, VI, 216), cesedi bir mağaraya atılmıştır. Ölümü üzerine aralarında Mürre b. Huleyf el-Fehmî, annesi, kız kardeşi veya kız kardeşinin oğlunun da bulunduğu birçok şair tarafından mersiyeler söylenmiştir. Yeğenine nisbet edilen mersiye bazan Teebbeta Şerran’a, bazan Şenferâ’ya izâfe edildiği gibi Halef el-Ahmer’e ait olduğu da ileri sürülmüştür (Stetkevych, XXXI/1 [1986], s. 30-31). Teebbeta Şerran’ın Mufaddal ed-Dabbî, Ebû Amr eş-Şeybânî, Ebû Abdullah İbnü’l-A‘râbî, İbn Habîb el-Bağdâdî ve Sükkerî gibi dilciler tarafından rivayet edilen şiirleri müstakil olarak zamanımıza intikal etmemiştir. Şiirlerinin çoğu i‘tizâr, fahr, hamâse türündendir ve parçalar halinde antolojilerle (el-Mufaḍḍaliyyât, el-Aṣmaʿiyyât, el-Vaḥşiyyât, Şerḥu Dîvâni’l-Ḥamâse vb.) edebî eserlerde (eş-Şiʿr ve’ş-şuʿarâʾ, Kitâbü’l-Eġānî, bk. bibl.) yer almaktadır.

Eserleri. 1. Dîvân. Teebbeta Şerran’ın şiirleri son yıllarda derlenerek Selmân Dâvûd el-Karagûlî - Cebbâr Ta‘bân Câsim (Necef 1393/1973) ve Ali Zülfikar Şâkir (Beyrut 1404/1984) tarafından neşredilmiş, ayrıca Yûsuf Şükrî Ferhât’ın Dîvânü’ṣ-ṣaʿâlîk’i içinde yayımlanmıştır (Beyrut 1413/1992). Divanının müellifi meçhul bir şerhinin yazma nüshasından dokuz varaklık bir bölümün mikrofilmi bulunmaktadır (Câmiatü’l-İmâm Muhammed b. Suûd Ktp., nr. 5069). 2. el-Ḳaṣîdetü’l-ḳāfiyye. el-Mufaḍḍaliyyât’ta yer alan (nr. 1) yirmi altı beyitlik bir şiir olup Millet Kütüphanesi’nde bir nüshası bulunmaktadır (Feyzullah Efendi, nr. 1662, 2 varak).

Teebbeta Şerran hakkında ilk ayrıntılı çalışma, G. W. F. Freytag (doktora tezi, Göttingen 1814), Haquinus Hellmann (doktora tezi, Lundae 1834) ve G. Baur (“Der arabische Held und Dichter Tâbit Ben Ğâbir von Fahm, genannt Ta’abbata Šarran, nach seinem Leben und seinen Gedichten”, ZDMG, X [1856], s. 74-109) tarafından yapılmış, daha sonra W. Ahlwardt ve F. Schulthess bazı şiirlerini yayımlamış, C. J. Lyall da dört şiirini neşretmiştir (JRAS, 1918, s. 211-227). Bazı şiirlerini G. W. F. Freytag Latince’ye, Goethe ve F. Rückert Almanca’ya, C. J. Lyall, Suzanne Pinckney Stetkevych İngilizce’ye, F. Gabrieli İtalyanca’ya tercüme etmiştir. Ahmed Muhammed Mahmûd el-Meydânî, S̱elâs̱etün min fürsâni’ş-şiʿri’l-câhilî: eş-Şenferâ, Teʾebbeṭa Şerran, ʿAntere adıyla yüksek lisans tezi hazırlamıştır (1991, Câmiatü Tanta külliyyetü’l-âdâb).

BİBLİYOGRAFYA
Teebbeta Şerran, Dîvân (nşr. Ali Zülfikar Şâkir), Beyrut 1404/1984, neşredenin girişi, s. 7-45; İbn Habîb, el-Muḥabber, s. 192, 196-198, 200; a.mlf., Esmâʾü’l-muġtâlîn (nşr. Abdüsselâm M. Hârûn, Nevâdirü’l-maḫṭûṭât içinde), Kahire 1374/1954, VI, 215-217; İbn Kuteybe, eş-Şiʿr ve’ş-şuʿarâʾ, I, 312-314; Ebü’l-Ferec el-İsfahânî, el-Eġānî, XXI, 86-115; Hatîb et-Tebrîzî, Şerḥu Dîvâni’l-ḥamâse, Bulak 1296, I, 37-49; II, 26, 160-164; a.mlf., Şerḥu’l-Mufaḍḍaliyyât (nşr. Ali M. el-Bicâvî), Kahire 1397/1977, I, 3-51; Abdülkādir el-Bağdâdî, Ḫizânetü’l-edeb, I, 137-139; III, 344, 345; VII, 502-503, 506-507; VIII, 194-197; Sezgin, GAS, II, 137-139; Abdülhalîm Hifnî, Şiʿrü’ṣ-Ṣaʿâlîk, Kahire 1987, tür.yer.; W. Heinrichs, “Ta’abbata Sharran, Goethe, Shâkir”, Reflections on Reflections: Near Eastern Writers Reading Literature (nşr. A. Neuwirth - A. C. Islebe), Wiesbaden 2006, s. 191-252; F. Gabrieli, “Taʾabbaṭa Šarran, Šanfarâ, Ḫalaf al-Aḥmar”, Atti della Accademia Nazionale dei Lincei, serie VIII, I, Roma 1946, s. 40-69; S. P. Stetkevych, “The Rithā’ of Ta’abbaṭa Sharran: A Study of Blood-Vengeance in Early Arabic Poetry”, JSS, XXXI/1 (1986), s. 27-45; Abdüsselâm el-Hemmâlî, “Şerḥu’l-Merzûḳī li-Ḳāfiyyeti ‘Teʾebbeṭa Şerran’”, Mecelletü Külliyyeti’d-daʿveti’l-İslâmiyye, sy. 15, Trablus 1428/1998, s. 645-653; a.mlf., “Mufaḍḍaliyyetü Teʾebbeṭa Şerran bi-şerḥi Ebî ʿAlî el-Merzûḳī”, MMMA (Kahire), XLIX/1-2 (1426/2005), s. 131-141; Kadri Yıldırım, “Câhiliye Dönemi Arap Edebiyatında Su‘lûk Şairler Hareketi”, Dicle Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, III/1, Diyarbakır 2001, s. 177- 206; H. H. Bräu, “Taʾabbata S̲h̲arran”, EI, IV, 622; Nihad M. Çetin, “Teʾabbata Şerren”, İA, XII/1, s. 76-78; A. Arazi, “Taʾabbaṭa S̲h̲arran”, EI2 (İng.), X, 2-3; M. Lutfî el-Yûsufî, “Teʾebbeṭa Şerran”, Mv.AU, IV, 341-347.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2011 yılında İstanbul’da basılan 40. cildinde, 269-270 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER