VOKA, Receb

VOKA, Receb
Müellif: MUHAMMED ARUÇİ, FETI MEHDIU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2013
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 23.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/voka-receb
MUHAMMED ARUÇİ, FETI MEHDIU, "VOKA, Receb", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/voka-receb (23.10.2019).
Kopyalama metni

Kalkandelen’e (Makedonya) bağlı Şipkoviça (Shipkovicë) köyünde doğdu. Asıl adı Receb Cûdî b. Nûreddin Voka’dır. Arnavutlar arasında Rexhep Vokë Tetova olarak tanınır. İlk öğrenimini köyünde tamamladıktan sonra hocası Behcet Efendi’nin teşvikiyle orta ve lise öğrenimine Kalkandelen’deki Saat Camii Medresesi’nde devam etti, ardından tahsilini Prizren’deki medresede sürdürdü (Avzi Mustafa, V/34 [1992], s. 14). Tüccar olan amcası Ali Voka’nın ve Kalkandelenli din âlimi Receb Efendi’nin desteğiyle 1868’de İstanbul’a gidip Fatih dersiâmlarından ders okudu ve icâzet aldı. Daha sonra aynı ilim muhitinde 1895 yılına kadar hocalık yaptı. Bu arada İstanbul Aksaray’da Arnavutlar tarafından kurulan Mahfel kulübüne üye oldu ve buradaki Arnavut halkının sorunlarıyla ilgilendi. 1895’te memleketine döndü ve Kalkandelen’deki medresede dinî ilimler okutmaya başladı, 1903 yılında Manastır vilâyeti müftülüğüne tayin edildi (Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye Salnâmesi, s. 801). Arnavut halkının dinî ve kültürel meseleleriyle burada da ilgilendi; ancak ortaya koyduğu görüşler sebebiyle muhaliflerince eleştirildi. Bunun üzerine görevinden istifa edip muhtemelen 1910’da İstanbul’a döndü. İstanbul’da bir süre fetva işleriyle meşgul oldu, kitapçılık yaptı. Ancak yazdığı bazı eserlerde Arnavut milliyetçiliği propagandası yaptığı ileri sürüldüğünden hayatının son günlerini işsiz olarak maddî sıkıntı içinde geçirdi. İstanbul’da vefat etti, kabrinin nerede olduğu bilinmemektedir.

Receb Voka, Osmanlı coğrafyasının çeşitli bölgelerinde karışıklıkların ve özellikle milliyetçi söylemlerin arttığı bir dönemde yaşamıştır. Bu gelişmelerden İttihat ve Terakkî’nin yönetimi altında belki de en çok Rumeli’de yaşayan müslümanlar etkilenmiştir. Böyle bir ortamda Receb Voka, Arnavutlar’ın kendi ana dillerinde öğrenim görmesi fikrini desteklemiş, Arnavut halkı için alfabe arayışının gündeme gelmesi esnasında Arnavut alfabesinin Latin harfleriyle yazılmasına karşı çıkarak Osmanlı alfabesinin Arnavutça’ya uygulanmasını önermiş ve bu konuda ısrarcı olmuştur. Bu tutumu yüzünden hem resmî makamların dikkatini çekmiş hem de zaman zaman Arnavut milliyetçilerinin tenkitlerine mâruz kalmıştır. Muhtemelen bu sebeple Arnavut alfabesiyle ilgili Manastır Kongresi’ne katılmamış (1908), bunun üzerine Arnavutlar tarafından millî davaya sahip çıkmayan kişi olarak gösterilmeye çalışılmıştır. Debre (1909) ve Bükreş toplantılarına destek vermesi, Arnavutlar’ın Arnavut dilinde eğitim görmesini ve Arnavut halkı için Osmanlıca harflerle alfabeyi savunması, Arnavutlar’ın kendi kimliklerini koruyarak geniş Osmanlı toplumuna aidiyetlerini korumasını, İslâmî geleneğin kaybolmamasını, böylece Arnavutlar’ın hıristiyan toplumlar içerisinde asimilasyona mâruz kalmamasını hedeflediğini ortaya koymaktadır. Onun fikirlerinin memleketinde fazla kabul görmemesi muhtemelen, Manastır müftülüğü görevinden ayrılıp İstanbul’a dönmesinde ve hayatının kalan geri kısmını orada sürdürmesinde etkili olmuştur. İstanbul’a geldikten sonra Mahfel’in ideolojisi doğrultusunda mücadelesini sürdürmüştür. Bu tutumu sebebiyle olsa gerek İstanbul’daki resmî makamlardan ve memleketindeki aydın çevrelerden hiç ilgi görmemiş, hayatının son günlerinde İstanbul sokaklarında çiçek satarak geçimini sağlamaya çalışmıştır.

Eserleri. 1. A-Beja Shqip (Arnavutça elifbâ). Manastır Kongresi için hazırlanan alfabe kırk dört harften oluşmaktadır; eserin ilk sayfalarının bir kısmı Türkçe açıklamalara ayrılmıştır (İstanbul 1327).

2. Arnavutça Mufassal İlmihal. Müellifin bizzat hazırladığı alfabe ile kaleme alınmış 100 sayfalık bir eserdir (İstanbul 1328).

3. Mendime (düşünceler). On altı sayfalık risâlede Arnavut halkının geleceği ve çağdaş eğitimi konusu ele alınmaktadır. Voka bu eserini de kendi alfabesiyle yazmış (İstanbul 1328), eseri daha sonra orijinali ve Latin harfleriyle birlikte Feti Mehdiu derleyip Kalkandelen Müftülüğü neşriyatı arasında yayımlamıştır (Tetovë 1991).

4. Gramatika Elementare Shqipe (Arnavutça gramer kitabı) (İstanbul 1911). Kaynaklarda Receb Voka’nın başka eserleri ve makalelerinin de bulunduğu belirtilmektedir. Vehbi Bexheti, Receb Voka hakkında ayrıntılı bir çalışma yapmıştır (bk. bibl.). Receb Voka’nın doğum yeri olan Şipkoviça köyünde bir büstü dikilmiş ve anısına bir ilkokul yaptırılmıştır. Aynı bölgede Brodec köyündeki ilkokul da onun adını taşımaktadır.


BİBLİYOGRAFYA

Rexhep Vokë, Mendime-Myfti i Manastirit (ed. Feti Mehdiu), Tetovë 1991, s. 3-5, 17-19.

Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye Salnâmesi (1321 h./1903-1904 m.), s. 801.

J. Rexhepagiq, Zhvillimi i Arsimit dhe i Sistemit Shkollor të Kombësisë Shqiptare ne Territorin e Jugosllavisë së Sotme Deri më 1918, Prishtinë 1970, s. 112.

Mahmud Hysa, Alamiada Shqiptare, Shkup 1997, s. 28-37.

Vehbi Bexheti, Rexhep Voka dhe vepra e tij 1847-1917, Tetovë 2001, tür.yer.

Hasan Hasani, Leksikoni i Shkrimtarëve Shqiptarë 1501-2001, Prishtinë 2003, s. 460.

Ismail Arsllani, Distinktivi Tetovar, Tetovë 2008, s. 73-76.

Hasan Kaleši, “Prilog Poznavanju Arbanaske Književnosti iz Vremena Preporoda”, Godišnjak, I/1, Sarajevo 1957, s. 352-388.

Islam Islami, “Jeta, Puna dhe Veprimtaria Pedagogjike e Rexhep Vokës”, Dituria, sy. 2-3, Prishtinë 1971-72, s. 103-116.

Avzi Mustafa, “Ta Njohim për së Afërmi Rexhep Vokën”, Hëna e Re, V/34, Shkup 1992, s. 14.

“Kongresi i Dibrës (1909)”, Fjalor Enciklopedik Shqiptar, Tiranë 1985, s. 509-510.

“Kongresi i Manastirit (1908)”, a.e., s. 512.

Bu madde ilk olarak 2013 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 43. cildinde, 122-123 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.