YEZÎDÎ, Abdullah b. Yahyâ

عبد الله بن يحيى اليزيدي
Müellif:
YEZÎDÎ, Abdullah b. Yahyâ
Müellif: M. SUAT MERTOĞLU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2013
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 04.04.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/yezidi-abdullah-b-yahya
M. SUAT MERTOĞLU, "YEZÎDÎ, Abdullah b. Yahyâ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/yezidi-abdullah-b-yahya (04.04.2020).
Kopyalama metni

Yezîdî ailesinin kurucusu meşhur kıraat âlimi Yahyâ b. Mübârek el-Yezîdî’nin oğludur. İbnü’l-Yezîdî olarak bilinir. Babasının Basra’da Abbâsîler’e karşı isyan eden Ali evlâdından İbrâhim b. Abdullah b. Hasan’la birlikte hareket etmesi ve İbrâhim’in öldürülerek isyanın bastırılmasından sonra Yahyâ’nın bir müddet saklanıp ardından Bağdat’ta ortaya çıkması yüzünden Abdullah’ın doğum yeri ve tarihinin bilinmediği kaydedilmekle birlikte söz konusu isyan sırasında Yahyâ’nın henüz genç ve Abdullah’ın ailenin dördüncü oğlu olduğu göz önünde bulundurularak Bağdat’ta doğmuş olabileceği ihtimali üzerinde durulur (Ġarîbü’l-Ḳurʾân, neşredenin girişi, s. 25-26). Abdullah kıraati, bu ilmi Ebû Amr b. Alâ’dan tahsil eden babasından arz ve semâ yoluyla öğrendi. Dânî onu Ebû Amr kıraatini nakledenlerin en önemlilerinden biri kabul eder (İbnü’l-Cezerî, I, 463). Kendilerinden nahiv ve lugat ilmini tahsil ettiği hocaları arasında Yahyâ b. Ziyâd el-Ferrâ da yer almaktadır. Sa‘leb adıyla meşhur olan Ahmed b. Yahyâ, Ferrâ’nın öğrencileri içinde özellikle Kur’an ve mesâili hakkında Abdullah’tan daha bilgilisini görmediğini söyler (Hatîb, X, 198-199). Sika diye nitelendirilen Abdullah’ın talebeleri arasında yeğenleri Abbas b. Muhammed el-Yezîdî ve Fazl b. Muhammed el-Yezîdî’nin yanı sıra Ahmed b. İbrâhim Verrâku Halef, Ca‘fer b. Muhammed el-Âdemî ve Bekrân b. Ahmed bulunmaktadır.

Eserleri: Ġarîbü’l-Ḳurʾân ve tefsîruh. Türünün erken örneklerinden sayılan eserin mevcut yazma nüshalarında müellif adı belirtilmeden sadece Yezîdî nisbesi yer almakta ve muhtemelen bu sebeple eser bazı kaynaklarda müellifin babası Yahyâ’ya nisbet edilmektedir (nşr. Muhammed Selîm el-Hâc, Beyrut 1405/1985; nşr. Abdürrezzâk Hüseyin, Beyrut 1407/1987). Ancak İbnü’n-Nedîm gibi erken dönem müelliflerinin, eseri Abdullah’a nisbet etmesi yanında İbnü’l-Cevzî’nin Zâdü’l-mesîr’de Ebû Abdurrahman el-Yezîdî’ye atfettiği bilgilerin eldeki Ġarîbü’l-Ḳurʾân’la uyum göstermesi eserin Abdullah’a aidiyetini göstermektedir (Ġarîbü’l-Ḳurʾân, neşredenin girişi, s. 18-21). Abdullah b. Yahyâ’nın ayrıca Kitâbü iḳāmeti’l-lisân ʿalâ ṣavâbi’l-manṭıḳ (el-Ḥâşiye fi’l-manṭıḳ adıyla basılmıştır; Kahire 1295/1878; bk. Sâlihiyye, V, 36), Kitâbü’l-vaḳf ve’l-ibtidâ ve Muḫtaṣar fi’n-naḥv adlı eserleri vardır.


BİBLİYOGRAFYA

Abdullah b. Yahyâ el-Yezîdî, Ġarîbü’l-Ḳurʾân ve tefsîruh (nşr. M. Selîm el-Hâc), Beyrut 1405/1985, neşredenin girişi, s. 7-48.

Ebû Bekir ez-Zübeydî, Ṭabaḳātü’n-naḥviyyîn ve’l-luġaviyyîn (nşr. M. Ebü’l-Fazl İbrâhim), Kahire 1984, s. 65, 76.

, s. 62-63.

, X, 198-199.

, V, 293.

Kemâleddin el-Enbârî, Nüzhetü’l-elibbâʾ (nşr. M. Ebü’l-Fazl İbrâhim), Kahire 1386/1967, s. 168.

, II, 134.

, I, 463.

, I, 329.

, V, 36.

 
Bu madde ilk olarak 2013 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 43. cildinde, 523-524 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.