ZERRÎNKÛB, Abdülhüseyin - TDV İslâm Ansiklopedisi

ZERRÎNKÛB, Abdülhüseyin

عبد الحسين زرّين كوب
Müellif:
ZERRÎNKÛB, Abdülhüseyin
Müellif: DERYA ÖRS
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2013
Erişim Tarihi: 17.07.2024
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/zerrinkub-abdulhuseyin
DERYA ÖRS, "ZERRÎNKÛB, Abdülhüseyin", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/zerrinkub-abdulhuseyin (17.07.2024).
Kopyalama metni

19 Mart 1923’te Burûcird’de doğdu. İlk ve orta öğreniminden sonra bu şehirde başladığı lise öğrenimini Tahran’da tamamladı. Bu arada babasının teşvikiyle Arapça öğrendi; fıkıh, hadis, tefsir, kelâm gibi dinî ilimleri tahsil etti. Ayrıca ilgi duyduğu tarih, felsefe ve edebiyat kitapları okuyarak kendini yetiştirmeye çalıştı. 1941’de Tahran Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne kayıt yaptırdıysa da babasının isteği üzerine Burûcird’e dönmek zorunda kaldı. Bir süre Hürremâbâd ve Burûcird’de lise öğretmenliği yaptı; tarih, coğrafya, İran edebiyatı, Arapça, felsefe, yabancı dil, matematik, fizik, ilâhiyat gibi pek çok alanda ders verdi. 1945’te yeniden Tahran Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fars Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne girdi. 1948’deki mezuniyetinin ardından aynı bölümde doktora yapmaya başladı. Üniversite tahsili sırasında Tahran’daki çeşitli liselerde öğretmenlik yaptı. Dönemin en tanınmış ilim adamlarından Bedîüzzaman Fürûzanfer’in danışmanlığında hazırladığı Naḳdü’ş-Şiʿr, Târîḫ ve Uṣûl-i Ân adlı teziyle 1955’te edebiyat doktoru unvanını aldı. Tahran’daki eğitimi sırasında Şeyh Ebü’l-Hasan-ı Şa‘rânî’nin sohbetlerine katılarak İslâm felsefesi konusundaki bilgisini arttırdı. Arapça, Fransızca ve İngilizce yanında II. Dünya Savaşı yıllarında İtalyanca ve Almanca öğrenmeye çalıştı. 1956’da Tahran Üniversitesi Aklî ve Naklî Bilimler Fakültesi’ne doçent olarak tayin edildi. Burada İslâm tarihi, dinler ve mezhepler tarihi, tasavvuf ve bilim tarihi konularında dersler verdi. 1960’ta profesör oldu. Bir yandan Tahran Yüksek Öğretmen Okulu ve Dramatik Sanatlar Fakültesi’nde derslere girerken bir yandan da Fars dili ve edebiyatı doktora programlarında öğrenci yetiştirdi.

1949’dan itibaren beş yıl süreyle haftalık Mihrigân dergisinin başyazarlığını yapan Zerrînkûb, kısa bir süre sonra İntişârât-i Büngâh-i Terceme ve Neşr-i Kitâb adlı kurumun yöneticiliğini üstlendi. Bu arada Müctebâ Mînovî ile birlikte Müessese-yi Lugat-i Franklin’de sözlük ve ansiklopedi yazımıyla ilgili bazı çalışmalar gerçekleştirdi. 1951 yılından itibaren İkbâl-i Âştiyânî, Saîd-i Nefîsî, Muhammed-i Muîn, Pervîz Nâtil Hânlerî gibi bilim adamlarıyla beraber, Hollanda’da basılan The Encyclopaedia of Islam ile Gulâm Hüseyn-i Musâhib’in gözetiminde hazırlanan ve ilk modern Farsça ansiklopedi projesi sayılan Dâʾiretü’l-Maʿârif-i Fârsî’nin telif ve çeviri çalışmalarına katıldı. 1963’te Râhnemâ-yi Kitâb dergisinin başyazarlığına getirildi. Bunun yanında Süḫan, Yaġmâ, Cihân-i Nev, Dâniş, ʿİlm ô Zindegî, Mihr, Ferheng-i Îrân-zemîn gibi dönemin etkili sanat ve edebiyat dergileriyle iş birliğini sürdürdü. 1968-1970 yıllarında misafir öğretim üyesi olarak California ve Princeton üniversitelerinde beşerî bilimler alanında ders verdi. Ardından Tahran Üniversitesi’ne döndü. 1976-1977 ders yılında Fars Dili ve Edebiyatı Bölümü başkanlığını yürüttü. 1981-1983 yılları arasında Fransa’da yaşadı. Avrupa, Amerika, eski Sovyetler Birliği, Hindistan, Pakistan ve çeşitli Arap ülkelerine yaptığı seyahatlerde bilim adamlarıyla tanıştı. Bu ülkelerin kütüphane, bilimsel kurum ve müzelerinden yararlandı; çok sayıda yazma eserin mikrofilmine ulaşma imkânını elde etti. Bağdat’ta V. İslâm (1962), Yeni Delhi’de XXVI. Uluslararası Müsteşrikler, Viyana’da Uluslararası Tarih Bilimleri, Cenevre’de Dinler Tarihi, Duşanbe’de Hâfız-ı Şîrâzî’yi Anma, İtalya ve Amerika’da Nizâmî-i Gencevî’yi Anma, Münih’te Mevlânâ’yı Anma, Kirman’da Hâcû-yi Kirmânî’yi Anma ve Tahran’da Orta Asya Ulusları İşbirliği kongrelerine katıldı. Orta yaşlarından itibaren çeşitli hastalıklarla mücadele eden Zerrînkûb 15 Eylül 1999’da vefat etti.

Eserleri. A) Edebî eleştiri, biyografi ve İran edebiyatı tarihi: Felsefe-i Şiʿr (Tahran 1323 hş./1944); Naḳd-i Edebî (Tahran 1338 hş.); Bâ Kârvân-i Ḥülle (Tahran 1343 hş./1964, 1347 hş.); Şiʿr-i bî-Dürûġ Şiʿr-i bî-Niḳāb (Tahran 1346 hş.); Ez Kûçe-i Rindân (Tahran 1349 hş./1970); Seyrî der Şiʿr-i Fârsî (Tahran 1363 hş.); Sırr-i Ney: Naḳd ü Şerḥ-i Taḥlîlî vü Taṭbîḳī-i Mes̱nevî (Tahran 1364 hş./1985); Baḥr der Kûze (Tahran 1366 hş.); Pille Pille tâ Mülâḳāt-ı Ḫudâ (Tahran 1370 hş./1991); Pîr-i Gence der Cüst ü Cûy-ı nâ Ḳocâ-âbâd (Tahran 1372 hş.); Âşnâyî bâ Naḳd-i Edebî (Tahran 1372 hş.); Ez Güzeşte-i Edebî-i Îrân (Tahran 1375 hş.); Ez Ney-nâme (Ber-güzîde-i Mes̱nevî-i Maʿnevî; Kamer-i Âryân ile birlikte, Tahran 1377 hş.). B) İran ve İslâm tarihi: Dû Ḳarn-i Suḳūṭ (Tahran 1330 hş.); Târîḫ-i Îrân Baʿd ez İslâm (Tahran 1343 hş.); Fetḥ-i ʿArab der Îrân (İngilizce, içinde, Tahran 1354 hş.); Târîḫ-i Merdüm-i Îrân (I-II, Tahran 1364 hş., 1367 hş.); Rûzgârân-i Îrân (Tahran 1373 hş.); Dünbâle-i Rûzgârân-i Îrân (Tahran 1375 hş.); Rûzgârân-i Dîger (Tahran 1375 hş.); Bâmdâd-i İslâm (Tahran 1346 hş.); Kârnâme-i İslâm (Tahran 1348 hş.); Târîḫ der Terâzû (Tahran 1354 hş.). C) Tasavvuf, kelâm, ahlâk ve felsefe: Erziş-i Mîrâs̱-i Ṣûfiyye (Tahran 1342 hş.); Firâr ez Medrese (Tahran 1353 hş.); Cüstücû der Taṣavvuf-i Îrân (Tahran 1357 hş., 1367 hş.); Dünbâle-i Cüstücû der Taṣavvuf-i Îrân (Tahran 1362 hş., 1366 hş., 1367 hş.); Der Ḳalemrev-i Vicdân: Seyrî der ʿAḳāʾid, Edyân u Esâṭîr (Tahran 1369 hş.); Şuʿle-i Ṭûr (Tahran 1377 hş.). D) Tercüme: Bünyâd-ı Şiʿr-i Fârsî (J. Darmesteter’den, Tahran 1326 hş.); Edebiyyât-i Feranse der Ḳurûn-ı Vüsṭâ (V. L. Soline’den, Tahran 1328 hş.); Edebiyyât-i Feranse der Devre-i Ronesans (V. L. Soline’den, Tahran 1328 hş.); Metafizik (F. Challe’den, Tahran 1329 hş.); Şerḥ-i Ḳaṣîde-i Tersâʾiyye-i Ḫâḳānî (V. F. Minorsky’den, Ferheng-i Îrân-zemîn, Tahran 1332 hş., I/2, s. 111-173); Fenn-i Şiʿr (Aristo’dan, Tahran 1337 hş./1958; gözden geçirilmiş baskı: Arisṭû ve Fenn-i Şiʿr, Tahran 1357 hş.). E) Makale derlemeleri: Yâd dâşthâ ve Endîşehâ (Tahran 1351 hş.); Ne Şarḳī ne Ġarbî İnsânî (Tahran 1353 hş.); Ez Çîzhâ-yi Dîger (Tahran 1356 hş.); Bâ Kârvân-i Endîşe (Tahran 1363 hş.); Defter-i Eyyâm (Tahran 1365 hş.); Naḳş ber Âb (Tahran 1368 hş.); Ḥikâyet Hemçünân Bâḳī (Tahran 1376 hş.; eserlerinin bir listesi için bk. Hûşeng, XII, 233-235).


BİBLİYOGRAFYA

Dıraḫt-i Maʿrifet: Ceşnnâme-i Üstâd Duktûr ʿAbdülḥüseyn-i Zerrînkûb (ed. Ali Asgar Muhammed-i Hânî), Tahran 1376 hş.

Kârnâme-i Zerrîn: Yâdnâme-i ʿAbdülḥüseyn-i Zerrînkûb (ed. Ali Dehbâşî), Tahran 1379 hş.

Hûşeng İttihâd, Pijûhişgirân-ı Muʿâṣır-ı Îrân, Tahran 1387 hş./2008, XII, 1-373.

Hasan Cemşîdî, “Zerrînkûb, ʿAbdülḥüseyn”, , VIII, 472-473.

Îrec Efşâr, “ʿAbdülḥüseyn-i Zerrînkûb”, Nâme-i Ferhengistân, IV/2, Tahran 1378 hş., s. 7-20.

“Ölümsüz Simalar: Dr. Abdulhuseyn-i Zerrînkûb’un Hayat Hikâyesi ve Eserlerine Kısa Bir Bakış”, Nâme-i Âşinâ, III/1, Ankara 2001, s. 51-53.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2013 yılında İstanbul’da basılan 44. cildinde, 296-297 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER