ZÜRKĀNÎ, Muhammed Abdülazîm

محمّد عبد العظيم الزرقاني
Müellif:
ZÜRKĀNÎ, Muhammed Abdülazîm
Müellif: M. SUAT MERTOĞLU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2013
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 07.04.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/zurkani-muhammed-abdulazim
M. SUAT MERTOĞLU, "ZÜRKĀNÎ, Muhammed Abdülazîm", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/zurkani-muhammed-abdulazim (07.04.2020).
Kopyalama metni

Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber 1880’li yıllarda doğduğu kaydedilmektedir. Mısır’ın Garbiye vilâyetinde Sante’ye bağlı Ca‘feriye köyünden olup Zürkānî nisbesi Menûfiye vilâyetinde Telâ’ya bağlı Zürkān köyünden gelmektedir. Kur’ân-ı Kerîm’i ezberleyip temel dinî bilgileri aldıktan sonra 1911’de el-Ma‘hedü’l-Ahmedî’de öğrenim görmeye başladı. Daha sonra Ezher Üniversitesi’ne girdi ve İlâhiyat (Usûlüddin) Fakültesi’nden mezun oldu. 1925’te âlimiyye diploması aldı. 1926’da Ma‘hedü’z-Zekāzîk’a ve ardından Ma‘hedü Tantâ’ya öğretmen tayin edildi. Bir süre imam olarak da görev yaptıktan sonra önce Ma‘hedü’l-Kāhire’ye, 1939’da Kur’an ilimleri ve hadis okutacağı Ezher’in İlâhiyat Fakültesi’nde hocalığa getirildi. Zürkānî Kahire’de öldü. Başta Kur’an ilimleri olmak üzere hadis, fıkıh ve kelâm gibi alanlarda kendini yetiştirmesi yanında edebiyat, tarih, felsefe ve sosyolojiyle de ilgisi vardı. Zürkānî, ulûmü’l-Kur’ân’ı çağdaş bir üslûpla ifade etmeye ve Kur’an’la ilgili bazı güncel şüphe ve tereddütleri gidermeye çalışmasıyla dikkat çekmiştir. Eserlerinde edebî bir üslûp kullanmış, bu arada şiirle de uğraşmıştır.

Eserleri. 1. Menâhilü’l-ʿirfân fî ʿulûmi’l-Ḳurʾân. Kur’an ilimleri alanında modern dönemde yazılmış en meşhur eserlerden biridir. Eserde Süyûtî’nin el-İtḳān fî ʿulûmi’l-Ḳurʾân’ı başta olmak üzere 100’den fazla kaynağa atıf yapılmakla birlikte müellifin kaynak kullanımı hususunda her zaman titiz davranmadığı ve bazı konularda ikinci derecede kaynaklardan faydalandığı halde asıl kaynağa atıf yaptığı görülmektedir (örnekler için bk. Hâlid b. Osman Ali es-Sebt, I, 91-97, 125). Eserde Kur’an ilimlerinin temel meseleleri on yedi başlık altında incelenmiş olup en çok yer ayrılan konulardan biri i‘câzü’l-Kur’ân’dır. Zürkānî Kur’an ilimleri sahasında Zerkeşî ve Süyûtî gibi âlimlere göre daha az sayıda konuyu ele almakla birlikte çalışmasında, önceki eserlerde müstakil başlık altında incelenmeyen ulûmü’l-Kur’ân’ın anlamı ve tarihi, Kur’an’ın tercümesi ve üslûbu gibi farklı başlıklara da yer vermiştir. Menâhilü’l-ʿirfân’da Kur’an’la ilgili şüpheler konusu üzerinde genişçe durulması, Cemâleddîn-i Efgānî ve Muhammed Abduh ekolünün müellif üzerindeki etkisiyle açıklanmaktadır (a.g.e., I, 128, 134; II, 929). Çeşitli baskıları yapılan eser (Kahire 1362, 1372-1373, 1980; Beyrut 1988, 2003, 2004, 2005) Hânî el-Hâc (Kahire, ts.), Fevvâz Ahmed Zemerlî (Beyrut 1415/1995, 1417/1996), Ahmed b. Ali (Kahire 2001), Bedî‘ Seyyid Lehhâm’ın (Dımaşk 2001) ve Ahmed Îsâ el-Muasrâvî’nin (Kahire 1424/2003) tahkikiyle de neşredilmiştir. Zürkānî kitabının bazı Doğu dillerine tercüme edildiğini belirtmektedir (Menâhilü’l-ʿirfân, I, 10). Muhsin Ârmîn eseri Terceme-i Menâhilü’l-ʿirfân fî ʿulûmi’l-Ḳurʾân adıyla Farsça’ya çevirmiştir (Tahran 1385 hş./2006). Hâlid b. Osman Ali es-Sebt, Dirâse taḳvîmiyye li-kitâbi Menâhili’l-ʿirfân li’z-Zürḳānî (1412, el-Câmiatü’l-İslâmiyye, Medîne-i Münevvere, bk. bibl.), Arif Serkan Eser, Ulûmu’l-Kur’ân Geleneği ve Muhammed Abdulazim Zürkânî’nin Menâhilü’l-İrfân fi Ulûmi’l-Kur’ân Adlı Eseri (2011, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü), Sedat Sağdıç, Zerkâni’nin Menâhilü’l-İrfân Adlı Eseri Çerçevesinde Kur’an’a Yönelik Şüpheler ve Verilen Cevaplar (2011, MÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü), Ulâ Abdullah İbrâhim el-Kudât Cühûdü’l-İmâm ez-Zürḳānî fî ibrâzi delâʾili iʿcâzi’l-Ḳurʾâni’l-kerîm ve’d-difâʿi ʿanhu (1432/2011, Câmiatü’l-Medîne el-âlemiyye) adıyla yüksek lisans tezi hazırlamışlardır.

2. el-Menhelü’l-ḥadîs̱ fî ʿulûmi’l-ḥadîs̱ (Kahire 1366/1947).

3. Fi’l-Bidaʿı ve mevḳıfi’l-İslâm minhâ. Ezher’in İlâhiyat Fakültesi öğrencileri için hazırlanmış bir çalışmadır (Kahire 1362).

4. Fi’d-daʿve ve’l-irşâd. Zürkānî’nin ayrıca el-Hidâyetü’l-İslâmiyye dergisinde makaleleri ve Sefînetü’l-aḫbâr dergisinde şiirleri yayımlanmıştır.


BİBLİYOGRAFYA

Zürkānî, Menâhilü’l-ʿirfân (nşr. Fevvâz Ahmed Zemerlî), Beyrut 1415/1995, I, 10; II, 188, 193.

, VI, 210.

Hâlid b. Osman Ali es-Sebt, Kitâbü Menâhili’l-ʿirfân li’z-Zürḳānî: Dirâse ve taḳvîm, [baskı yeri ve tarihi yok] (Dâru İbn Affân li’n-neşr ve’t-tevzî‘), I-II.

http://www. almoajam.org/poet_details.php?id=6581.

Bu madde ilk olarak 2013 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 44. cildinde, 579-580 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.