ABDULLAH AHISKAVÎ

Müellif:
ABDULLAH AHISKAVÎ
Müellif: CAHİT BALTACI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1988
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 18.09.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-ahiskavi
CAHİT BALTACI, "ABDULLAH AHISKAVÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/abdullah-ahiskavi (18.09.2019).
Kopyalama metni
Bugün SSCB sınırları içinde kalan Ahıska’nın köylerinden Orpala’da doğdu. Çocukluğunda, devrinin ilim adamlarından olan babası Mehmed Efendi ile birlikte Şam’a gitti ve bir süre kaldıkları Sâlihiyye’de ilk öğrenimine başladı. Daha sonra tekrar Ahıska’ya döndüler. Babasının ölümünden sonra Kars’a giderek İsmâil b. Muhammed Berküşâdî’den fıkıh usulü ve hadis tahsil etti. Kendisinden icâzet aldığı bu hocası ona “Ziyâeddin” lakabını verdi. Bir müddet sonra Erzurum’a, oradan Diyarbekir’e gitti ve orada Küçük Ahmedzâde Ebûbekir Efendi’den Sahîh-i Buhârî ile İbnü’l-Hâcib’in Muhtasar’ını, Buzcuzâde Ömer Efendi’den de tefsir, aruz, hesap ve hendese ile “usûl-i irtifâ” okudu. Daha sonra hocası Buzcuzâde tarafından Mısır’a gönderildi. Mısır’da Şeyh Abdüsselâm Erzincânî’den Sahîh-i Buhârî ve Dürerü’l-ahkâm gibi eserlerle hadis usulü ve kıraat okuyan Abdullah Ahıskavî, 1761’de İstanbul’a gidip ders vermeye ve eserlerini yazmaya başladı. Beş yıl sonra İstanbul’dan Bosna’ya geçerek iki yıl kadar orada kaldı. Daha sonra da hacca gitti; dönüşünde Ayasofya Medresesi’ne müderris oldu. 1778’de Bosna seyahati sırasında yazmaya başladığı eseri Revâmîzü’l-ayân’ı tamamladı. Vefatında Karacaahmet Mezarlığı’nda Söğütlüçeşme civarına defnolundu.

Eserleri. 1. Revâmîzü’l-ayân fî beyâni mezâmîri’l-uhûd ve’l-ezmân. Antropoloji, astronomi, biyoloji, kimya, coğrafya, tarih ve biyografi gibi değişik konuları ihtiva eder. Arapça olan bu beş ciltlik eserin ilk cildine ilim, melek, cin, şeytan, insan, kâinat ve bunların mahiyetleri ile felekler, arş, kürsî, yıldızlar, burçlar, gezegenler, anâsır-ı erbaa, yeryüzü, madenler, bitkiler ve hayvanlar; diğer ciltlerde ise Hz. Peygamber ve ashabı, tâbiînin büyük âlimleri, hadis imamları, mezhep imamları ve talebeleri, Câhiliye dönemi ve İslâmî devir hükümdarları ile hakîmler ve şairler hakkında bilgi verilmektedir. Bu eserin Süleymaniye Kütüphanesi’nde bir yazması bulunmaktadır (Esad Ef., nr. 2127-2128). 2. Muhtasaru Revâmîzi’l-ayân. 3. Levâmiu’l-envâr. Mükerrer hadislerin terkedilmesi suretiyle meydana getirilmiş bir Kütüb-i Sitte muhtasarıdır. 4. Mirkatü’t-Tarîkati’l-Muhammediyye ve Merdâtü’ş-şerîati’l-Ahmediyye. et-Tarîkatü’l-Muhammediyye’nin şerhidir. 5. Câmiu’l-fusûl fî ilmeyi’l-furû ve’l-usûl. 6. Mebâhicü’l-ihvân ve menâhicü kavânîni’l-mîzân (Îsâġūcî şerhi). 7. Rumûzü’l-ḥaḳāyıḳ ve künûzü’d-deḳāyıḳ (tıbba dair). 8. Bedîʿu’n-nizâm (coğrafyaya dair).

BİBLİYOGRAFYA
Osmanlı Müellifleri, I, 370-374; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 487; Îżâḥu’l-meknûn, I, 173, 356, 584, 585; II, 414, 423, 468; Brockelmann, GAL Suppl., II, 674; , I, 109.
Bu madde ilk olarak 1988 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1. cildinde, 80-81 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.