ABDÜLMELİK b. MANSÛR - TDV İslâm Ansiklopedisi

ABDÜLMELİK b. MANSÛR

عبد الملك بن منصور
ABDÜLMELİK b. MANSÛR
Müellif: ABDÜLKERİM ÖZAYDIN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1988
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 25.11.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/abdulmelik-b-mansur
ABDÜLKERİM ÖZAYDIN, "ABDÜLMELİK b. MANSÛR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/abdulmelik-b-mansur (25.11.2020).
Kopyalama metni

364’te (974-75) Zelfâ adlı bir câriyeden doğdu. Babasının sağlığında hem devlet idaresinde hem de savaş meydanlarında görev alarak önemli tecrübeler kazandı. Babası 991 yılında oğlu lehine hâciblikten feragat etti, ancak bu görevi fiilen yine kendisi yürüttü. Mansûr Fas’ı Zîrî b. Atıyye’nin elinden alınca Abdülmelik’i buraya vali tayin etti (998). Fakat altı ay sonra Kurtuba’ya çağrılarak yerine İbnü’l-Kattâ‘ adıyla meşhur Îsâ b. Saîd getirildi. Bir sefer sırasında hastalanan Mansûr, oğlunu yanına çağırıp ordu kumandanlığını kardeşi Abdurrahman’a emanet etmesini istedi ve kendisine bazı tavsiyelerde bulunduktan sonra Kadı İbn Zekvân ile birlikte onu Kurtuba’ya gönderdi. Abdülmelik Kurtuba’ya vardığında bazı çevrelerin isyan hazırlığı içinde olduklarını gördü. Babasının ölüm haberi Kurtuba’ya ulaşınca Halife II. Hişâm el-Müeyyed kendisini hâcibliğe tayin ederek hil‘at giydirdi (27 Ramazan 392 / 9 Ağustos 1002).

Abdülmelik hâcib olduktan sonra kısa sürede idareye hâkim oldu ve olay çıkarmalarından endişe ettiği şahısları Sebte’ye (Ceuta) sürdü. Halife Hişâm bütün devlet işlerini ona bırakıp inzivaya çekildi. Abdülmelik babasının idarî ve askerî sahadaki politikasını aynen takip etti. Bazı vergileri kaldırdı. Babasının kuzeydeki hıristiyan devletlerle yapmış olduğu anlaşmaları yeniledi. 1003 yılında Frank topraklarına saldırınca, kendileriyle anlaşma yaptığı hıristiyan prensler de ona bilfiil yardımcı oldular ve onu yarımadanın en güçlü hâkimi olarak tanıdılar. Ertesi yıl Kastilya topraklarına hücum edince de Kont Sancho Garcia ateşkes istedi ve 1005 yılında Galicia ve Asturias’a karşı tertiplediği seferlerde ona yardım etti. Bir yıl sonra Benblûne’ye (Pamplona) karşı düzenlediği başarısızlıkla sonuçlanan sefer ise başşehir Kurtuba’da bazı huzursuzluklara sebep oldu. Abdülmelik daha sonra Clunia Kalesi’ni ele geçirip tahrip etti. Gazvetü’n-nasr diye meşhur olan bu seferden sonra Halife Hişâm ona el-Muzaffer unvanını verdi (1007). Ertesi yıl Sancho Garcia üzerine bir sefer daha düzenlemek zorunda kaldı. 1008 yılında yeni bir sefere çıkarken Kurtuba yakınlarındaki Vâdi Ermilât’ta (Guadimellato) hastalandı. 16 Safer 399’da (20 Ekim 1008) vefat etti ve Zâhire’de defnedildi. Ölümünden sonra yerine geçen kardeşi Abdurrahman tarafından zehirlendiğine dair rivayetler sağlam bir temele dayanmamaktadır.

Abdülmelik halk tarafından sevilen âdil bir idareciydi. Endülüs Emevî Devleti son parlak devrini onun zamanında yaşamıştır. Ülkede huzur ve güveni sağladı. Babası kadar kabiliyetli olmamakla birlikte sahip olduğu devlet adamlığı vasfı ile devleti başarıyla idare etti. Endülüs Emevî Devleti’nin çöküş devrine rastlayan altı yılı aşkın idareciliği sırasında zaman zaman bazı isyanlar çıkmış, ancak kayda değer iki isyanı da rahatlıkla bastırmıştır.


BİBLİYOGRAFYA

Dabbî, Buġyetü’l-mültemis, Kahire 1967, s. 21, 373-374.

İbnü’l-Esîr, İslâm Tarihi: el-Kâmil fi’t-târîh Tercümesi, IX (trc. Abdülkerim Özaydın), İstanbul 1987, s. 145.

İbn Hallikân, Vefeyât (nşr. İhsan Abbas), Beyrut 1397/1977, V, 275.

Nüveyrî, Nihâyetü’l-ereb, XXIII (nşr. A. Kemâl Zekî – M. Mustafa Ziyâde), Kahire 1980, s. 406-407.

, IV, 148.

İbnü’l-Kādî, Ceẕvetü’l-iḳtibâs, Rabat 1973-74, II, 441-442.

, I, 398-406, 423, 576, 587, 589; III, 76, 94, 244, 341; IV, 290; VI, 380.

, II, 25.

, s. 506, 511, 520, 523, 534, 538.

, s. 42.

Robert Mantran, L’Expension Musulmane, Paris 1979, s. 45, 214.

, III, 845.

, IV, 163.

David Wasserstein, The Rise and Fall of the Party Kings, Princeton 1985, s. 45-47.

R. Dozy, “İbn Ebû Amir’in Ölümünden Sonraki Endelüs”, Doğuştan Günümüze Büyük İslâm Tarihi, İstanbul 1987, IV, 427-429.

C. F. Seybold, “Abdülmelik”, , I, 95.

a.mlf., “Âmirîler”, , I, 408.

a.mlf., “Āmirids”, 2(İng.), I, 446.

E. Lévi-Provençal, “ʿAbd al-Malik”, , I, 75-76.

D. M. Dunlop, “His̲h̲ām II”, , III, 495-496.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1988 yılında İstanbul'da basılan 1. cildinde, 266 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER