ABS (Benî Abs) - TDV İslâm Ansiklopedisi

ABS (Benî Abs)

بنو عبس
Müellif:
ABS (Benî Abs)
Müellif: MUSTAFA FAYDA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1988
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 05.07.2022
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/abs-beni-abs
MUSTAFA FAYDA, "ABS (Benî Abs)", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/abs-beni-abs (05.07.2022).
Kopyalama metni

Kabileye adını veren Abs’ın nesebi Adnân’a kadar uzanmaktadır. Kabile, Abs’ın Kutay‘a ve Varaka adlı iki oğlundan çeşitli kollara ayrılarak çoğalmıştır. Yurtları, Necd bölgesinin doğudan batıya uzanan en geniş vadisi olan Vâdirrummân’ın merkezî kısmı idi. Birçok dağ ve tepelerle çevrili bu topraklarda yarı göçebe bir halde hayvancılıkla uğraşırlardı. Câhiliye devrinde doğuda Esed kabilesi, batıda Benî Kelb, Hubeyb suyu çevresinde de Benî Eşca‘ ile komşu idiler. 550 yılına doğru Abs kabilesi reisi Züheyr b. Cezîme’nin bütün Gatafân kabileleri ile Hevâzinliler’in reisi olarak kabul edilmesi, bu kabilenin itibarını arttırmıştı. Ancak onların bu üstünlüğü, Âmir b. Sa‘saa kabilesinden Hâlid b. Ca‘fer’in Züheyr’i öldürmesiyle sona erdi. Abs kabilesi, Câhiliye devrinde çeşitli kabilelerle yaptığı savaşlarla şöhret bulmuştu. İslâmiyet’in ortaya çıkışına kadar devam eden bu savaşların en önemlisi, Benî Abs ile kardeş kabile Zübyân arasında meydana gelmiştir. Yevmü Dâhis (يوم داحس) denilen bu savaş, bir at yarışı sırasında Zübyânlılar’ın dürüst davranmamaları yüzünden çıkmış ve yıllarca devam etmiştir. Hemen hemen bütün Gatafân kabilelerinin kendilerine cephe almasından dolayı bu savaşların çoğunda mağlûp olan Benî Abs, çeşitli yerlere göç etmek zorunda kalmıştır.

Kabile mensuplarının Hz. Peygamber’le görüşmeleri ve İslâm dinini kabul etmeleri hakkında iki ayrı rivayet vardır. Bunların birincisinde, Abs kabilesinden dokuz kişilik bir heyetin Medine’ye geldiği, Hz. Peygamber’in kendilerine çok iyi davrandığı, onların da müslüman olup Medine’ye yerleştikleri ve ilk muhacirler arasında yer aldıkları haber verilmekte, ayrıca heyette bulunan dokuz sahâbînin de isimleri sayılmaktadır. İbn Sa‘d’ın naklettiği bu haberde Abs heyetinin Medine’ye hangi tarihte geldiği belirtilmemiştir. Ancak onlardan “ilk muhacirler” şeklinde bahsedilmesi dikkate alınarak hicretin 3. veya 4. yılında Medine’ye geldikleri söylenebilir. Yine İbn Sa‘d’ın naklettiği ikinci rivayette ise, yine tarih zikredilmeksizin, üç kişilik bir Abs heyetinin Medine’ye geldiği ve Hz. Peygamber’le konuşup bazı endişelerini dile getirdikleri ve Medine’ye hicret etmeyi düşündükleri anlatılmaktadır ki bu hadiseden onların Medine’ye geldiklerinde müslüman oldukları anlaşılmaktadır. Ayrıca Taberî de hicrî 10. yılda başka bir Abs heyetinin Medine’ye geldiğini kaydeder.

Kabile mensupları, aralarında Hâlid b. Sinan gibi tevhid akîdesine inanan ve Hz. Peygamber’in bi‘setini haber veren bir şahsiyetin bulunmasından dolayı iftihar ederlerdi. Peygamber’in de heyettekilere Hâlid b. Sinan’ı sorduğu ve onun hakkında, “Hâlid, kavminin kaybettiği bir nebî (haberci) dir” buyurduğu rivayet edilmektedir. Hz. Peygamber’in vefatından sonra Benî Abs’ın bir kısmının irtidad edip yalancı peygamber Tuleyha el-Esedî’ye tâbi oldukları, ancak daha sonra tekrar İslâm dinini kabul ederek Suriye ve Irak bölgelerindeki fetihlere katıldıkları bilinmektedir. Fetihlerden sonra bir kısmı Medâin ve Kûfe’ye, Amr b. Âs ile Mısır’ın fethine katılanlar ise Fustat ve Bilbîs şehrine yerleştiler. Bazıları da Kuzey Afrika fetihlerine katılıp Mağrib’i yurt edindiler. Abdülmelik b. Mervân’ın Vellâde adlı zevcesi bu kabileye mensuptur. Bundan dolayı Benî Abs, Abdülmelik ile iki oğlu Velîd ve Süleyman’ın halifelikleri zamanında rahat bir hayat sürdüler.

Gatafân kabilesinin bu kolundan başka Esed, Hanîfe, Hevâzin b. Eslem, Amr b. Kays, Aylân ve Ak kabilelerinin kolları arasında da aynı adı taşıyan birçok kabile vardır.


BİBLİYOGRAFYA

, I, 200.

, I, 295-296.

İbn Habîb, Muḫtelifü’l-ḳabâʾil ve müʾtelifühâ (nşr. F. Wüstenfeld), Göttingen 1850, s. 21.

a.mlf., el-Muḥabber, s. 234.

, II, 420-433.

, s. 62, 263.

, I, 530.

, s. 11-12.

, I, 1740, 1872-1873, 1878-1879, 1886, 2487.

, II, 211-214.

, s. 275, 277-280.

, s. 250-252.

, V, 545.

, II, 211-212; V, 88.

, II, 369-374; VIII, 116-117.

L. Caetani, İslâm Târihi (trc. Hüseyin Cahid), İstanbul 1924-27, IV, 87-91.

Kehhâle, Muʿcemü ḳabâʾili’l-ʿArab, Beyrut 1968, II, 738-740.

M. Âsım Köksal, İslâm Târihi, İstanbul 1972, IV, 254-260.

Reckendorf, “Abs”, , I, 114-116.

J. W. Fück, “Ghaṭafān”, , II, 1046-1048.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1988 yılında İstanbul’da basılan 1. cildinde, 312 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER