ADEVÎ, Muhammed Haseneyn

محمد حسنين العدوي
Müellif:
ADEVÎ, Muhammed Haseneyn
Müellif: MÂCİDE MAHLÛF
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1988
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.08.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/adevi-muhammed-haseneyn
MÂCİDE MAHLÛF, "ADEVÎ, Muhammed Haseneyn", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/adevi-muhammed-haseneyn (22.08.2019).
Kopyalama metni
Mısır’da Asyût vilâyetine bağlı Benî Adî’de doğdu (18 Mart 1861). Bir ulemâ ailesine mensuptur. İslâmî ilimlere dair temel bilgileri öğrendikten sonra Ezher’e girdi. On iki yıl süren tahsil hayatı sırasında zekâsıyla dikkati çekti. “Üstün başarı” derecesiyle âlimiyye* pâyesi aldı. Bir süre Ezher’de hocalık yaptı. Çeşitli ilimlerdeki şöhreti yanında disiplinli çalışmasıyla da tanındı ve bazı önemli görevlerde bulundu. Bu sırada Ezher’de birtakım yenilikler yaptı. Kurduğu yeni ve modern kütüphanenin ilk müdürü oldu. Bir süre sonra Ezher ile dinî enstitülere başmüfettiş tayin edildi; ayrıca Ezher İdare Meclisi üyeliğine getirildi. Daha sonra Tanta Ahmedî Camii şeyhi olan Adevî, Ezher ve dinî enstitüler müdürlüğü yaptı. Ezher’deki birçok faaliyeti yanında, Kefrüşşeyh vilâyetindeki Desuk Enstitüsü, Dimyat Enstitüsü ve Tanta’daki Ahmedî Enstitüsü gibi Ezher’e bağlı dinî enstitüleri ıslah etti. Bu enstitülere giriş şartlarıyla eğitim ve öğretim programlarını düzenledi, yeni binalar yaptırdı. Dört fıkıh mezhebini temsilen otuz kişiden oluşan Ezher Büyük Âlimler Cemaati (Cemâatü kibâri’l-ulemâ) ve Ezher Yüksek Meclisi üyeliğine seçildi. Daha sonra Ezher meşihatlığına vekil tayin edildi. Osmanlı Devleti tarafından kendisine üçüncü dereceden Mecîdî nişanı ile ikinci dereceden Osmânî nişanı verildi; ayrıca Mısır’da birinci dereceden “ilmî taltif kisvesi” aldı. 1915’te, Ezher’le ilgili bazı konularda, Mısır’ın başında bulunan Hüseyin Kâmil ile aralarında anlaşmazlık çıkınca idarî görevlerinden alındı. Bunun üzerine kendisini tamamen öğretime ve kitap yazmaya verdi. Aynı zamanda, Halvetiyye’nin Şerkāviyye kolunun faal bir mensubu ve tarikatın kurucusu Ahmed b. Şerkāvî el-Halîfî’nin önde gelen talebeleri arasında bulunuyordu. Nisan 1936’da vefat etti; Kahire’de Abbâsiye semtindeki Karâfetülhafîr Mezarlığı’na defnedildi.

Başta fıkıh ve tasavvuf olmak üzere naklî ve aklî ilimlerle ilgili kaleme aldığı eserlerin büyük bir kısmı yayımlanmıştır. Eserlerinden bazıları şunlardır: Bülûgu’s-sûl fî medhali ilmi’l-usûl; el-Kavlü’l-câmi fi’l-keşf an mukaddimeti Cemi’l-cevâmi; el-Kavlü’l-mübîn fî hukmi’l-muâmele beyne’l-ecânib ve’l-müslimîn; el-Fusûlü’l-vâfiyât fî ahkâmi’l-muâmelât; Fetâvâ şeriyye; el-Mevârîs fi’ş-şerîati’l-İslâmiyye; Şerhu’l-Mevridi’r-Rahmânî fi’t-tevhîd ve’t-tasavvuf; Hükmü’t-tevessül bi’l-enbiyâ ve’l-evliyâ; İthâfü’l-verrâd bi-eşiggati’l-evrâd li’s-sâdeti’l-Halvetiyye; el-İfâdâtü’l-kudsiyye fî beyâni badi’l-ıstılâhâti’l-hikemiyye; et Tasavvurâtü’l-evveliyye fi’l-metâlibi’l-hikemiyye; Talîka alâ Risâleti’l-Âmilî fî ilmeyi’l-cebr ve’l-hisâb; el-Hâşiyetü’l-kübrâ ale’l-Makulâti’l-hikemiyye fi’l-felsefe; Unvânü’l-beyân fî ulûmi’t-tibyân; el-Medhalü’l-münîr fî mukaddimeti ilmi’t-tefsîr; et-Talîk alâ Nuhbeti’l-fiker.

BİBLİYOGRAFYA
Ali Paşa Mübârek, el-Ḫıṭaṭü’t-Tevfîḳıyye, Bulak 1306, IX, 179; Serkîs, Muʿcem, II, 1648-1649; Brockelmann, GAL Suppl., II, 446; Zeki Mücâhid, el-Aʿlâmü’ş-şarkıyye, Kahire 1945, II, 160; Ziriklî, el-Aʿlâm, Kahire 1373-78/1954-59, VI, 326; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, Dımaşk 1376-80/1957-61 ⟶ Beyrut, ts. (Dâru İhyâi’t-türâsi’l-Arabî), IX, 231; Fihrisü’l-Mektebeti’l-Ezheriyye, IV, 152; VI, 143; Muhammed Suâd Celâl, “el-İmâmü’l-hucce eş-Şeyh Muhammed Haseneyn Mahlûf el-ʿAdevî”, Mecelletü’l-Ezher, LV/9, Kahire 1983, s. 1510-1519; F. de Jong, “al-ʿAdawi”, EI2 Suppl. (İng.), I, 40-41.
Bu madde ilk olarak 1988 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1. cildinde, 373-374 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.