ÂGĀ BÜZÜRG-i TAHRÂNÎ

آغا بزرك طهراني
Müellif:
ÂGĀ BÜZÜRG-i TAHRÂNÎ
Müellif: ORHAN BİLGİN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1988
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 14.08.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/aga-buzurg-i-tahrani
ORHAN BİLGİN, "ÂGĀ BÜZÜRG-i TAHRÂNÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/aga-buzurg-i-tahrani (14.08.2020).
Kopyalama metni
Tahran’da Muhsinî diye tanınan ve ticaretle uğraşan Şiî bir ailenin çocuğudur. Kendisi Münzevî lakabı ile de anılır. İlk tahsilini Tahran’da yaptı. 1886 yılında babasının düzenlediği bir merasimde kendisine dinî kıyafet giydirilerek Şeyh Âgā Büzürg lakabı verildi. 1897’de Necef’e yerleşti. İran, Suriye, Mısır ve Hicaz’a yaptığı birkaç kısa seyahat dışında hayatını Irak’ta Şiîler’in mukaddes saydıkları şehirlerde geçirdi. Necef’te zamanın büyük Şîa âlimlerinden hat, tecvid, edebiyat, mantık, fıkıh, usûl-i fıkıh ve matematik dersleri aldı; özellikle el-Kifâye’nin müellifi Ahund Molla Muhammed Kâzım-ı Horasânî’den (ö. 1911) istifade etti. Onun ölümü üzerine Sâmerrâ’ya giderek Mirza Muhammed Takı-i Şîrâzî’nin ders halkasına girdi. eẕ-Ẕerîʿa adlı büyük eserini burada yazmaya başladı. Sâmerrâ Medresesi’nde hocalık yaptı. Hocalarından rivayette bulunma ve talebelerine icâzet verme hususunda, çağdaş âlimlerle kıyas edilemeyecek kadar gayretli bir muhaddis idi. 1937’de Necef’e döndü ve orada öldü.

Eserleri. 1. eẕ-Ẕerîʿa ilâ teṣânîfi’ş-Şîʿa*. Âgā Büzürg daha Sâmerrâ’da iken, Şiî edip, şair ve âlimlerinin Arap edebiyatına yaptıkları hizmeti küçümseyen Corcî Zeydân’ın Târîḫu âdâbi’l-luġati’l-ʿArabiyye adlı eserine reddiye mahiyetinde, başlangıçtan 1370 (1951) yılına kadar yaşayan Şiî müelliflerin eserlerini tanıtan bir kitap yazmaya başlamıştı. Bu maksatla uzun yıllar çalıştıktan sonra eẕ-Ẕerîʿa adlı bu büyük eseri ortaya koydu. Şiî müelliflere ait 53.510 eseri alfabe sırasına göre ihtiva eden kitap yirmi beş cilt olarak basılmıştır (Necef-Tahran 1355-1398). 2. Ṭabaḳātü aʿlâmi’ş-Şîʿa. Hicrî IV-XIV. yüzyıllar arasında yetişen Şiî âlimlerin biyografilerini ihtiva eden eser, eẕ-Ẕerîʿa’ya ek mahiyetinde yazılmıştır. İlk üç asır, bu dönemlerle ilgili kaynakların çokluğu sebebiyle esere alınmamıştır. Eserin genel adı Tabakatü alâmi’ş-Şîa olmakla birlikte, her yüzyıla tahsis edilen müstakil bölümlere ayrı isimler verilmiştir. Şimdiye kadar basılan bölümler şunlardır: IV-V. yüzyıl (Beyrut 1971); VI-VII. yüzyıl (Beyrut 1972); VIII. yüzyıl (Beyrut 1975); IX. yüzyıl (Tahran 1362 hş.); X. yüzyıl (Tahran 1366 hş.); XIII. yüzyıl (Necef 1374-1377, ikinci baskı: Meşhed 1404); XIV. yüzyıl (Necef 1373-1388, ikinci baskı: Meşhed 1404). XIV. yüzyılla ilgili bölüm dört cilt, XIII. yüzyılla ilgili bölüm iki cilt ve diğer yüzyıllara ait bölümler de birer cilt halinde yayımlanmıştır. 3. Musaffe’l-makal fî musannefi ilmi’r-ricâl. Eserde hadis râvileri hakkında kitap yazan müelliflerin hal tercümeleriyle altı yüz Şiî muhaddisin biyografisi verilmektedir (Tahran 1337 hş.). 4. Zeylü Keşfi’z-zunûn. Keşfü’ẓ-ẓunûn’a dair notları olup Muhammed Mehdî Hasan el-Mûsevî’nin tertip ve ilâveleriyle Hediyyetü’l-ʿârifîn’in 1387’de Tahran’da basılan ikinci cildinin sonunda 116 sayfa olarak neşredilmiştir. 5. Hediyyetü’r-râzî ile’l-İmâmi’l-Müceddid eş-Şîrâzî. İran Şahı Nâsırüddin’in (1844-1894) bir İngiliz şirketine tütün imtiyazı vermesi üzerine, Müceddid diye bilinen Mirza Hasan b. Mahmûd eş-Şîrâzî’nin tütün alış verişinin haram olduğuna dair fetvası neticesinde, şahın kararından vazgeçerek şirkete beş yüz bin cüneyh ödemesini ele alan bu eser Necef’te basılmıştır (1388). 6. Tavzîhu’r-reşâd fî târîhi hasri’l-ictihâd. İctihad meselesinde Sünnî görüşü tenkit etmek için kaleme alınmıştır. 7. en-Nakdü’l-latîf fî nefyi’t-tahrîf ani’l-Kurâni’ş-şerîf. Kur’an’ın metninin asla tahrife uğramadığını savunduğu bu eseri, torunu Ali Nakī Münzevî tarafından Farsça’ya tercüme edilmiştir. Müellifin bunlardan başka kelâm, fıkıh, usûl-i fıkıh ve diğer konulara dair çoğu risâle şeklinde henüz basılmamış yirmi kadar eseri vardır.

BİBLİYOGRAFYA
Muhammed Alî-yi Tebrîzî, Reyḥânetü’l-edeb, Tahran 1328 hş., I, 52-54; Ali el-Fâzıl el-Kāînî en-Necefî, Muʿcemü müʾellifi’ş-Şîʿa, Kum 1405, s. 267-268; Ali Rızâ en-Nakvî, “Âġā Büzürg eṭ-Ṭahrânî”, ed-Dirâsâtü’l-İslâmiyye, XIV/3, İslâmâbâd 1979, s. 29-44; H. Algar, “Āqā Bozorg Tehrānī”, EIr., II, 169-170.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1988 yılında İstanbul'da basılan 1. cildinde, 446-447 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER