AHBÂRU KUDÂTI MISR - TDV İslâm Ansiklopedisi

AHBÂRU KUDÂTI MISR

أخبار قضاة مصر
Müellif:
AHBÂRU KUDÂTI MISR
Müellif: AHMET ÖZEL
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1988
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 05.08.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ahbaru-kudati-misr
AHMET ÖZEL, "AHBÂRU KUDÂTI MISR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ahbaru-kudati-misr (05.08.2021).
Kopyalama metni

Kitâbü’l-Ḳuḍât veya kısaca el-Ḳuḍât diye de anılan ve kronolojik sıraya göre düzenlenmiş olan eserde 23-246 (643-860) yılları arasında tayin edilen kadılar ele alınmış, Kays b. Ebü’l-Âs’tan Bekkâr b. Kuteybe’ye kadar kırk dört kadı hakkında bilgi verilmiştir. Kitapta kadıların tayin ve görevden ayrılış tarihleri, kimin tarafından tayin edildikleri, ne kadar maaş aldıkları gibi hususlar yanında genellikle bu kadılarla ilgili şahsî bilgiler de yer almaktadır. Ayrıca, yer yer uzun olmak üzere, verdikleri bazı önemli kararlar ve yaptıkları kazâî uygulamaların da zikredilmesi esere ayrı bir değer kazandırmaktadır. Kitap o dönemin toplum yapısı, bazı müesseselerin gelişmesi ve İslâm adliye tarihi konusunda son derece kıymetli bilgiler ihtiva etmektedir. Bu bilgilerin râvi zinciriyle (isnad) zikredilmiş olması da ayrı bir önem arzetmektedir.

İlk defa Richard J. H. Gottheil’in neşrettiği eser (The History of the Egyptian Qadis, Paris 1908), daha sonra Rhuvon Guest tarafından, British Museum’da (nr. 1212/2, Add. 23324) bulunan ve 624 (1227) yılında istinsah edilen nüshası esas alınarak Kindî’nin Kitâbü’l-Ümerâʾ (el-Vülât) adlı eseriyle birlikte yayımlanmıştır (The Governors and Judges of Egypt - Kitâbü’l-Vülât ve Kitâbü’l-Ḳuḍât, Leiden 1912). Bu eserle birlikte, yazma nüshasına ekli iki zeyil de basılmıştır. Bunlardan ilki Ebü’l-Hasan Ahmed b. Abdurrahman b. Bürd’e ait olup 246-366 (860-977) senelerini, müellifi belli olmayan ikinci zeyil ise 347-424 (959-1033) yıllarını içine almaktadır. Ancak bu iki zeyil, kronolojik kısa bilgiler dışında tarihî değeri olan herhangi bir bilgi ihtiva etmemektedir. Nitekim Kindî’ye ait olup kırk dört kadı hakkında bilgi veren asıl kısım 176 sayfa (300-476) iken yirmi dört kadıya yer verilen birinci zeyil on sekiz (477-494), dokuz kadıdan bahseden ikinci zeyil de yedi sayfadır (494-500). Nâşir esere yazdığı elli dört sayfalık bir giriş yanında, eserin sonuna İbn Hacer’in Refʿu’l-iṣr ʿan ḳuḍâti Mıṣr adlı eserinden alınan ve 237-419 (851-1028) yılları arasında görev yapan kırk dört kadı hakkında ilâve bilgiler ihtiva eden bir bölüm daha eklemiştir. Bu neşrin daha sonra ofset baskısı da yapılmıştır (Bağdat 1964). R. Guest neşrinde, eserin 302-306 sayfaları arasında bazı takdim-tehirler meydana gelmiş ve burada biyografileri verilen üç kadıyla ilgili bilgiler birbirine karışmıştır (bk. C. C. Torrey, s. 550 vd.).

İbn Hallikân, İbn Zûlâk’ın biyografisini verirken (bk. Vefeyât, II, 91-92), dolayısıyla Kindî’den de söz ederek onun eserini 246 (860) yılına kadar getirdiğini söyler. Bu bilgi, R. Guest tarafından yapılan neşrin tam olduğu hususunda önemli bir işaret sayılmakla birlikte, Kindî’nin eserini kendi zamanına kadar tamamlamış olması da muhtemeldir. Diğer taraftan kaynaklar İbn Zûlâk’ın Bekkâr b. Kuteybe’den başlayıp Muhammed b. Nu‘mân’a kadar getirdiği (246-386/860-996) bir zeylinden bahsediyorlarsa da bu eser günümüze kadar ulaşmamıştır.

Kindî’nin eserinin büyük bir kısmı İbn Hacer’in Refʿu’l-iṣr adlı kitabında aynen yer almış olup bunun Yûsuf b. Şâhin tarafından en-Nücûmü’z-zâhire bi-telḫîṣi aḫbâri ḳuḍâti Mıṣr ve’l-Ḳāhire (bk. , II, 83) adıyla yapılan muhtasarı da bir bakıma Kindî’nin eserinin gözden geçirilmiş ve önemsiz derecede kısaltılmış bir nüshası mahiyetindedir (bk. R. Guest, Kitâbü’l-Vülât ve Kitâbü’l-Ḳuḍât, Giriş, s. 12).


BİBLİYOGRAFYA

R. Guest, Kitâbü’l-Vülât ve Kitâbü’l-Ḳuḍât [Ebû Ömer el-Kindî], Leiden 1912, Giriş, s. 12 vd.

, II, 91-92.

, II, 83; Suppl., I, 229-230.

a.mlf., “Kindî”, , VI, 812-813.

, I, 358.

Charles C. Torrey, A Misplaced leaf in al-Kindī’s “History of the Qāḍīs of Egypt”, Islamica, II/4, Leipzig 1926, s. 550-555.

F. Rosenthal, “al-Kindī Abū ʿUmar Muhammad”, , V, 121-122.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1988 yılında İstanbul’da basılan 1. cildinde, 491 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER