AHBÂRÜ’l-KUDÂT - TDV İslâm Ansiklopedisi

AHBÂRÜ’l-KUDÂT

أخبار القضاة
Müellif:
AHBÂRÜ’l-KUDÂT
Müellif: FAHRETTİN ATAR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1988
Erişim Tarihi: 30.09.2022
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ahbarul-kudat
FAHRETTİN ATAR, "AHBÂRÜ’l-KUDÂT", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ahbarul-kudat (30.09.2022).
Kopyalama metni

Kitabın adı bazı kaynaklarda Aḫbârü’l-ḳuḍât ve tevârîḫuhüm (bk. Safedî, III, 44; Ziriklî, VI, 347-348) ve Kitâbü Aḫbâri’l-ḳuḍât ve târîḫihim ve aḥkâmihim (bk. İbnü’n-Nedîm, s. 127; İbnü’l-Kıftî, III, 124; , I, 225) şeklinde geçmektedir. Bağdatlı İsmâil Paşa, eserin adını Ġurerü’l-aḫbâr fî aḫbâri’l-ḳuḍât ve târîḫihim ve aḥkâmihim (bk. , II, 25) olarak zikretmekte ise de muhtemelen bu isim, onun Vekî‘e ait iki eseri bir tek eser zannetmesinden doğmuştur. Zira bazı kaynaklarda Vekî‘in bu eserinden başka Kitâbü’l-Ġurer (bk. Safedî, III, 44) veya el-Ġurer mine’l-aḫbâr (bk. , I, 376) adlarıyla anılan bir eserinden daha bahsedilmektedir.

 Aḫbârü’l-ḳuḍât, Hz. Peygamber döneminde kadılık yapan Ali b. Ebû Tâlib ve Muâz b. Cebel’den başlayarak tarih sırasına göre Medine, Mekke, Tâif, Basra, Kûfe, Şam, Bağdat, Musul gibi şehirlerle Mısır, Filistin, Afrika, Endülüs, Yemen gibi bölgelerde kadılık yapan kişileri konu alan bir eserdir. Kitapta söz konusu kadıların hayatı, ilmî şahsiyetleri, göreve tayin ve azilleri, ayrıca verdikleri hükümler ve ictihadları ele alınmakta ve tenkitçi bir gözle incelenmektedir. Kitabın giriş bölümünde kadılık müessesesi ve kadıda bulunması gereken vasıflar incelenmekte, daha sonra rüşvet kavramı üzerinde durulmaktadır. Sahasındaki ilk kaynaklardan biri olan eser, sadece belli bir şehir veya bölgenin kadılarına hasredilmemesi bakımından, Kindî’nin Aḫbâru ḳuḍâti Mıṣr ve Zehebî’nin Aḫbâru ḳuḍâti Dımaşḳ adlı eserlerinden farklı bir özellik taşımaktadır. Aḫbârü’l-ḳuḍât’ın en önemli özelliklerinden biri de Vekî‘in ele aldığı kadıların sadece hayatları ve ilmî-kazâî şahsiyetlerini anlatmakla yetinmeyip verdikleri hükümlerden geniş ölçüde nakiller yapmış olmasıdır. Zira İslâm hukukunun teşekkülünde, Hulefâ-yi Râşidîn dönemi başta olmak üzere, ilk devir hukuk tatbikatının önemli bir yeri vardır. İşte eserde ilk üç asır kadılarının verdikleri hükümlerden örnekler nakledilerek o devrin hukuk tatbikatı, İslâm hukukunun gelişme seyri, geçirdiği değişiklikler ve bunların sebepleri anlatılmaktadır. Kitap söz konusu dönemlerin siyasî hayatını aksettirmesi bakımından da değerli bir kaynaktır. Kendisi de kadı, aynı zamanda bir edebiyatçı olan Vekî‘, eserinde şair kadıların bazı şiirlerine de yer vermiş, İsfahânî Kitâbü’l-Eġānî’sinde bu şiirlerden faydalanmıştır. Bu niteliklerinden dolayı Aḫbârü’l-ḳuḍât, sadece hukukçuların değil, tarihçi ve edebiyatçıların da başvurduğu önemli bir eserdir.

Kitabın bilinen iki yazma nüshası Süleymaniye (Turhan Sultan, nr. 223) ve Murad Molla (nr. 1079) kütüphanelerinde bulunmaktadır (bk. , I, 376). Bunlardan Süleymaniye Kütüphanesi’ndeki nüshayı Abdülazîz el-Merâgī üç cilt halinde neşretmiştir (Kahire 1947-1950).


BİBLİYOGRAFYA

Vekî‘, Aḫbârü’l-ḳuḍât (nşr. Abdülazîz el-Merâgī), Kahire 1947-50, I-III.

İbnü’n-Nedîm, el-Fihrist (nşr. Rızâ Teceddüd), Tahran 1391/1971, s. 127.

, III, 124.

, III, 44.

, II, 25.

, I, 225.

, I, 376.

, VI, 347-348.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1988 yılında İstanbul’da basılan 1. cildinde, 492-493 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER