ÂKIL - TDV İslâm Ansiklopedisi

ÂKIL

العاقل
Müellif:
ÂKIL
Müellif: HAMDİ DÖNDÜREN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1989
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 12.06.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/akil--mumeyyiz
HAMDİ DÖNDÜREN, "ÂKIL", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/akil--mumeyyiz (12.06.2021).
Kopyalama metni

Lugatta “akıl sahibi kimse” mânasına gelmektedir. Bir hukuk terimi olarak iyi ile kötüyü, kâr ile zararı ayırt etmeye yarayan zihnî melekeler açısından yeterli kimseyi ifade eder. Mecelle’de mümeyyiz terimi de benzer şekilde tarif edilmiştir (md. 943). Kişinin ibadetlerle mükellef ve hukukî-cezaî ehliyete sahip olabilmesi için temyiz kudretine sahip bulunması gerekir. Bu ehliyete sahip olmayan küçükler malî sorumluluk dışında herhangi bir dinî emirle yükümlü değildirler. Bu konuda Hz. Peygamber’in, “Üç kimseden kalem kaldırıldı (dinî yükümlülüklerden muaf tutuldu): Bulûğa erinceye kadar çocuktan, uyanıncaya kadar uyuyandan ve şifa buluncaya kadar akıl hastasından” (Buhârî, “Ḥudûd”, 22, “Ṭalâḳ”, 11) anlamındaki hadisi delil olarak gösterilmiştir.

Hukukçular Hz. Peygamber’in, “Yedi yaşına girdikleri zaman çocuklarınıza namazı emredin” (Ebû Dâvûd, “Ṣalât”, 60) hadisine ve tecrübelere dayanarak yedi yaşını temyiz kudretine sahip olmanın başlangıcı kabul ederler. Bu yaşa gelen kimse temyiz kudretine sahipse “mümeyyiz küçük” kabul edilir. Mümeyyiz küçük eksik ehliyetlidir (bk. EHLİYET). Bu kimse reşîd olarak bulûğa erince tam ehliyetli olur. Kişi bulûğa erdiğinde reşîd değilse (sefih ise) ibadetler, aile ve ceza hukuku bakımından tam ehliyetli kabul edilir; malî muameleler bakımından ise hâlâ eksik ehliyetlidir (bk. SEFİH). Şu halde âkıl olma yedi yaşında başlamakta, bulûğla gelişmekte ve rüşdle en olgun şeklini almaktadır.


BİBLİYOGRAFYA

Buhârî, “Ḥudûd”, 22, “Ṭalâḳ”, 11.

Ebû Dâvûd, “Ṣalât”, 60.

, V, 169-172.

Âmidî, el-İḥkâm, Kahire 1914, I, 251-252.

M. Ebû Zehre, Uṣûlü’l-fıḳh, Kahire, ts., s. 334-339.

Mustafa es-Sibâî, Şerḥu Ḳānûni’l-aḥvâli’ş-şaḫṣiyye, Dımaşk 1958, II, 9 vd.

, II, 763-790.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1989 yılında İstanbul’da basılan 2. cildinde, 247 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER