AKRÂS - TDV İslâm Ansiklopedisi

AKRÂS

الأقراص
Müellif:
AKRÂS
Müellif: TURHAN BAYTOP
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1989
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.09.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/akras
TURHAN BAYTOP, "AKRÂS", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/akras (22.09.2021).
Kopyalama metni

Akrâs, Arapça kurs “yassı yuvarlak, değirmi” kelimesinin çoğul şekli olup tıp ve eczacılıkta, ağızda emilen veya yakılarak tütsü halinde kullanılan ilâçların adıdır; bugünkü karşılığı “pastil” ve “tablet/komprime”dir. Akrâbâzînlerde pek çok akrâs terkibi kayıtlıdır. İbn Sînâ da Ḳānûn’unda, o dönemde revaçta olan gül, eskülap (esculape), kâfur, mahmûde ve yıldız adlarıyla anılan kursların terkip şekillerini ve tedavi alanlarını vermiştir. XVII. yüzyıldan itibaren Osmanlılar tarafından da kullanılmaya başlanan akrâs, önceleri Uzakdoğu ülkelerinden getirilmiş ve çok yüksek fiyatlarla satılmıştır. Bunların en tanınmışları, Çin’den gelen ve terkibi kil olan “tenzu kursları” ve “tîn-i mahtûm”lardır (mühürlenmiş kil). Zamanla Osmanlı hekimleri de değişik terkipli kurslar yaparak tedavi alanında kullanmışlardır.

Akrâs hazırlamak için, etkili maddenin tozu nişasta ve kitreyle karıştırıldıktan sonra güzel kokması için gülsuyu ve sümbül suyu ilâve edilerek hamur haline getirilir. Elde edilen hamur ince bir tabaka halinde açılıp istenilen büyüklüklerde kare veya baklava dilimi şeklinde kesilerek yahut değirmi, beyzî ve yıldız biçimindeki kalıplara dökülerek gölgede kurutulur. Kalıplanmış kursların üzerinde genellikle yazı bulunurdu. Topkapı Sarayı’nın hekimbaşı odasında, saray mensuplarına ilâç hazırlamakta kullanılmış olan üzeri yazılı kalıplar muhafaza edilmektedir.


BİBLİYOGRAFYA

İbn Sînâ, el-Ḳānûn fi’ṭ-ṭıb, Bulak 1294 ⟶ Beyrut, ts. (Dârü’l-fikr), III, 1.

A. Süheyl Ünver, Tenzu Kursları, İstanbul 1960.

J. Lippert, “Akras”, , I, 272-273.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1989 yılında İstanbul’da basılan 2. cildinde, 288 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER