ALİ b. İLYÂS ALİ

علي بن إلياس علي
Müellif:
ALİ b. İLYÂS ALİ
Müellif: ALİ ALPARSLAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1989
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 04.04.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-b-ilyas-ali
ALİ ALPARSLAN, "ALİ b. İLYÂS ALİ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-b-ilyas-ali (04.04.2020).
Kopyalama metni
Nakkaş Ali olarak da bilinen Ali b. İlyâs, Osmanlı şair ve yazarlarının önde gelen isimlerinden Lâmiî Çelebi’nin dedesidir. Bursa’da doğdu. Ankara Savaşı’ndan sonra Timur’la birlikte Semerkant’a gitti (1402). Orada nakkaşlığın inceliklerini öğrenerek sanatında ilerledi. O bölgedeki çeşitli eserleri inceleyip bilgisini arttırdıktan sonra Bursa’ya döndü. Buradaki çalışmalarıyla kısa zamanda tanındı. Bu sebeple mimar İvaz Paşa, Çelebi Mehmed adına Bursa’da yaptığı Yeşilcami ve Yeşiltürbe’nin kalem işleriyle çinilerini, taş ve ahşap satıhlar üzerindeki nakışlarını ona yaptırdı. Hünkâr mahfilinin merkez kubbesine bakan Bursa kemeriyle baklava dilimli kuşak arasında yer alan iki satırlık Arapça çini kitâbeden, kalem işlerinin 827 Ramazanı sonlarında (Ağustos 1424) tamamlandığı ve nakkaşın Ali b. İlyâs Ali olduğu öğrenilmektedir.

Nakkaş Ali Bursa’da Kaleiçi semtinde bir mescid yaptırmış ve vefatında bu mescidin kıble tarafındaki hazîresine gömülmüştür. 1854’te meydana gelen büyük depremde yıkıldıktan sonra basit bir biçimde ve kiremit örtülü olarak yeniden inşa edildiği bilinen bu mescid günümüze, beden duvarlarının yarısına kadar olan kısmı yıkılmış, hazîresi ise kısmen sağlam bir vaziyette gelebilmiştir. 1940 yılında Halim Baki Kunter’in temizleterek tanzim ettirdiği hazîrede Nakkaş Ali’nin mezar taşına ait olması mümkün bir parça bulunmuş, kabri ise daha önce açılan yol sebebiyle muhtemelen tahribata uğradığı için belirlenememiştir. Ancak ortaya çıkarılan kabirler arasında aynı aileden altı kişinin mezarları tesbit edilmiştir. Bunlar arasında, II. Bayezid’in defterdarlarından olan ve 907’de (1501) vefat eden Nakkaş Ali’nin oğlu Osman Çelebi ile onun oğlu şair Lâmiî Çelebi’nin 938 (1531) tarihli mezar taşları da bulunmaktadır. Halim Baki Kunter hazîreyi tanzim ettirdikten başka, mevcut taşların fotoğraflarıyla birlikte okunuşları ve tercümelerini de yayımlamış, ayrıca mescidin tamir ettirilerek ibadete açılması gerektiğini belirtmiştir. Satı caddesi ile Bedizci sokağı kavşağında bulunan ve Bursa’nın en eski eserleri arasında yer alan mescid bugün tamamen yıkılmış halde olup hazîresi ise duvarla çevrilerek korumaya alınmıştır.

BİBLİYOGRAFYA
A. Gabriel, Une capitale turque Brousse - Bursa, Paris 1958, I, 93; Ayverdi, Osmanlı Mi‘mârîsi II, s. 94, 327; Kâzım Baykal, Bursa ve Anıtları, İstanbul 1982, s. 138-141; Türkiye’de Vakıf Abideler ve Eski Eserler, Ankara 1983, III, 138-139, 218, 227; Oktay Aslanapa, Türk Sanatı, İstanbul 1984, s. 230; Franz Taeschner, “Alī b. İlyās Alı”, AI, V (1938), Suppl.: I. Preliminary Materials for a Dictionary of Islamic Artists, s. VII-VIII; Halim Baki Kunter, “Kitâbelerimiz”, VD, II (1942), s. 441-442.
Bu madde ilk olarak 1989 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2. cildinde, 400 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.