ALİ ÇELEBİ, Hısım

ALİ ÇELEBİ, Hısım
Müellif: ABDÜLKADİR ÖZCAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1989
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 12.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-celebi-hisim
ABDÜLKADİR ÖZCAN, "ALİ ÇELEBİ, Hısım", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-celebi-hisim (12.12.2019).
Kopyalama metni
934’te (1527-28) doğdu. Ali b. Bâlî diye meşhur olup ulemâdan Alanyalı Uzun Bâlî Efendi’nin oğludur. İlmiye mesleğinde yetişti ve bazı medreselerde müderrislik yaptı. Bir ara Manisa müftüsü olan Ali Çelebi 1583 yılında Maraş kadılığına tayin edildi; ertesi yıl orada öldü. Mezarı Alâüddevle Camii avlusundadır.

Fazla sessizliğinden ve yumuşaklığından dolayı “munuk, mınık” veya “manık” ve Ahîzâde Efendi neslinden gelmesinden dolayı “hısım” lakaplarıyla da anılan Ali Çelebi, daha çok Taşköprizâde’nin eş-Şeḳāʾiḳu’n-nuʿmâniyye adlı Arapça eserine yazdığı el-ʿİḳdü’l-manẓûm fî ẕikri efâḍıli’r-Rûm (Atâî, s. 352) veya el-ʿİḳdü’l-manẓûm fî aḥvâli ʿulemâʾi’r-Rûm (Atâî, s. 280) adlı zeyl ile tanınır. Bu Arapça eserde, 1560-1574 yılları arasında yaşayan seksen bir âlimin hayat hikâyeleri anlatılmaktadır. Hepsi çağdaşı olan bu şahıslar hakkında verdiği bilgiler birinci elden kaynak niteliğindedir. Daha yazıldığı yüzyılda Ahmed b. İbrâhim tarafından Türkçe’ye çevrilen el-ʿİkdü’l-manzûm, İbn Hallikân’ın Vefeyâtü’l-aʿyân’ının kenarında yayımlanmıştır (Mısır 1299, 1310). Eser, O. Rescher tarafından Almanca’ya çevrilerek Stuttgart’ta (1934) ve eş-Şeḳāʾiḳu’n-nuʿmâniyye’nin sonunda da Beyrut’ta (1975) neşredilmiştir. Gerek yurt içinde gerekse yurt dışında pek çok yazma nüshası bulunan el-ʿİkdü’l-manzûm, daha sonra Mecdî Mehmed’in Şekāik tercümesine mükemmel bir zeyl yazan Nev‘îzâde Atâî tarafından takdir edilmiş ve kaynak olarak kullanılmıştır.

Ali Çelebi’nin Hayrü’l-kelâm fi’t-tekassî ʿan aġlâti’l-ʿavâm adlı Arapça galatat lugatı, müellif hattı bir nüshası (Zâhiriyye, nr. 6386) esas alınarak Hâtim Sâlih ed-Dâmin tarafından neşredilmiştir (Bağdat 1981; Beyrut 1405/1985). Bundan başka Nâdiretü’z-zemen fî târîhi’l-Yemen adında bir Yemen tarihi kaleme aldığından söz edilirse de (bk. Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1920) bu eserin herhangi bir nüshasına rastlanamamıştır. Müellifin ayrıca, Şerh-i Miftâḥ, ve Hidâye’ye hâşiyeleri, Dürer ve Gurer’e dair şerhi ve Şeyh Ömer b. Mehmed eş-Şâmî’nin Nisâbü’l-ihtisâb adlı fetva mecmuasının tercümesi ile bazı risâleleri ve Cevherî mahlasıyla yazdığı kasideleri vardır.

BİBLİYOGRAFYA
Ali b. Bâlî, Ḫayrü’l-kelâm fi’t-teḳaṣṣî ʿan aġlâṭi’l-ʿavâm (nşr. Hâtim Sâlih ed-Dâmin), MMİIr., XXXII/1-2 (1981), s. 457-513; Atâî, Zeyl-i Şekāik, s. 3, 182, 251, 271, 279-280, 331, 352, 387, 391, 415; Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1057, 1766, 1920; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 749; Sicill-i Osmânî, III, 502; Osmanlı Müellifleri, III, 85; Babinger (Üçok), s. 125-126; Brockelmann, GAL, II, 562; Behçet Gönül, “İstanbul Kütüphaneleri’nde al-Şakâ’ik al-Nu‘mâniya Tercüme ve Zeyilleri”, TM, VII-VIII (1945), s. 156-158.
Bu madde ilk olarak 1989 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2. cildinde, 385 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.