ÂRİF-i KAZVÎNÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

ÂRİF-i KAZVÎNÎ

عارف قزويني
ÂRİF-i KAZVÎNÎ
Müellif: ADNAN KARAİSMAİLOĞLU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 04.12.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/arif-i-kazvini
ADNAN KARAİSMAİLOĞLU, "ÂRİF-i KAZVÎNÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/arif-i-kazvini (04.12.2021).
Kopyalama metni

Kazvin’de doğdu. Çocukluğunda hat ve mûsiki dersleri aldı. Tahran’a giderek kısa zamanda geniş bir çevre edindi (1898). Okuduğu gazel ve şarkılarla dikkati çekti. Kaçarlar’dan Muzafferüddin Şah tarafından saraya çağrılarak ödüllendirildi. Meşrutiyetçi hareketler başlayınca karşı olduğu ve uygulamalarını beğenmediği sarayı terkederek bu hareketlere katıldı. Rusya ve İngiltere’nin İran’a müdahalesi üzerine 1915’te İstanbul’a gitti. I. Dünya Savaşı yıllarında bir müddet Türkler’in yanında bir tavır almasına ve İslâm birliğini savunmasına rağmen Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesi başlayınca bu düşüncelerinden vazgeçti. 1919’da İran’a döndü. Tahran’da düzenlediği konserlerde okuduğu vatan sevgisiyle dolu şiir ve şarkılarıyla bütün İran halkını etkiledi. Albay Muhammed Takī Han 1921’de Pisyan cumhuriyet isteğiyle ayaklanınca Meşhed’e giderek bu harekete katıldı. Adı geçen liderin aynı tarihte öldürülmesi üzerine Tahran’a döndü. Sonradan şah olan başkumandan Rızâ Han başbakan olunca (1923) onu ve gerçekleşmesini istediği cumhuriyet rejimini savundu ve yıkılmak üzere olan Kaçar hânedanını şiddetle tenkit etti. Bu sıralarda okuduğu cumhuriyeti savunan gazel ve marşlar halk üzerinde çok etkili oldu. Ancak bütün bu gayretlerine rağmen yeni iktidar tarafından Hemedan’a sürüldü ve orada öldü (21 Ocak 1934).

Ârif-i Kazvînî, Rızâ Şah Pehlevî idaresinin bazı kötü tarafları olduğunu kabul etmekle birlikte, İran’ın eski ihtişamlı günlerini hatırlattığı için Pehlevî adına saygı duyulmasını ve bu ailenin temsil ettiği devlete sahip çıkılmasını istiyordu. Sürgünde bulunduğu yıllarda milliyetçi duygulardan hareketle Zerdüşt’ü ve Zerdüştîliği de övmüştür.

İran edebiyatında “tasnif” denilen ve mûsiki ile söylenen şiirde en başarılı şair olarak kabul edilen Ârif-i Kazvînî, gazellerinde özellikle Sa‘dî ve Hâfız’ı taklit etmiş, şiiri halkı aydınlatmak için bir vasıta olarak gördüğünden sade bir dil kullanmıştır. Şiirleri, birkaç manzumesi dışında keder ve ıstırap doludur. Şairliği yanında aynı zamanda iyi bir bestekâr ve güçlü bir icracıdır.

Gazel, kıta, kaside, mesnevi ve tasniflerden ibaret yaklaşık 150 manzume ihtiva eden divanı ilk olarak 1924’te Berlin’de Rızâzâde Şafak’ın önsözü ve bizzat şairin kaleme aldığı hayat hikâyesiyle birlikte Seyf-i Âzâd tarafından yayımlanmıştır. Ârif-i Kazvînî, Nisan 1923’te tamamladığı bu otobiyografisini J. J. Rousseau’nun İtiraflar’ına benzer bir şekilde kaleme almıştır.


BİBLİYOGRAFYA

Rızâzâde Şafak, Külliyyât-ı Dîvân-ı Mîrzâ Ebü’l-Ḳāsım [Ârif-i Kazvînî, nşr. Seyf-i Âzâd], Tahran 1347 hş., s. 62-167.

, s. 372-373.

Muhammed İshak, Süḫanverân-ı Îrân der ʿAṣr-ı Ḥâżır, Dehli 1351, I, 191-193.

N. Bedîî, Edebiyyât-ı Âhengîn-i Îrân, Tahran 1354 hş., I, 95-101.

R. Hakkı, “Ârif-i Şâʾir ve naġmeperdâz”, Mecelle-i Mûsiḳī, III/70, Tahran 1354 hş., s. 4-12.

Yahyâ Âryanpûr, Ez Ṣabâ tâ Nîmâ, Tahran 1357 hş., II, 146-168, 349-361.

Meliha Anbarcıoğlu, “Çağdaş İran Nazmında Konu”, , I/2 (1966), s. 126-150.

a.mlf., “Çağdaş İran Nazmında Surûd, Tasnif ve Tarâna Türleri”, a.e., II/1 (1971), s. 3-4.

L. P. Elwell – Sutton, “ʿĀrif Mīrzā”, , s. 83-84.

J. Matīnī – M. Caton, “ʿĀref Qazvīnī”, , II, 391-392.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1991 yılında İstanbul’da basılan 3. cildinde, 368 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER