ATÎK - TDV İslâm Ansiklopedisi

ATÎK

العتيق
ATÎK
Müellif: İSMAİL LÜTFİ ÇAKAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 18.05.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/atik
İSMAİL LÜTFİ ÇAKAN, "ATÎK", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/atik (18.05.2021).
Kopyalama metni

İfade ettiği mânaya göre çoğulu ıtâk, utekā ve utuk şekillerini alan atîk kelimesi sözlükte “güzel, soylu, hür, şerefli, eski” mânalarına gelmekte ve Kur’ân-ı Kerîm’de Kâbe anlamında kullanılan “el-Beyt”in sıfatı olarak geçmektedir (bk. el-Hac 22/29, 33). Bir hadîs-i şerifte ifade edildiği üzere, Kâbe zorbaların zulmünden kurtarıldığı için (bk. Tirmizî, “Tefsîr”, 23), Hasan-ı Basrî’den gelen rivayete göre yeryüzünde kurulan mâbedlerin en eskisi olduğu için (bk. Âl-i İmrân 3/96), Saîd b. Cübeyr’e göre ise şerefi ve yüksek itibarı sebebiyle “el-Beytü’l-atîk” diye anılmıştır. Kâbe’yi yıkmak maksadıyla Mekke’ye kadar gelen ve Ashâb-ı fîl diye bilinen Ebrehe ordusundan zarar görmeyip korunması, tarih boyunca hiç kimsenin hükmü altına girmemesi de ona bu sıfatı kazandırmıştır.

Atîk lakabının Hz. Ebû Bekir için kullanılması, Peygamber’in ona, “Sen Allah’ın cehennemden âzat ettiği (atîk) kimsesin” (Tirmizî, “Menâḳıb”, 16) diye iltifat etmesiyle başlar. Her ne kadar yüzü güzel olduğu veya annesi tarafından böyle vasıflandırıldığı için Ebû Bekir’in atîk diye anılmış olabileceği ileri sürülüyorsa da kızı Âişe tarafından rivayet edilen Tirmizî hadisi birinci görüşü teyit etmektedir.

Atîkin çoğul şekillerinden biri olan itâk kelimesini Abdullah b. Mes‘ûd, Mekke’de nâzil olan el-İsrâ, el-Kehf, Meryem, Tâhâ ve el-Enbiyâ sûreleri hakkında ve “eski, önce” mânasında el-itâku’l-üvel şeklinde kullanmıştır (bk. Buhârî, “Feżâʾilü’l-Ḳurʾân”, 6). Bir diğer çoğul şekli olan utekā ise Mekke’nin fethedildiği gün öldürülmeyip serbest bırakılan Kureyşliler hakkında Hz. Peygamber tarafından kullanılmış, diğer kabilelerden serbest bırakılanlara ise tulekā denilmiştir (bk. , IV, 363). Bu kelime ayrıca Atîk el-Bekrî, Atîk b. Abdülazîz el-Harbî, Atîk b. Ebü’l-Fazl b. Selâme, Atîk b. Hişâm gibi muhaddislerin adı olarak da bilinmektedir.


BİBLİYOGRAFYA

, “ʿatîḳ” md.

, “ʿatîḳ” md.

, “ʿatîḳ” md.

, “ʿatîḳ” md.

, IV, 363.

Buhârî, “Feżâʾilü’l-Ḳurʾân”, 6.

Tirmizî, “Tefsîr”, 23, “Menâḳıb”, 16.

, V, 414.

, V, 3400-3401.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1991 yılında İstanbul’da basılan 4. cildinde, 64 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER