A‘YÂS

الأعياص
Müellif:
A‘YÂS
Müellif: MUSTAFA FAYDA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ayas
MUSTAFA FAYDA, "A‘YÂS", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ayas (21.10.2019).
Kopyalama metni
A‘yâs, “ağaçları birbirine sarılmış koruluk” anlamına gelen ve “asıl ve menşe” mânasında da kullanılan îs kelimesinin çoğuludur. Ümeyyeoğulları’nın kurucusu sayılan Ümeyye b. Abdüşems b. Abdümenâf’ın on iki erkek çocuğundan Âs, Ebü’l-Âs, Îs, Ebü’l-Îs ve bazı rivayetlerde Uveys adlı oğullarının teşkil ettiği kola A‘yâs adı verilmiştir. Bosworth’un zannettiği gibi (EI2 Suppl. [Fr.], I, 103) A‘yâs bu dört isimden yalnızca birinin çoğulu olmadığı gibi adı geçenlerin hepsi aynı şahıs da değildir. A‘yâs’ın anneleri Âmine bint Ebân b. Küleyb’dir. Ümeyye b. Abdüşems ölünce oğlu Ebü’l-Âs, annesi Âmine’yi baba bir kardeşi Ebû Amr ile evlendirmiş (Câhiliye döneminde yaygın olan bu nevi evlilikler Kur’ân-ı Kerîm’de [bk. en-Nisâ 4/2] yasaklanmıştır), Ebû Amr’ın Âmine ile evliliğinden Ebû Muayt dünyaya gelmiştir. İbn Hazm, A‘yâs arasında Ebû Amr’ı da zikreder.

Ümeyye b. Abdüşems’in bir diğer karısından olan çocukları Harb, Ebû Harb, Süfyân, Ebû Süfyân ve Amr’ın teşkil ettiği kola ise, Ukâz Savaşı’nda kardeşleri Harb’in yanında her biri arslan (anbes) gibi savaştıklarından dolayı, Anâbis (العنابس) adı verilmiştir. Muâviye b. Ebû Süfyân gibi Ümeyye’nin Anâbis kolundan gelen Emevî halifelerine Süfyânîler, Mervân b. Hakem ve Abdülmelik b. Mervân gibi A‘yâs kolundan gelenlere ise Mervânîler denilmiştir.

A‘yâs’a mensup olan önemli şahsiyetler arasında şu isimler sayılabilir: Kureyş’in hakîm ve şairlerinden kabul edilen Hz. Osman’ın dedesi Ebü’l-Âs, onun oğlu ve Hz. Osman’ın babası Affân, Hz. Osman, Hz. Osman’ın amcası Hakem b. Ebü’l-Âs, Hakem’in oğlu ve Hz. Osman’ın kâtibi olan Emevî Halifesi Mervân b. Hakem, Emevî Halifesi Ömer b. Abdülazîz ve babası Abdülazîz b. Mervân, Hz. Peygamber’in valilerinden Attâb b. Esîd ve onun dedesi Ebü’l-Îs b. Ümeyye, Hz. Peygamber’in Yemen’e vali gönderdiği Hâlid b. Saîd, Hz. Peygamber tarafından adı Abdullah diye değiştirilen Hakem b. Saîd ile dedeleri Âs b. Ümeyye.

BİBLİYOGRAFYA
Kāmus Tercümesi, “ays” md.; İbnü’l-Kelbî, Cemheretü’n-neseb, I, 148-150, 151-176; Zübeyrî, Nesebü Kureyş, s. 98-99, 100 vd., 159 vd., 187 vd.; İbn Kuteybe, el-Maârif (Ukkâşe), s. 112, 318; Belâzürî, Ensâb, IV/1, s. 2-3, 456; İbn Düreyd, el-İştiḳāḳ, s. 53-54, 166; İbn Hazm, Cemhere, s. 78-79, 80 vd., 113-114; C. E. Bosworth, “Ayas”, EI2 Suppl. (Fr.), I, 103.
Bu madde ilk olarak 1991 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 4. cildinde, 201 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.