BECELÎ, Hasan b. Ali - TDV İslâm Ansiklopedisi

BECELÎ, Hasan b. Ali

حسن بن علي البجلي
Müellif:
BECELÎ, Hasan b. Ali
Müellif: MUSTAFA ÖZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1992
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 30.10.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/beceli-hasan-b-ali
MUSTAFA ÖZ, "BECELÎ, Hasan b. Ali", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/beceli-hasan-b-ali (30.10.2020).
Kopyalama metni

Hayatı hakkında kesin bilgi yoktur. Bununla beraber Arap coğrafyacılarından Bekrî, İsmâilî dâîsi Ebû Abdullah eş-Şiî’nin Kuzey Afrika’ya gittiği 280 (893) yılından önce bu bölgede Beceliyye fırkasının mevcut olduğunu belirtmektedir. Büyük bir ihtimalle Becelî’nin oğlu olan Muhammed b. Hasan’ın 294 yılında öldüğü dikkate alınırsa Hasan b. Ali’nin III. yüzyılın ortalarında hayatta olduğu tahmin edilebilir. Neftalı ve nisbesine göre Becîle veya Süleym kabilesinin Becle kolundan (bazılarına göre Nahlî veya Nihlî, bk. , V, 216) ve Ali b. Hüseyin el-Becelî’nin oğlu olduğu sanılan Becelî görüşlerini Benû Lemâs kabilesi arasında yaydı.

Beceliyye’yi Râfizîlik ve İbâhîlik’le itham eden Bekrî’ye göre bu fırka mensupları hilâfetin Hasan b. Ali evlâdına ait bir hak olduğunu ve Hüseyin nesline intikal etmeyeceğini kabul eder; ashaba dil uzatır, faizciliği normal bir alışveriş muamelesi telakki eder. Yine ona göre Beceliyye ezana, “Eşhedü enne Muhammeden hayrü’l-beşer, hayye alâ hayri’l-amel, âlü Muhammed hayrü’l-beriyye” ibarelerini ilâve etmiştir. İbn Hazm da hemen hemen aynı görüşlere katılarak Becelî’nin Nefta’dan Sûs’a geldiğini, yöre halkını ve emîr Ahmed b. İdris’i doğru yoldan saptırdığını, müslümanların namazına benzemeyen bir şekilde namaz kılmayı telkin ettiğini ve bu bölgede küfrünü yaydığını ifade eder. İbn Havkal Beceliyye fırkasının Mûsâ el-Kâzım’ı imam tanıdığını ve imâmeti yalnız ona ait bir hak olarak kabul ettiğini belirtir. Fırkanın ashaba dil uzatması konusuna temas eden Ebü’l-Arab ise Nefta ve Kayrevan’da kendi devrinin Beceliyye lideri olan Muhammed b. Hasan’dan ashap hakkında kötü bir söz duymadığını söyler (bk. , I, 415). Bu farklı rivayetlerin hepsi, Becelî’nin Kuzey Afrika’da İsmâilî olmayan ve fakat büyük bir ihtimalle imâmeti Hasan evlâdına tahsis eden Şiî bir fırkanın liderlerinden olduğu doğrultusundadır. Beceliyye fırkası daha sonraları Murâbıtlar Devleti’nin kurucusu Abdullah b. Yâsîn el-Cüzûlî tarafından ortadan kaldırılmıştır.


BİBLİYOGRAFYA

, I, 91.

, IV, 182-183.

, s. 161.

Kalkaşendî, Nihâyetü’l-ereb, Beyrut 1405/1984, s. 163-171.

, I, 415.

, V, 216-217.

Muhammed et-Tâlibî, ed-Devletü’l-Aġlebiyye (trc. Müncî es-Sayyâdî), Beyrut 1985, I, 626-629.

Wilferd Madelung, “The Sources of Ismāʿīlī Law”, , XXV/1 (1976), s. 39.

a.mlf., “Some Notes on Non-Isma‘īlī Shiism in the Maghrib”, , XLIV (1977), s. 87-89.

a.mlf., “İbn Warsand”, , s. 402.

“Becelî”, , II, 432.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1992 yılında İstanbul'da basılan 5. cildinde, 286-287 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER