BENÂKİTÎ

البناكتي
Müellif:
BENÂKİTÎ
Müellif: TAHSİN YAZICI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1992
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 24.08.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/benakiti
TAHSİN YAZICI, "BENÂKİTÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/benakiti (24.08.2019).
Kopyalama metni

Hayatı hakkında pek az bilgi vardır. Fahr-i Benâkitî adıyla da tanınır. Özellikle şer‘î ilimlerde birçok âlim yetiştiren Benâkitli bir aileye mensuptur. Babası Tâceddin Ebü’l-Fazl Muhammed (ö. 682/1283), Begavî’nin Mesâbîhu’s-sünne’sine el-Meysûr adıyla şerh yazmış büyük bir âlim, kardeşi Nizâmeddin Ali ise (ö. 699/1300), herkesin hürmet ve itimadını kazanmış, Tebriz’de irşad ile meşgul olan bir mutasavvıftı. Daha çok şair olarak tanınan Benâkitî Tebriz’de İlhanlılar sarayına intisap etti. Zilkade 701’de (Temmuz 1302) Gazan Mahmud Han tarafından melikü’ş-şuarâlığa tayin edildi.

Benâkitî’nin en önemli eseri, Olcaytu Hudâbende’nin (1304-1317) emriyle yazmaya başladığı ve asıl adı Ravzatü üli’l-elbâb fî tevârîhi’l-ekâbir ve’l-ensâb olan Târîh-i Benâkitî’dir. Müellif eserini 1317’de Ebû Saîd Bahadır Han döneminde tamamladı. Eser, muhtevasındaki sıralamada yapılan değişiklik ve İlhanlılar dönemine ait orijinal bilgiler dışında Reşîdüddin’in Câmiu’t-tevârîḫ adlı tarihinin bir özeti niteliğindedir. Târîh-i Benâkitî, sırasıyla peygamberler ve kilise babaları (Âbâ-i Nasrâniyye), eski İran hükümdarları, Hz. Peygamber ve halifeler, Abbâsîler ve onların çağdaşı İran hânedanları, yahudiler, hıristiyanlar ve Franklar, Hintliler, Çinliler ve Moğollar olmak üzere dokuz bölüme ayrılır. 1304-1317 yılları arasındaki olayları içine alan dokuzuncu bölümün son tarafları orijinal bilgiler ihtiva eder. Benâkitî’nin gayri müslimler hakkında verdiği hükümler gerçeğe oldukça yakındır. Müslümanlarca bilinmeyen Avrupa ülkeleri ve oralardaki olayları da belirtmesi ayrıca dikkate değer.

Eserin dünya kütüphanelerindeki çeşitli nüshalarından başka 746’da (1345) istinsah edilen güzel bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir (Ayasofya, nr. 3096). Çin’le ilgili olan sekizinci bölüm August Müller tarafından Latince çevirisiyle birlikte Abdallare Beidawaei Historia Sinensis adıyla ve Beyzâvî’ye nisbet edilerek yayımlanmış (Berlin 1677; Jena 1689), sonradan S. Weston da aynı hatayı işleyerek bu bölümü A Chinese Chronicle by Abdollah of Beyza (London 1820) adıyla İngilizce’ye çevirmiştir. Ancak daha sonra Quatremère eserin Nizâmü’t-Tevârîḫ sahibi Beyzâvî’ye değil Benâkitî’ye ait olduğunu ispat etmiş, sekizinci bölümün bir parçasını da Fransızca’ya çevirmiştir. Târîh-i Benâkitî Ca‘fer Şuâr tarafından yayımlanmıştır (Tahran 1348 hş./1969).

Melikü’ş-şuarâ unvanını taşıyan Benâkitî’nin divanı günümüze kadar gelmemiştir. Devletşah onun çok parlak kaside ve kıtalarının bulunduğunu söyler ve bir gazelini nakleder. Tarihinde de bazı şiirlerine rastlanmaktadır.


BİBLİYOGRAFYA

Devletşah, Teẕkiretü’ş-şuʿarâʾ (nşr. Muhammed Abbâsî), Tahran 1337 hş., s. 251;  a.e. (trc. Necati Lugal), İstanbul 1977, II, 281-284.

Hândmîr, Ḥabîbü’s-siyer, Tahran 1271 hş./1855, III, 113.

Quatremère, Histoire de Mongols, Paris 1836, s. LXXXV, LXXXVI.

Hammer, Geschichte der ilchane, Darmstadt 1854, II, 267.

, II/1, s. 79 vd.

E. G. Browne, Ez Saʿdî tâ Câmî (trc. Ali Asgar Hikmet), Tahran 1339 hş./1960, s. 143 vd.

, III/2, s. 976-977.

H. M. Elliot, The History of India, as Told by Its Own Historians (nşr. J. Dowson), Lahor 1976, II, 55 vd.

, s. 65.

a.mlf., “Benâkitî”, , II, 513.

a.mlf. – H. Massé, “Banākitī”, , I, 1042.

Abbas İkbal, Târîḫ-i Moġul, Tahran 1365 hş., s. 520.

, III/2, s. 1265-1268.

P. Jackson, “Banākatī”, , III, 669.

Bu madde ilk olarak 1992 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 5. cildinde, 429-430 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.