CEM‘U’n-NİHÂYE

جمع النهاية
Müellif:
CEM‘U’n-NİHÂYE
Müellif: İSMAİL L. ÇAKAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/cemun-nihaye
İSMAİL L. ÇAKAN, "CEM‘U’n-NİHÂYE", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/cemun-nihaye (22.11.2019).
Kopyalama metni

Muhtasaru İbn Ebî Cemre diye de bilinen eserin tam adı Cemʿu’n-nihâye fî bedʾi’l-ḫayri ve’l-ġāye’dir. Hadis kitaplarındaki uzun senedler yüzünden müslümanların hadis ezberleme konusunda tembellik gösterdiğini söyleyen müellif, Ṣaḥîḥ-i Buḫârî’den seçtiği, 297 (293 veya 296) hadisin sahâbî râvisi dışındaki senedlerini almamıştır. Buhârî’nin muhtelif bablarda mükerrer olarak zikrettiği hadislerden en kapsamlı olanları seçmiş, muhtasarın kendi içinde bütünlüğünü ön planda tutarak bunları bab başlıklarıyla ayırmamıştır. İbn Ebû Cemre bu çalışmayı, Allah’a yakınlık vesilesi kabul ettiği hadis ezberleme gibi önemli bir ibadeti canlandırmak maksadıyla ve müslümanların bid‘atlardan kurtulmasına vesile olması ümidiyle yaptığını söyler.

Kitabın adı bazı kaynaklarda Cemʿu’n-nihâye bi-baʿzi’l-hayr ve’l-gaye şeklinde yazılmış (Sezgin, I, 126), gaye kelimesi bazılarında cinâye şeklinde kaydedilmiştir (Serkîs, I, 28). İstanbul kütüphanelerinde birçok nüshası bulunan eserin çeşitli baskıları yapılmıştır (Kahire 1286, 1302, 1314, 1321, 1349).

Cemʿu’n-nihâye’nin şerhleri şunlardır: 1. Behcetü’n-nüfûs ve teḥallîhâ bi-maʿrifeti mâ lehâ ve mâ ʿaleyhâ. Bizzat İbn Ebû Cemre tarafından tasavvufî ağırlıklı olarak yazılan, İstanbul’da ve dünya kütüphanelerinde pek çok nüshası bulunan eser dört cilt halinde Kahire’de basılmıştır (1348, 1355). Müellif, eserini yazdıktan sonra kitabıyla ilgili olarak kendisinin ve samimiyetlerinden emin olduğu kişilerin gördüğü yetmiş rüyayı da el-Merâʾi’d-dâlle ʿalâ fazli muhtasari’l-Buhârî el-müsemmâ bi-Behceti’n-nüfûs adıyla bir kitapta toplamıştır. Bu eser el-Merâʿi’l-hisân adıyla Behcetü’n-nüfûs ile birlikte basılmıştır. 2. Şerḥu Muḫtaṣarı İbn Ebî Cemre. Ali b. Muhammed el-Üchûrî’ye (ö. 1066/1656) ait olan bu eserin muhtelif yazmaları mevcuttur (Sezgin, I, 127). 3. en-Nûrü’s-sârî ʿalâ metni Muhtasari’l-Buhârî. Ahmed b. Ahmed es-Sücâî (ö. 1197/1783) tarafından yazılan eser henüz basılmamıştır (Sezgin, I, 127). 4. Hâşiye. Muhammed b. Ali eş-Şenevânî’nin (ö. 1233/1817-18) bu eseri Kahire’de birçok defa basılmıştır (1274, 1285, 1286, 1297, 1304, 1314, 1317, 1325, 1326, 1327, 1332, 1347, 1353). 5. et-Taʿlîku’l-fahrî. Muhammed Abbas Ali Han’a ait olan eser Hindistan’da basılmıştır (1314). 6. Abdülmecîd eş-Şernûbî (ö. 1348/1929) tarafından yazılan bir diğer şerh de Kahire’de (1302), ayrıca hadislerin ve eserde geçen âyetlerin alfabetik fihristiyle birlikte Beyrut’ta (1406/1986) basılmıştır.


BİBLİYOGRAFYA

İbn Ebû Cemre, Behcetü’n-nüfûs, Kahire 1355.

, I, 599; II, 1989.

, I, 28; II, 450.

, I, 126-127.

, I, 633.

Kasım Kufralı, “Buhârî”, , II, 772.

Bu madde ilk olarak 1993 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 7. cildinde, 346 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.