CİLYÂNÎ

الجلياني
Müellif:
CİLYÂNÎ
Müellif: FUAT GÜNEL
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/cilyani
FUAT GÜNEL, "CİLYÂNÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/cilyani (15.12.2019).
Kopyalama metni

7 Muharrem 531’de (5 Ekim 1136) Gırnata’nın Vâdîâş (Guadix) bölgesindeki Cilyâne’de (Juliana) doğdu. Murâbıtlar döneminin (1056-1147) sonlarında dünyaya gelen Cilyânî’nin hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. Endülüs’ten Mağrib’e geçerek önce Kahire’ye gittiği, sonra Suriye’yi gezip Dımaşk’a yerleştiği ve 601 (1204-1205) yılında Bağdat’ı ziyaret etmesinin ardından tekrar Dımaşk’a dönerek orada vefat ettiği bilinmektedir. Kaynaklarda “hakîmü’z-zamân” unvanıyla anıldığı ifade edilen Cilyânî tıp sahasında, özellikle göz hastalıkları alanında otorite kabul ediliyordu. Aynı zamanda kimyager, matematikçi, mutasavvıf, edip ve yazdığı kasidelerle üne kavuşmuş bir şairdi; çevresinde iyi huylu, hoşsohbet, hazırcevap bir kimse olarak tanınıyordu. Dımaşk’ta önemli bir alışveriş merkezi olan Lebâdin’de, Yâkūt el-Hamevî gibi meşhur şahsiyetlerin uğradığı tıbbî malzeme ve ilâç satışı yapılan bir dükkânı vardı. 620 (1223) yılı civarında Ruha’da (Urfa) vefat eden oğlu Abdülmü’min b. Abdülmün‘im de kendisi gibi şair ve ünlü bir göz hekimi (kehhâl) idi.

Selâhaddîn-i Eyyûbî’nin izzet ve ikramına mazhar olan Cilyânî onun hakkında birçok kaside yazmış, bazı kitaplarını kendisine ithaf etmiş ve Akkâ şehrini kuşatan Haçlılar’ı arkadan sardığında da (586/1190) “et-Tuhfetü’l-cevheriyye” adlı meşhur kasidesini göndermiştir; ancak bu kaside savaş sebebiyle hükümdarın eline bir yıl sonra ulaşabilmiştir (kaside için bk. İbn Ebû Usaybia, s. 630-635).

Eserleri. 1. Dîvânü’t-tedbîc (Dîvânü’l-mübeşşirât ve’l-kudsiyyât). Abdülcelîl Hasan Abdülmehdî tarafından neşredilmiştir (Amman 1989). 2. Menâdihu’l-memâdih ve ravzatü’l-meʾâsir ve’l-mefâhir fî hasâʾisi’l-Meliki’n-Nâsır Salâhıddîn. 3. Dîvânü’l-hikem ve meydânü’l-kelim (Dîvânü’l-hikem ve mensûrü’l-kelim). 4. Edebü’s-sülûk (son üç eserin yazma nüshaları için bk. , I, 567; Suppl., I, 785). Cilyânî’nin kaynaklarda zikredilen diğer eserleri de şunlardır: Teʿâlîk fi’t-tıb, Risâle fî sıfâti’l-edviyeti’l-mürekkebe, Câmiʿu enmâti’l-mesâʾil fi’l-ʿarûz ve’l-hutab ve’r-resâʾil, Kitâbü Sırri’l-belâga ve sanâʾiʿi’l-bedîʿ fî fasli’l-hitâb, Dîvânü’l-gazel ve’t-teşbîb ve’l-müveşşehât ve’d-dübeytî, Dîvânü’t-teressül ve’l-muhâtabât, Nehcü’l-vedâʿa li-ehli’l-hilâʿa, Dîvânü’l-müşevvikat ile’l-meleʾi’l-aʿlâ, Kitâbü Tahrîri’n-nazar, Kitâbü Nevâdiri’l-vahy, Dîvânü teşbîhât ve elgaz ve rumûz ve ehâcî ve evsâf ve zecriyyât ve egrâz şettâ.


BİBLİYOGRAFYA

Ebû İshak İbrâhim b. Muhammed el-Billifîkī, el-Muḳteḍab min Kitâbi Tuḥfeti’l-ḳādim (nşr. İbrâhim el-Ebyârî), Kahire 1982, s. 143.

, s. 630-635.

, II, 407-409.

, II, 614, 635-637; IV, 329.

, I, 45, 357, 780, 785, 800, 804, 809, 814.

, I, 351.

, I, 629-630.

, I, 567;  Suppl., I, 785.

, IV, 167.

, VI, 195; XIII, 403.

, I, 624-625.

, V, 564-568.

Bessâm Abdülvehhâb el-Câbî, Muʿcemü’l-aʿlâm, Limasol 1987, s. 469.

Bu madde ilk olarak 1993 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 8. cildinde, 1 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.