DÂVÛDÎ, Ahmed b. Nasr

أحمد بن نصر الداودي
Müellif:
DÂVÛDÎ, Ahmed b. Nasr
Müellif: CENGİZ KALLEK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/davudi-ahmed-b-nasr
CENGİZ KALLEK, "DÂVÛDÎ, Ahmed b. Nasr", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/davudi-ahmed-b-nasr (21.11.2019).
Kopyalama metni

Aslen Mesîle veya Biskire’dendir. Esedî nisbesi, bir bölümü Kuzey Arabistan’dan gelerek İfrîkıye’ye yerleşen Benî Esed kabilesiyle ilgili olmalıdır. Dâvûdî’nin herhangi bir âlimden ders görmediği, üstün gayret ve zekâsıyla kendi kendini yetiştirip fıkıh, hadis, kelâm ve Arap dili sahalarında eser verecek düzeye eriştiği bilinmektedir. Yaşadığı devirde Kuzey Afrika’da hüküm süren Şiî Fâtımîler’e karşı olduğu ve bu idareye boyun eğdikleri için memleketi ulemâsına eleştiriler yönelttiğine dair rivayetlerden döneminin siyasî olaylarına duyarsız kalmadığı anlaşılmaktadır. Muhtemelen bu sebeple hayatının büyük bir kısmını Trablusgarp’ta geçirdikten sonra Tilimsân’a göç etmiş ve vefatına kadar orada kalmıştır. Dâvûdî’nin kabri Bâbülakabe civarındadır.

Dâvûdî, bazı klasik kaynaklarla Ziriklî ve Âdil Nüveyhiz gibi çağdaş biyografi yazarları tarafından, aynı adı taşıyan Mâlikî fakihleri Ebû Ca‘fer Ahmed b. Nasr b. Ziyâd el-Hevvârî (ö. 307/919) ve Ebû Ca‘fer Ahmed b. Nasr ed-Dâvûdî ile (ö. 314/926 veya 317/929) karıştırılmıştır. Ebü’l-Muhsin Muhammed Şerefeddin de Dâvûdî ile ilgili makalesinde (bk. bibl.) Dâvûdî ile Hevvârî’nin biyografilerini birleştirerek bazı yanlış tesbit ve yorumlarda bulunmuştur.

Eserleri. Dâvûdî’nin günümüze ulaşan en meşhur eseri Kitâbü’l-Emvâl’dir. Fetva mecmuaları gibi soru - cevap usulüyle düzenlenen eserin üslûbundan, soruların sorulup cevapların verildiği mecliste bulunan üçüncü bir kişi, muhtemelen bir talebesi tarafından kaleme alındığı anlaşılmaktadır. Günlük hayatta karşılaşılan veya tartışma konusu olan meselelere dair fetvaları ihtiva ettiği için devrinin din anlayışını, toplum yapısını ve sosyokültürel değerlerini yansıtması bakımından da önemli bir eserdir. Özellikle İfrîkıye, Endülüs ve Sicilya topraklarının hukukî statüsü ile ilgili kısmı dikkati çeken eser dört bölümden meydana gelmektedir. On kısımdan oluşan birinci bölümde ganimet, humus, enfâl, iktâ, ölü toprakların ihyası vb. konular ele alınmakta; dört kısımdan meydana gelen ikinci bölümde divan teşkilâtı, çeşitli savaş gelirleri, İfrîkıye, Endülüs ve Sicilya topraklarının hukukî statüsü vb. hususlarla ilgili meseleler incelenmekte; on bir kısımdan teşekkül eden üçüncü bölümde savaş hükümleri genel başlığı altında toplanabilecek bazı konularla zekât mevzuu değerlendirilmekte; üç kısımdan ibaret olan dördüncü bölümde ise sahipleri bilinmeyen, gasp veya terkedilmiş toprak ve malların durumuyla meşrû yollardan çalışıp kazanmak ve Allah yolunda harcamalarda bulunmanın faziletine temas edilmektedir. İncelediği meselelerin delillerini nâdiren kaydeden müellif, çoğunlukla İmam Mâlik ve Sahnûn’un ictihadlarına dayanmakla birlikte yer yer diğer müctehidlerin görüşlerini de zikretmektedir. li-ahkâmi’l-Kurʾân’ında ganimet, fey vb.nin dağıtımıyla ilgili olarak Kitâbü’l-Emvâl’den iktibaslar yapmıştır.

Rabat’taki el-Hizânetü’l-âmme (Evkaf bölümü, nr. 98, vr. 78) ve Madrid’deki Escurial Kütüphanesi’nde (nr. 1165, vr. 56) eksiksiz birer yazma nüshası bulunmaktadır. Karaçi’deki Library of the Islamic Research Institute’ün Escurial’den temin ettiği mikrofilm ise ilk kırk beş varaktan ibaret olup son kısmı eksiktir. İkinci bölümün “Zikru İfrîkıyye ve’l-Endelüs ve Sıkılliyye” başlığını taşıyan üçüncü kısmı Fransızca tercümesiyle birlikte Hasan Hüsnî Abdülvehhâb ve Ferhât ed-Deşrâvî (“Le Régime foncier en Sicile au Moyen Age [IXe et Xe siècles]”, Etudes d’Orientalisme, II, 401-444), dördüncü bölümün “Zikrü’l-emvâli’lletî lâ yuʿrafü erbâbühâ...” başlığını taşıyan birinci kısmı da Ferhât ed-Deşrâvî (“Kitâb fi’l-emvâl ve’l-mekâsib”, Havliyyâtü’l-Câmiʿati’t-Tûnisiyye, sy. 4, s. 83-100) tarafından yayımlanan eserin tamamını Rızâ Muhammed ve Sâlim Şehâde neşretmişlerdir (Rabat 1988).

Dâvûdî’nin günümüze ulaşan diğer önemli eseri de İmam Mâlik’in el-Muvaṭṭaʾının muhtasar bir şerhi olan en-Nâmî fî şerḥi’l-Muvaṭṭaʾdır. Trablusgarp’ta iken telif ettiği bu eserin tesbit edilebilen yegâne nüshası Fas’taki Karaviyyîn Kütüphanesi’nde bulunmaktadır (nr. 175). Sezgin, Tunus’taki Zeytûne Kütüphanesi’nde mevcut (nr. 10486), klasik kaynaklarda adı geçmeyen el-Esile ve’l-ecvibe adlı fıkha dair bir eserinin yazma nüshasını kaydetmektedir (GAS, I, 482). Kaynaklarda adlarına rastlanan diğer eserleri de şunlardır: en-Nasîha fî şerhi’l-Buhârî (Buhârî’nin el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ’i üzerine yapılmış ilk şerhlerdendir); el-Vâʿî fi’l-fıkh; el-Îzâh fi’r-red ʿale’l-Kaderiyye; Kitâbü’l-Usûl; Kitâbü’l-Beyân.


BİBLİYOGRAFYA

Dâvûdî, Kitâbü’l-Emvâl (nşr. Rızâ Muhammed – Sâlim Şehâde), Rabat 1988.

, I, 48; IV, 623-624.

, s. 87-88, 495, 501, 512, 540.

, s. 35.

, I, 110.

, II, 194-195.

H. H. Abdul Wahab – F. Dachraoi, “Le Régime foncier en Sicile au Moyen Age (IXe et Xe siècles)”, Etudes d’Orientalisme dédiées à la mémoire de Lévi-Provençal (nşr. Le Centre National de la Recherche Scientifique), Paris 1962, II, 401-444.

, I, 482.

Âdil Nüveyhiz, Muʿcemü aʿlâmi’l-Cezâʾir, Beyrut 1980, s. 141.

Hifnâvî, Taʿrîfü’l-ḫalef bi-ricâli’s-selef, Beyrut 1402/1982, II, 101-102.

Muhammed el-Âbid el-Fâsî, Fihrisü maḫṭûṭâti Ḫizâneti’l-Ḳaraviyyîn, Dârülbeyzâ 1399/1979, I, 181-182.

Abdülvehhâb b. Mansûr, Aʿlâmü’l-Maġribi’l-ʿArabî, Rabat 1399-1403/1979-83, III, 13-14.

, I, 264.

Abul Muhsin Muhammed Sharfuddin [Sharafuddin], “Abū Jaʿfar al-Dāwūdī’s Kitāb al-‘Amwāl”, , IV/4 (1965), s. 441-448.

Ferhât ed-Deşrâvî, “Kitâb fi’l-emvâl ve’l-mekâsib”, Ḥavliyyâtü’l-Câmiʿati’t-Tûnisiyye, sy. 4, Tunus 1967, s. 83-100.

Bu madde ilk olarak 1994 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 9. cildinde, 50-51 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.