EBÛ ŞEKÛR-i BELHÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

EBÛ ŞEKÛR-i BELHÎ

أبو شكور بلخي
Müellif:
EBÛ ŞEKÛR-i BELHÎ
Müellif: RIZA KURTULUŞ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 27.09.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-sekur-i-belhi
RIZA KURTULUŞ, "EBÛ ŞEKÛR-i BELHÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-sekur-i-belhi (27.09.2021).
Kopyalama metni

Künyesi dışında adı ve hayatı hakkında bilgi yoktur. Kendisinden söz eden tezkirelerden, Ebû Abdullah Ca‘fer b. Muhammed er-Rûdekî’nin (ö. 329/940-41) son Firdevsî’nin (ö. 411/1020 [?]) ilk dönemlerinde yaşadığı anlaşılmaktadır. Âferînnâme adlı eserini otuz üç yaşında iken kaleme almaya başladığına göre 300’de (912-13) doğduğu söylenebilir. Nisbesinden Belhli olduğu anlaşılan Ebû Şekûr bu şehirden ayrılıp devrin önemli ilim ve kültür merkezlerinden biri olan Buhara’ya gitti. Orada kendisini himaye eden Sâmânî hükümdarlarına yazdığı kasidelerden aldığı câizelerle hayatını sürdürdü. 333’te (944-45) yazmaya başlayıp 336’da (947-48) tamamladığı, Şâhnâme’nin üçte ikisi hacminde olduğu rivayet edilen Âferînnâme adlı eserini Sâmânî hükümdarlarından Ebû Muhammed Nûh b. Nasr’a (943-954) sundu. Ebû Şekûr’un hangi tarihte vefat ettiği bilinmemektedir.

Ebû Şekûr-i Belhî’den günümüze sözlüklerde, antoloji ve diğer bazı eserlerde rastlanan altmış kadar lirik şiirle muhtemelen Âferînnâme’ye ait 140 beyit gelmiştir. Bunlara, Ali b. Hafs-i İsfahânî (XIII. yüzyıl) tarafından Tuḥfetü’l-mülûk adlı eserde müellifi belirtilmeden zikredilen yaklaşık 175 beyti de ilâve etmek gerekir. Aruzun mütekārib bahrindeki Âferînnâme’nin bugüne kadar gelen parçaları içinde ahlâkî düşüncelerini açıklayan fıkralar, beyitlerle ifade edilen özdeyişler, hikmetli sözler yer alır. Bu bakımdan Ebû Şekûr-i Belhî, İran edebiyatında İslâm öncesi hikmet ve özdeyiş edebiyatının temsilcilerinden sayılır. Menûçihrî onu Rûdekî ve Şehîd-i Belhî gibi üstatlar arasında zikreder. Günümüze kadar gelen beyitlerinden Ebû Şekûr’un hazec ve hafîf vezninde iki mesnevi daha yazdığı anlaşılmaktadır. G. Lazard, eserlerinden bugüne ulaşan parçaları Fransızca çevirileriyle birlikte Les Premiers poètes persans adlı kitabında vermiştir (Tahran-Paris 1964, I, 94-113; II, 78-127; ayrıca bk. Dihhudâ, II, 540-546).


BİBLİYOGRAFYA

, II, 21.

Hidâyet, Mecmaʿu’l-fuṣaḥâʾ, I, 138.

, I, 21.

, I, 403-408.

M. Debîr-i Siyâkī, Pişâhengân-i Şiʿr-i Fârsî, Tahran 1351, bk. Fihrist.

, V, 94.

, s. 144.

A. J. Arberry, Classical Persian Literature, London 1967, s. 36, 195.

G. Morrison – J. Baldick, History of Persian Literature, Leiden-Köln 1981, s. 19.

, II, 540-546.

G. Lazard, “Abū S̲h̲akūr Balk̲h̲ī”, , s. 35.

a.mlf., “Abū Šakūr Balḵī”, , I, 382.

J. Matīnī, “Āfarīn-nāma”, a.e., I, 480-481.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1994 yılında İstanbul’da basılan 10. cildinde, 235 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER