EBÛ ZÜBEYD et-TÂÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

EBÛ ZÜBEYD et-TÂÎ

أبو زبيد الطائي
Müellif:
EBÛ ZÜBEYD et-TÂÎ
Müellif: RAHMİ ER
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 18.04.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-zubeyd-et-tai
RAHMİ ER, "EBÛ ZÜBEYD et-TÂÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ebu-zubeyd-et-tai (18.04.2021).
Kopyalama metni

Hîre Meliki Nu‘mân b. Hayye’nin soyundan gelmektedir. Hz. Ömer, bu özelliği dolayısıyla mensup olduğu Tay kabilesi arasında saygınlığı bulunan Ebû Zübeyd’i, hıristiyan oluşuna bakmadan kabilesinin vergilerini toplamakla görevlendirmiştir. Câhiliye döneminde çeşitli devlet adamlarını, özellikle Acem şahlarını sık sık ziyaret etmesi ve onların hayat hikâyelerini iyi bilmesi sebebiyle Hz. Osman da kendisine değer verir ve meclisinde bulunmasını isterdi. Ebû Zübeyd, Hz. Osman’ın Kûfe valisi ve anne bir kardeşi olan Velîd b. Ukbe ile dostluk kurmuş ve bir süre onun yanında kalmıştır. Ebû Zübeyd’in Velîd’in nedimi olduğu, birlikte içki içtikleri ve bu yüzden Velîd’in görevinden azledildiği söylenmektedir.

Eski kaynakların çoğu Ebû Zübeyd’in hıristiyan olarak öldüğünü kaydetmekte, fakat Taberî, Hz. Osman devrinde Velîd b. Ukbe’nin yanında İslâmiyet’i kabul ettiğini ve iyi bir müslüman olduğunu belirtmektedir (Târîḫ, IV, 273). Ayrıca Nûrî Hammûdî el-Kaysî, Ebû Zübeyd’in bazı kasidelerinde samimi bir müslüman ve İslâm’ın savunucusu olarak göründüğünü, diğer hıristiyan şairlerin aksine onun şiirlerinde hıristiyanlığını destekleyecek unsurların bulunmadığını söyler (Şuʿarâʾ İslâmiyyûn, s. 567-568).

150 yıl yaşadığı rivayet edilen (Yâkūt, X, 191) Ebû Zübeyd, 62 (681-82) yılı civarında Kûfe’de veya Rakka’da ölmüştür.

Ebû Zübeyd’in methiye, mersiye, hicviye, hamâse vb. türlerde şiirleri vardır. Câhiliye devrinde Münzirîler’le Gassânîler’e methiyeler yazmış, dostu Velîd b. Ukbe’yi şiirlerinde övmüştür. Hz. Osman ve Hz. Ali’nin ölümleri üzerine de mersiyeler söylemiştir. Şiirlerinin büyük çoğunluğu aslan tasvirine dairdir. Ebû Zübeyd’in şiirlerinin en önemli özelliği, uzun süre Câhiliye döneminde yaşamış olmasına rağmen eskileri taklide yönelmemesidir. Ayrıca maddî kazanç kaygısıyla şiir söylememiştir. Şiirlerinin dilciler tarafından çeşitli konularda delil olarak kabul edilmesi Ebû Zübeyd’in önemli bir şair olduğunu göstermektedir. İbn Sellâm el-Cumahî onu İslâmî dönem şairlerinin beşinci tabakasında zikreder.

Luvîs Şeyho, Ebû Zübeyd’in çeşitli edebiyat ve antoloji kitaplarındaki bir kısım şiirlerini Şuʿarâʾü’n-Naṣrâniyye’de topladığı gibi (II, 65-91) Nûrî Hammûdî el-Kaysî de Şiʿru Ebî Zübeyd eṭ-Ṭâʾî (Bağdad 1967) adıyla bir çalışma yapmış, ayrıca Şuʿarâʾ İslâmiyyûn adlı eserinde ona geniş yer vermiştir (s. 557-674).


BİBLİYOGRAFYA

, II, 593.

, I, 301-304.

, V, 133, 140; XII, 127-139.

, IV, 273-274.

, IV, 321-324.

, X, 191-209.

, III, 50-51.

, VI, 267-272.

, I, 72.

L. Şeyho, Şuʿarâʾü’n-Naṣrâniyye, Beyrut 1980, II, 65-91.

, II, 174; VII, 293.

, II, 161-162.

, I, 295-297.

Afîf Abdurrahman, Muʿcemü şuʿarâʾi’l-câhiliyyîn ve’l-muḥaḍramîn, Riyad 1983, s. 89.

Nûrî Hammûdî el-Kaysî, Şuʿarâʾ İslâmiyyûn, Beyrut 1405/1984, s. 557-674.

, s. 360-361.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1994 yılında İstanbul’da basılan 10. cildinde, 271-272 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER