EBÜ’l-HATTÂR - TDV İslâm Ansiklopedisi

EBÜ’l-HATTÂR

أبو الخطّار
Müellif:
EBÜ’l-HATTÂR
Müellif: ALİ AKTAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 13.04.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-hattar
ALİ AKTAN, "EBÜ’l-HATTÂR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ebul-hattar (13.04.2021).
Kopyalama metni

Vali Belc b. Bişr el-Kuşeyrî’nin ölümünden (124/742) sonra Endülüs’te karışıklıkların başlaması ve yeni vali Sa‘lebe b. Selâme el-Âmilî’nin bunu körüklemesi üzerine İfrîkıye Valisi Hanzale b. Safvân el-Kelbî Ebü’l-Hattâr’ı barışı sağlamak için Endülüs’e vali tayin etti (743).

Ebü’l-Hattâr’ın ilk icraatı, eski valiyi ve diğer bazı kumandanları Afrika’ya göndermek suretiyle Endülüs’ten uzaklaştırmak oldu. Kurtuba’da biriken Suriyeli askerleri Endülüs’ün çeşitli bölgelerine yerleştirdi. Dımaşklılar’ı İlbîre’ye (Elvira), Hımslılar’ı İşbîliye (Sevilla) ve Leble’ye (Niebla), Kınnesrînliler’i Ceyyân’a (Jaén), Ürdünlüler’i Reyye (Rayyo) bölgesinde Erşizûne (Archiduna) ve Mâleka’ya (Malaga), Filistinliler’i Şezûne’ye (Medina Sidonia), Mısırlılar’ı da Garbü’l-Endelüs (Algarve) ve Tüdmîr’e (Teodomiro) yerleştirdi. Yönetime iyi başlayan Ebü’l-Hattâr, bir süre sonra kendi cemaatinden olan Yemenliler’i koruyup diğer kabilelere haksızlık edince Kays kabilesi mensupları Kınnesrînliler’in lideri Sumeyl b. Hâtim el-Kilâbî’nin çevresinde toplanmaya başladılar.

Sumeyl b. Hâtim, yapılan haksızlıkları dile getirmek üzere Ebü’l-Hattâr’ın huzuruna çıktıysa da hakarete uğradı. Bunun üzerine Ebü’l-Hattâr’a karşı hem kendi kabilesinin hem de Yemenli Lahm ve Cüzâm kabilelerinin desteğini sağladı. Bunu haber alan Ebü’l-Hattâr Sumeyl üzerine yürüdü ve Şezûne’de yaptığı savaşı kaybedip esir düştü (Receb 127 / Nisan 745). Bazı tarihçiler, iki müslüman grup arasında cereyan eden bu savaşı Cemel ve Sıffîn savaşlarıyla mukayese ederler. Ebü’l-Hattâr’ın yerine Sevâbe b. Selâme el-Cüzâmî kendisini Endülüs valisi ilân etti. Ancak çok geçmeden Abdurrahman b. Naîm el-Kelbî ve adamları tarafından hapisten kurtarılan Ebü’l-Hattâr valiliği tekrar ele geçirmek üzere siyasî ve askerî faaliyetlere girişti. Bir ordu ile Kurtuba üzerine yürüyen Ebü’l-Hattâr Sevâbe ve Sumeyl karşısında mağlûp oldu. Sevâbe’nin ölümünden sonra dört ay boş kalan Endülüs valiliğine Yûsuf b. Abdurrahman el-Fihrî getirildi. Yûsuf el-Fihrî ile arası açılan İbn Hureys el-Cüzâmî ona karşı Ebü’l-Hattâr’a iş birliği teklif etti. Ebü’l-Hattâr teklifi kabul ederek harekete geçti ve iki ordu Kurtuba yakınlarında Şekünde’de (Secunda) karşılaştı (130/747). Çok sayıda müslümanın öldüğü bu kanlı savaş Yûsuf el-Fihrî’nin zaferiyle sona erdi. Ebü’l-Hattâr ve müttefiki İbn Hureys el-Cüzâmî yakalanarak idam edildiler.


BİBLİYOGRAFYA

, s. 57-61.

, V, 272-273, 337-339, 491-492.

, II, 33-37.

, IV, 119-120.

, II, 21.

, I, 237-238; III, 22-26.

Humeydî, Ceẕvetü’l-muḳtebis, Kahire 1386/1966, s. 200-201.

E. Lévi-Provençal, Histoire de L’Espagne musulmane, Paris 1950, I, 7, 48-50, 359; III, 51.

a.mlf., “Abu’l-K̲h̲aṭṭār”, , I, 134-135.

, V, 187.

, s. 13, 112.

Hâlid ed-Dûfî, Târîḫu’l-ʿArab fi’l-Endelüs, Bingazi 1980, s. 280-286.

Doğuştan Günümüze Büyük İslâm Tarihi, İstanbul 1987, IV, 92-102.

Muhammed Ya‘lâvî, “Terâcimü Endelüsiyye münteḳāt min Kitâbi’l-Muḳaffâʿ li’l-Maḳrîzî”, Mecelletü Dirâsât Endelüsiyye, I, Tunus 1408/1988, s. 79-81.

A. Huici Miranda, “al-Ḥusām b. Ḍirār”, , III, 601-602.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1994 yılında İstanbul’da basılan 10. cildinde, 324-325 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER