EBYÂRÎ

الأبياري
Müellif:
EBYÂRÎ
Müellif: ZÜLFİKAR TÜCCAR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1994
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ebyari
ZÜLFİKAR TÜCCAR, "EBYÂRÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ebyari (15.12.2019).
Kopyalama metni

1236 (1821) yılında Aşağı Mısır’da Garbiye vilâyetinde bulunan Ebyâr’da doğdu. İlk bilgileri babasından edindikten sonra Ezher’de tahsil gördü. Burada Muhammed ed-Demenhûrî, İbrâhim el-Bâcûrî, Muhammed İlîş, İbrâhim es-Sekkā, Ahmed el-Mersafî gibi âlimlerden ders aldı. Kısa zamanda ilim ve faziletiyle kendisini kabul ettiren Ebyârî, Hidiv İsmâil Paşa tarafından çocuklarının eğitimiyle görevlendirildi. İsmâil Paşa’dan sonra oğlu Tevfik Paşa da çocuklarını eğitme işini ona verdi, aynı zamanda kendisinin hususi imamı ve müftüsü olarak vazifelendirdi. Ebyârî, bu görevleri sırasında evinde ve Ezher Üniversitesi’nde ders vererek aralarında Hasan et-Tavîl ve Muhammed el-Besyûnî’nin de bulunduğu birçok ilim adamı yetiştirdi. 18 Zilkade 1305 (27 Temmuz 1888) tarihinde Kahire’de vefat etti.

Eserleri. Ebyârî’nin çeşitli konulara dair kırk dolayında eseri mevcut olup başlıcaları şunlardır: 1. Nefhatü’l-ekmâm fî müsellesi’l-kelâm. Arapça’da üç hareke ile de okunabilen ve üç ayrı mânaya gelen kelimelere dairdir. Hüsnü’l-beyân fî nazmi müştereki’l-Kurʾân ve Tarfetü’r-rebîʿ fî nazmi envâʿi’l-bedîʿ adlı eserleriyle birlikte basılmıştır (Kahire 1276). 2. en-Necmü’s-sâkıb fi’l-muhâkeme beyne’l-Bircîs ve’l-Cevâʾib (Kahire 1279). el-Cevâib matbaası sahibi Fâris eş-Şidyâk ile Bircîs matbaası sahibi Süleyman el-Harîrî et-Tûnusî arasında dil konusunda uzun süre devam eden ilmî bir tartışma sebebiyle bu hususta hakemlik yapmak üzere yazdığı bir eserdir. 3. Suʿûdü’l-metâliʿ li-suʿûdi’l-mutâliʿ (I-II, Bulak 1282). Hidiv İsmâil Paşa’ya ithaf edilen eser Mısır kâhinleri, Hulefâ-yi Râşidîn ve insan vücudundaki ahlât-ı erbaa (sarı safra, kara safra, balgam ve kan) konularını ihtiva eden giriş kısmından sonra kırk bir ilme dair meseleleri bunlarla ilgili lugazlarla ele alır. 4. Neylü’l-emânî fî tavzîhi Mukaddimeti’l-Kastallânî (Kahire 1295, 1325; İrşâdü’s-sârî’nin kenarında). Ezher’de Buhârî’nin el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ’ini okuttuğu sırada dostları ve talebelerinin arzusu üzerine yazdığı bu eser, Kastallânî’nin Ṣaḥîḥ-i Buḫârî şerhi İrşâdü’s-sârî’nin mukaddimesinin şerhi olup hadisle meşgul olanların fazileti, hadisleri ilk tedvin edenler, Buhârî ve el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ’ine dair bilgileri ve önemli hadis terimlerini ihtiva etmektedir. 5. el-ʿArâʾisü’l-vâzıhatü’l-gurer (Kahire 1299). Ca‘fer b. Hasan el-Berzencî’nin Bedir ve Uhud gazvelerine katılan ashabın faziletine dair el-Manzûmetü’l-Bedriyye (Câliyetü’l-keder bi-esmâʾi ashâbi seyyidi’l-melâʾike ve’l-beşer) adlı eserinin şerhidir. 6. el-Fevâkihü’l-ceniyye fi’l-mültekatâti’n-nahviyye (Kahire 1300). Dil ve edebiyata dairdir. 7. el-Ḳaṣrü’l-mebnî ʿalâ ḥavâşi’l-Muġnî (Kahire 1301). İbn Hişâm’ın (ö. 761/1360) gramere dair Mugni’l-lebîb adlı eserine el-Emîrü’l-Kebîr’in yaptığı şerhin hâşiyesidir. 8. el-Vesâʾilü’l-edebiyye fi’r-resâʾili’l-Ahdebiyye (Kahire 1301). İbrâhim el-Ahdeb ve diğer bazı kişilere yazdığı mektuplarla onların verdikleri cevapları ihtiva eder. 9. Bâbü’l-fütûh li-maʿrifeti ahvâli’r-rûh (Kahire 1304). Tasavvuf ve tevhide dair olup bazı felsefî konuları da içine alır. 10. el-Mevâkibü’l-ʿilmiyye fî tavzîhi’l-Kevâkibi’d-dürriyye (Kahire 1304). Nahivle ilgili el-Kevâkibü’d-dürriyye adlı kitabını şerh mahiyetinde kaleme aldığı bir eserdir. 11. el-Kelâm ʿale’s-sûfiyye min Suʿûdi’l-metâliʿ. Suʿûdü’l-metâliʿ adlı eserinin tasavvufa dair bir bölümü olup Fransızca tercümesiyle birlikte basılmıştır (Cezayir 1307).


BİBLİYOGRAFYA

Ali Paşa Mübârek, el-Ḫıṭaṭü’t-Tevfîḳıyye, Kahire 1990, VIII, 90-92.

C. Zeydân, Meşâhîrü’ş-şarḳ, Kahire 1903, II, 144-145.

L. Şeyho, el-Âdâbü’l-ʿArabiyye, Beyrut 1910, II, 88.

, I, 358-361, 549.

, II, 741-742.

Zekî M. Mücâhid, el-Aʿlâmü’ş-şarḳıyye, Kahire 1369/1950, II, 138-139.

, VI, 203-204.

, IV, 322-323.

R. Y. Ebied, “al-Abyārī”, , s. 40.

Bu madde ilk olarak 1994 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 10. cildinde, 379 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.