EBYÂRÎ, İbrâhim İsmâil

إبراهيم إسماعيل الأبياري
Müellif:
EBYÂRÎ, İbrâhim İsmâil
Müellif: İSMAİL DURMUŞ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2016
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 24.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ebyari-ibrahim-ismail
İSMAİL DURMUŞ, "EBYÂRÎ, İbrâhim İsmâil", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ebyari-ibrahim-ismail (24.10.2019).
Kopyalama metni
Mısır’ın batı bölgesinde Tanta şehrinde doğdu (1902 veya 1905). Babası İsmâil ticaretle uğraşıyordu. Orta halli bir ailede büyüdü. İlkokulun son sınıflarında iken hıfzını tamamladı. Maʿa’l-eyyâm adlı otobiyografisinde belirttiğine göre Muhammed el-Müveylihî’nin Ḥadîs̱ü ʿÎsâ b. Hişâm ev fetretün mine’z-zemen adlı romanını bu yaşlarda okudu ve onun secili üslûbuna hayran kaldı. Bu arada İngilizce öğrendi. Lise öğreniminin ardından girdiği Dârülulûm’dan 1929’da mezun oldu. Kahire’deki Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye’nin edebiyat kısmında 1936 yılına kadar musahhih olarak çalıştı. Daha sonra altı yıl Emîriyye okullarında öğretmenlik yaptı. Kısa bir süre Maarif Vekâleti bünyesindeki İhyâü’t-türâs idaresine müdür tayin edildi. Ardından bakanlık divanındaki Şuûnü meclisi’n-nüvvâb ve’ş-şüyûh’ta genel murakıplığa getirildi. Madrid’deki İslâm Araştırmaları Enstitüsü’nde Arap dili profesörü unvanıyla görev yaptı. Mısır Kültür Bakanlığı’nda el-Müessesetü’s-sekāfiyye’ye müsteşar tayin edildi. Ebyârî 6 Nisan 1994 tarihinde vefat etti. Onun tahkik ettiği yazmalardaki problemli yerlerde lafız değiştirme veya ekleme yapma hususunda en cesur muhakkiklerden olduğu belirtilir.

Eserleri. Telif: Maʿa’l-eyyâm (otobiyografi, Kahire 1959); Maġībü Devletin (ed-Devletü’l-Ümeviyye) (Kahire 1378/1958); Mîlâdü Devletin (ed-Devletü’l-ʿAbbâsiyye) (Kahire 1959); ʿAẕrâʾü’l-Baṣra (hikâye, Kahire 1998); Muʿâviye: er-Racülü’lleẕî enşeʾe devleten (Kahire 1985); el-Mevsûʿatü’ş-Şevḳiyye (I-IX, Kahire 1983, 1415/1995, Ahmed Şevkī’nin bütün şiirleri ve eserlerini topladığı bir kitaptır); Müheẕẕebü’s-sîreti’n-nebeviyye (Kahire 1979); Târîḫu’l-Ḳurʾân (Kahire-Beyrut 1411/1991); Risâletü’ş-şâʿir (Kahire 1949); el-Mevsûʿatü’l-Ḳurʾâniyyetü’l-müyessere (I-V, Kahire 1394/1974, ortak telif); el-Velîd b. Yezîd ve’d-devletü’l-Ümeviyye (Kahire 1958); ed-Devletü’l-İḫşîdiyye (Kahire, ts. [Dârü’l-fikri’l-Arabî]); Kitâbü Fuṣûl muḫtâre min Kütübi’t-târîḫ (I-II, Kahire 1957, Tâhâ Hüseyin, Abdüsselâm Muhammed Hârûn ve Ali el-Bicâvî ile birlikte); Nihâyetü’l-meṭâf, ed-Devletü’l-Fâṭımiyye (Kahire 1978); el-Vaṭan fi’l-edebi’l-ʿArabî (Kahire 1962); Ezmetü’t-taʿbîri’l-edebî beyne’l-ʿâmmiyyeti ve’l-fuṣḥâ (Kahire 1378/1958, Rıdvân İbrâhim ile birlikte); Dirâsâtü’ş-şuʿarâʾ (Kahire 1963, Muhammed Hasan Nâil el-Mersafî ve Abdülhafîz Şelebî ile birlikte); el-Muʿcemü’l-kebîr (I. cilt, Kahire 1412/1992).

Neşir: Tek Başına Yaptığı Neşirler: Ebü’l-Ferec el-İsfahânî, el-Eġānî (I-XXXI, Kahire 1389-1399/1969-1979); Zeccâc, İʿrâbü’l-Ḳurʾân el-mensûb ile’z-Zeccâc (I-III, Kahire 1963-1965, Ahmed Râtib en-Neffâh eserin Ebü’l-Hasan el-Bâkūlî’ye ait olduğunu ispat etmiştir; MMLADm., sy. 48/4 [1970], s. 840-863, sy. 49/1 [1974], s. 93-112); Yahyâ b. Ziyâd el-Ferrâ, el-Eyyâm ve’l-leyâlî ve’ş-şühûr (Kahire 1375/1956; Kahire-Beyrut 1400/1980); Kalkaşendî, Nihâyetü’l-ereb fî maʿrifeti ensâbi’l-ʿArab (Kahire 1378/1959), Ḳalâʾidü’l-cümân fi’t-taʿrîf bi-ḳabâʾili hâẕe’z-zamân (Kahire 1963, 1982); İbn Sîde, el-Muḥkem ve’l-muḥîṭü’l-aʿẓam (V. cilt, Kahire 1391/1971); Buhârî, el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ (Kahire 1404, eserde kullanımını kolaylaştırma, sonuna lugatçe ekleme, tekrarları ve senedleri çıkarma şeklinde tasarruflar yapılmıştır); Radıyyüddin es-Sâgānî, et-Tekmile ve’ẕ-ẕeyl ve’ṣ-ṣıla li-Kitâbi Tâci’l-luġa ve Ṣıḥâḥi’l-ʿArabiyye (li’l-Cevherî) (II, Kahire 1971; V, Kahire 1977); İbn Abdülber en-Nemerî, el-İnbâh ʿalâ ḳabâʾili’r-ruvât (Beyrut 1405/1985); İbnü’l-Kūtıyye, Târîḫu iftitâḥi’l-Endelüs (Kahire 1402/1982); İbnü’l-Faradî, Târîḫu ʿulemâʾi’l-Endelüs (I-III, Kahire-Beyrut 1983-1984; I-III, Kahire 1410/1989); Ebû İshak İbrâhim b. Muhammed el-Billifîkī, el-Muḳteḍab min Kitâbi Tuḥfeti’l-ḳādim (li’bni’l-Ebbâr el-Ḳuḍâʿî el-Belensî) (Kahire 1957, 1982, 1989); Muhammed b. Abdullah b. Halîl, İḫtiṣârü’l-Ḳıdḥi’l-muʿallâ fî târîḫi’l-muḥallâ (li’bn Saʿîd el-Maġribî) (Kahire 1378/1959; Beyrut 1400/1980); Humeydî, Ceẕvetü’l-muḳtebis fî târîḫi ʿulemâʾi’l-Endelüs (I-II, Beyrut 1403, 1404/1984, 1410/1989); müellifi meçhul, Aḫbârun mecmûʿa fî fetḥi’l-Endelüs (Kahire 1401/1981, 1983); Muhammed b. Hâris el-Huşenî, Ḳuḍâtü Ḳurṭuba (Kahire-Beyrut 1402; Kahire 1410/1989); Ahmed b. Yahyâ ed-Dabbî, Buġyetü’l-mültemis (I-II, Kahire-Beyrut 1410/1989); Muhammed b. Ahmed el-Hârizmî, Mefâtîḥu’l-ʿulûm (Beyrut 1989); Ebü’l-Kāsım Vezîr el-Mağribî, el-Înâs bi-ʿilmi’l-ensâb (Kahire 1980); İbn Saîd el-Mağribî, el-Ġuṣûnü’l-yâniʿa fî meḥâsini şuʿarâʾi’l-miʾeti’s-sâbiʿa (3. bs., Kahire 1397/1977); Cürcânî, et-Taʿrîfât (Kahire 1403); İbnü’l-Ebbâr, et-Tekmile li-Kitâbi’ṣ-Ṣıla (Kahire-Beyrut 1410/1989), el-Muʿcem fî aṣḥâbi’l-Ḳāḍi’l-İmâm Ebî ʿAlî eṣ-Ṣadefî (Kahire-Beyrut 1402/1982, 1410/1989); İbn Hayr, Fehrese (I-II, Kahire-Beyrut 1989); Kādî Abdülcebbâr, el-Muġnî (VII. cilt, Kahire 1963); Muhammed b. Habîb, Muḫtelifü’l-ḳabâʾil ve müʾtelifühâ (Kahire-Beyrut 1400/1980); İbn Beşküvâl, eṣ-Ṣıla (I-III, Kahire-Beyrut 1989); Ebû Amr eş-Şeybânî, Kitâbü’l-Cîm/Kitâbü’l-Luġa(t) (I. cilt, Kahire 1394/1974); Zehebî, Siyerü aʿlâmi’n-nübelâʾ (II. cilt, Kahire 1392).

Ortak Neşirleri: Hatîb et-Tebrîzî, İbnü’s-Sîd el-Batalyevsî, Kāsım b. Hüseyin el-Hârizmî, Şurûḥu Saḳṭi’z-zend (li-Ebi’l-Alâ el-Maarrî) (Tâhâ Hüseyin yönetiminde Mustafa es-Sekkā, Abdürrahîm Mahmûd, Abdüsselâm Muhammed Hârûn ve Hâmid Abdülmecîd ile birlikte, I-IV, Kahire 1406/1986); İbn Abdürabbih, el-ʿİḳdü’l-ferîd (I-VII, Kahire 1940-1953, Ahmed Emîn ve Ahmed ez-Zeyn ile birlikte); Makkarî, Ezhârü’r-riyâż fî aḫbâri’l-Ḳāḍî ʿİyâż (I-III, Kahire 1358-1361/1939-1942, Mustafa es-Sekkā ve Abdülhafîz Şelebî ile birlikte); İbn İshak, es-Sîretü’n-nebeviyye (İbn Hişâm’ın rivayet ve tehzîbi ile, I-IV, Kahire 1375/1955, Mustafa es-Sekkā ve Abdülhafîz Şelebî ile birlikte); Ebû Mansûr es-Seâlibî, Fıḳhü’l-luġa ve sırrü’l-ʿArabiyye (Kahire 1357, 1373/1954, Mustafa es-Sekkā ve Abdülhafîz Şelebî ile birlikte), Leṭâʾifü’l-Maʿârif (Kahire 1379/1960, Hasan Kâmil es-Sayrafî ile birlikte); Cehşiyârî, el-Vüzerâʾ ve’l-küttâb (Kahire 1357/1938, 1401/1980, Mustafa es-Sekkā ve Abdülhafîz Şelebî ile birlikte); Ebû Hilâl el-Askerî, el-Muʿcem fî baḳıyyeti’l-eşyâʾ (Kahire 1353/1934, Abdülhafîz Şelebî ile birlikte); Taʿrifü’l-ḳudemâʾ bi-Ebi’l-ʿAlâʾ el-Maʿarrî (der. ve nşr. Tâhâ Hüseyin yönetiminde Mustafa es-Sekkā, Abdürrahîm Mahmûd, Abdüsselâm Muhammed Hârûn ve Hâmid Abdülmecîd ile birlikte, 3. bs., Kahire 1363/1944); Dîvânü Ḥâfıẓ (İbrâhîm) (I-II, Kahire 1937, Ahmed Emîn ve Ahmed ez-Zeyn ile birlikte); Ukberî, Şerḥu Dîvâni’l-Mütenebbî (et-Tibyân fî şerḥi’d-dîvân) (I-II, Kahire 1355-1357/1936-1938; I-IV, Beyrut 1978, Mustafa es-Sekkā ve Abdülhafîz Şelebî ile birlikte, şerhin Ukberî’ye aidiyeti şüphelidir; krş. Mustafa Cevâd, MMLADm., XXII [1947], s. 37-48, 110 vd.); İbnü’s-Sîd el-Batalyevsî, Şerḥu Lüzûmi mâ-lâ yelzem (li’l-Maʿarrî) (I. cilt, Kahire, ts. [Dârü’l-maârif], Tâhâ Hüseyin ile birlikte); İbn Haldûn, Muḳaddime (Yûsuf Es‘ad Dâgır ile birlikte); İbn Dihye el-Kelbî, el-Muṭrib min eşʿâri ehli’l-Maġrib (Tâhâ Hüseyin yönetiminde Hâmid Abdülmecîd ve Ahmed Bedevî ile birlikte, Kahire 1954, 1997); İbn Vâsıl el-Hamevî, Tecrîdü’l-Eġānî (I-VI, Kahire 1955-1963, Tâhâ Hüseyin ile birlikte); Dîvânü (Muḥammed) ʿAbdilmuṭṭalib (1871-1931) (Kahire, ts. [Matbaatü’l-i‘timâd], Abdülhafîz Şelebî ile birlikte); İbn Manzûr, Muḫtârü’l-Eġānî fi’l-aḫbâr ve’t-tehânî (I-V, Kahire 1385, ortak neşir); Neşvân el-Himyerî, Şerḥu Risâleti’l-Ḥûri’l-ʿîn (Kahire 1367, Kemâl Mustafa ile birlikte); Ahmed b. Ömer el-Kurtubî, el-Müfhim Şerḥu Ṣaḥîḥi Müslim (I-V, Kahire-Beyrut 1995, Ebû Ferha el-Hüseynî v.dğr. birlikte); Ezherî, Tehẕîbü’l-luġa (I-XV, Kahire 1967, Abdüsselâm M. Hârûn v.dğr. ile birlikte). Ebyârî ayrıca İbn Ebü’s-Sürûr el-Bekrî’nin el-Ḳavlü’l-muḳteḍab fîmâ vâfeḳa luġate ehli Mıṣr min luġāti’l-ʿArab (nşr. Seyyid İbrâhim Sâlim, Kahire, ts. [el-Müessesetü’l-Mısriyyetü’l-âmme]), İbn Hazm el-Endelüsî’nin Ṭavḳu’l-ḥamâme (nşr. Hasan Kâmil es-Sayrafî, Kahire 1950) ve İbn Hacer el-Askalânî’nin Refʿu’l-iṣr ʿan ḳuḍâti Mıṣr (nşr. Ali Muhammed Ömer, Kahire 1418/1998) adlı eserlerini kontrol etmiş ve bunlara takdim yazısı yazmıştır. Washington Irving’in Tales of the Alhambra adlı eserini Ḳıṣaṣu’l-Ḥamrâ adıyla İngilizce’den çevirmiş (Kahire 1372) ve The Encyclopaedia of Islam’ın Arapça tercümesi (Dâʾireti’l-Maʿârifi’l-İslâmiyye) için bazı maddeleri çevirmiştir.

BİBLİYOGRAFYA :

Enver el-Cündî, Müfekkirûn ve üdebâʾ min ḫilâli âs̱ârihim, Beyrut 1967, s. 19-24; M. Abdülcevvâd, Taḳvîmü Dâri’l-ʿulûm: 1872-1947, Kahire 1410/1990, I, 426-427; Ahmed el-Alâvine, Ẕeylü’l-Aʿlâm, Cidde 1418/1998, s. 17; M. Hayr Ramazan Yûsuf, Tekmiletü Muʿcemi’l-müʾellifîn, Beyrut 1418/1997, s. 11-14, 649; a.mlf., Tetimmetü’l-Aʿlâm, Beyrut 1418/1998, I, 9-10; a.mlf., el-Müstedrek ʿalâ Tetimmeti’l-Aʿlâm, Beyrut 1422, s. 21; İbrâhim b. Abdullah el-Hâzimî, Mevsûʿatü aʿlâmi’l-ḳarni’r-râbiʿ ʿaşer ve’l-ḫâmis ʿaşer el-hicrî fi’l-ʿâlemi’l-ʿArabî ve’l-İslâmî, Riyad 1419, I, 19-23; Nizâr Abâza – M. Riyâz el-Mâlih, İtmâmü’l-Aʿlâm, Beyrut 1999, s. 13-14; Seyyid el-Cemîlî, “el-Cîlü’s̱-s̱ânî evi’ṭ-ṭabaḳātü’s̱-s̱âniye mine’l-muḥaḳḳıḳīne’l-aʿlâm”, ME, IX/68 (1416/1996), s. 1367-1369; Fethullah Süleyman, “el-Ebyârî, İbrâhîm İsmâʿîl”, Mv.AU, I, 225-228.
Bu madde ilk olarak 2016 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin EK-1. cildinde, 387-388 numaralı sayfalarda yer almıştır.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.