el-ASMAİYYÂT

الأصمعيات
el-ASMAİYYÂT
Müellif: ALİ ŞAKİR ERGİN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 17.09.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/el-asmaiyyat
ALİ ŞAKİR ERGİN, "el-ASMAİYYÂT", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/el-asmaiyyat (17.09.2019).
Kopyalama metni
Meşhur dil âlimi Asmaî, bu kitabını eski Arap şiirini bir araya toplama gayesiyle Mufaddal ed-Dabbî’nin başlattığı hareketin devamı olarak meydana getirmiş, böylece el-Asmaʿiyyât Arap edebiyatında el-Mufaddaliyyât’la başlayan tarzı devam ettiren ve onu tamamlayan bir antoloji olmuştur. Asmaî’nin, bu eserini Halife Hârûnürreşîd (786-809) için tertip ettiği rivayet edilir. el-Mufaddaliyyât ile el-Asmaʿiyyât, eski Arap şiirlerini intikal eden şekilleriyle koruyan ve bu suretle Câhiliye devrinin edebî an‘anesini iyi bir şekilde temsil eden güzel birer örnektir. el-Asmaʿiyyât’ta divan sahibi eski ve meşhur Arap şairlerinin şiirleri değil, Câhiliye devrinde az fakat güzel şiir söyleyen bedevî şairlerin şiirlerinden seçilen örnekler bir araya getirilmiş, böylece şairleri pek tanınmayan birtakım şiirlerin büsbütün kaybolması önlenmiştir. Asmaî’nin seçtiği şiirlerin bir özelliği, açıklanması gereken nâdir kelimeler ihtiva etmeleri, bir diğer özelliği de el-Mufaddaliyyât’a alınan şiirlere nisbetle daha kısa olmalarıdır.

Uzun kasideleri ihtiva eden bu eserde, çoğunluğu Câhiliye devrine ait olmak üzere yetmiş bir şairden derlenmiş doksan iki kaside (veya kasidelerden bölümler) mevcuttur. Eserde şiiri bulunan şairlerden kırk dördü Câhiliye şairi, on dördü muhadramûn, altısı İslâmî devir şairi olup yedi tanesinin de hangi döneme mensup olduğu bilinmemektedir. On dokuz şiirin kısmen veya tamamen hem Mufaddaliyyât hem de Asmaʿiyyât’ta müştereken rivayet edilmesi her iki derleyicinin zevkleri arasındaki uygunluğun bir ifadesidir.

Köprülü Kütüphanesi’nde (nr. 1394, vr. 151-213) ve Türkiye dışındaki muhtelif kütüphanelerde birkaç yazması bulunan el-Asmaʿiyyât’ın tenkitli baskısı ilk defa Alman müsteşrik Wilhelm Ahlwardt tarafından Mecmûʿu eşʿâri’l-ʿArab adlı kitabın I. cildi olarak yayımlanmıştır (Leipzig 1902). Ahlwardt bu baskıda eserin tertibini değiştirerek şiirleri kafiyelerinin alfabetik sırasına göre düzenlemiş, böylece de ciddi tenkitlere mâruz kalmıştır. Ayrıca yukarıda işaret edildiği gibi el-Mufaddaliyyât’ta zikredilen on dokuz şiirin on beşini kitabına almamış ve şiir sayısını yetmiş yedi olarak tesbit etmiştir. Daha sonra Ahmed Muhammed Şâkir ve Abdüsselâm Hârûn eserin tenkitli metnini orijinal tertibi üzere yeniden hazırlayarak kısa açıklamalarla 1955 yılında Kahire’de yayımlamışlardır. Antolojinin 1967’de de ikinci baskısı yapılmıştır.

BİBLİYOGRAFYA
el-Asmaʿiyyât (nşr. W. Ahlwardt, Mecmûʿu eşʿâri’l-ʿArab içinde), Leipzig 1902, I; Sîrâfî, Ahbârü’n-nahviyyîne’l-Basriyyîn (nşr. F. Krenkow), Beyrut 1936, s. 58-67; İbnü’l-Enbârî, Nüzhetü’l-elibbâʾ, Bağdad 1959, II, 197-205; İbnü’l-Kıftî, İnbâhü’r-ruvât, II, 197-205; İbn Hallikân, Vefeyât, I, 288-290; Mehmed Fehmi, Târîh-i Edebiyyât-ı Arabiyye, İstanbul 1332, s. 514; Brockelmann, GAL, I, 104; Suppl., I, 37, 163-164; Ahmed Emîn, Duha’l-İslâm, Kahire 1964, II, 300-301; Nihad M. Çetin, Eski Arap Şiiri, İstanbul 1973, s. 31-32; Sezgin, GAS, II, 55-56; Nâsırüddin el-Esed, Mesâdirü’ş-şiʿri’l-câhilî, Kahire 1978, s. 578-582; Maʿa’l-Mektebe, s. 260-261; J. Barth, “Studien zu den ‘Asma‘ijjât”, WZKM, XVIII (1904), s. 307-342; Mustafa Abdülvâhid, “Menhecü’l-ihtiyârâti’ş-şiʿriyye beyne’l-Mufaddaliyyât ve’l-Asmaʿiyyât”, Buhûsü Külliyyeti’l-Lugati’l-ʿArabiyye, sy. 2, Mekke 1404-1405, s. 99-122; B. Lewin, “al-Asmaʿi”, EI2 (İng.), I, 718.
Bu madde ilk olarak 1991 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 3. cildinde, 500 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.