el-BAHRÜ’z-ZEHHÂR

البحر الزخار
Müellif:
el-BAHRÜ’z-ZEHHÂR
Müellif: CENGİZ KALLEK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 08.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/el-bahruz-zehhar
CENGİZ KALLEK, "el-BAHRÜ’z-ZEHHÂR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/el-bahruz-zehhar (08.12.2019).
Kopyalama metni
Tam adı el-Bahrü’z-zeḫḫâr el-câmiʿ li-mezâhibi ʿulemâʾi’l-emsâr olan eser, ashaptan itibaren elliyi aşkın müctehidin görüşlerini değerlendirmesi yönünden karşılaştırmalı bir fıkıh kitabı, yer yer akaid, kelâm ve fıkıh usulü ile ilgili bazı meseleleri ele alması bakımından ise ansiklopedik bir çalışma özelliği taşımaktadır. Ayrıca eserlerinde, başta Ehl-i beyt olmak üzere muhtelif mezheplerin görüşlerine yer veren Emîr es-San‘ânî ve Şevkânî gibi tanınmış Yemen âlimleri için de temel kaynak vazifesi görmüştür.

Eserin kısa mukaddimesinde ilim öğrenmenin önemi üzerinde durulmakta, taklidin çerçevesi çizildikten sonra müctehidsiz bir çağın bulunamayacağı belirtilerek ictihadın gerekliliği vurgulanmaktadır. Eser “Kitâbü’t-Tahâre”den “Kitâbü’s-Siyer”e kadar toplam elli yedi bölümden oluşmaktadır. Genellikle “kitâb” ve “bâb” olarak adlandırılan ana başlıklarının sözlük anlamları verildikten sonra çeşitli fasıllar açılmaktadır. Ashap birinci, tâbiîn ikinci, Ehl-i beyt üçüncü ve diğer fakihler de dördüncü sırada olmak üzere ictihadlarına müracaat ettiği âlimleri tabakalara ayıran müellif, her meseleyle ilgili görüşleri açıklarken bu sırayı gözetmektedir. Tekrarlardan kaçınmak maksadıyla da isimleri sık sık geçen âlimlerin her biri için birer rumuz kullanmaktadır. Meseleleri imkân nisbetinde delilleriyle birlikte izah eden, Zeydî mezhebine ait olsun olmasın delili kuvvetli olan, zaman ve mekânın değişmesiyle birlikte ortaya çıkan problemlerin çözümünde kolaylık sağlayan görüşleri tercih eden müellifin, mukaddimedeki açıklamasına uygun olarak yeri geldikçe ictihadlarda bulunduğu da görülmektedir.

Müellifi tarafından Ġāyetü’l-efkâr ve nihâyetü’l-enzâr el-muhîta bi-ʿacâʾibi’l-Bahri’z-zehhâr (yazmaları için bk. Brockelmann, II, 239; Suppl., II, 245) adıyla şerhedilen eser üzerine, Hüseyin b. Yahyâ Haneş eş-Şehârî’nin el-Kamerü’n-nevvâr ʿale’l-Bahri’z-zehhâr (yazmaları için bk. Habeşî, s. 249); Hâşim b. Yahyâ b. Muhammed eş-Şâmî’nin Nefehâtü’l-enzâr hâşiye ʿale’l-Bahri’z-zehhâr adlarıyla yazdıkları şerhler yanında Ali b. Ahmed ed-Dâî el-Yemenî ile Emîr es-San‘ânî de birer şerh kaleme almışlardır. Ayrıca Sâlih b. Mehdî el-Makbilî’ye ait el-Menâr fi’l-muhtâr mine’l-Bahri’z-zehhâr (yazmaları için bk. Brockelmann, II, 240; Suppl., II, 246; Habeşî, s. 250) ve Abdullah b. Hasan b. Yahyâ el-Kāsımî ed-Dahyânî’ye ait Nücûmü’l-enzâr el-müntezeʿ mine’l-Bahri’z-zehhâr adlı muhtasarları da vardır. Behrân tarafından tahrîc* edilen hadisleri Kitâbü Cevâhiri’l-ahbâr ve’l-âsâr el-müstahrece min lücceti’l-Bahri’z-zehhâr adlı eserde toplanmıştır. el-Baḥrü’z-zeḫḫâr bu eserle ve Abdullah b. Abdülkerîm el-Curâfî’nin ta‘lîkāt*ı ile birlikte Kahire’de beş cilt halinde neşredilmiş (1366-1368/1947-1949), daha sonra San‘a’da da ofset baskısı yapılmıştır (1409/1988).

BİBLİYOGRAFYA
Ahmed b. Yahyâ Mehdî-Lidînillâh, el-Baḥrü’z-zeḫḫâr, San‘a 1409/1988, I-V; Şevkânî, el-Bedrü’ṭ-ṭâliʿ, I, 289; Zebâre, el-Mülhakü’t-tâbiʿ li’l-Bedri’ṭ-ṭâliʿ (el-Bedrü’ṭ-ṭâliʿ içinde), Kahire 1348, II, 91, 156; Brockelmann, GAL, II, 239-240; Suppl., II, 245-246; Maʿa’l-Mektebe, s. 361; Ahmed Mahmûd Subhî, ez-Zeydiyye, Kahire 1404/1984, s. 343; Habeşî, el-Fikrü’l-İslâmî fi’l-Yemen, s. 226, 229, 249, 250, 252, 254, 258, 284, 638; Mahmûd Behcet el-Baytâr, “Kitâbü’l-Bahri’z-zehhâr el-câmiʿ li-mezâhibi ʿulemâʾi’l-emsâr”, MMİADm., XXXIV/3 (1959), s. 512-517.
Bu madde ilk olarak 1991 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 4. cildinde, 518 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.