el-CEVÂBÜ’l-FESÎH

الجواب الفسيح
Müellif:
el-CEVÂBÜ’l-FESÎH
Müellif: ÖMER FARUK HARMAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.07.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/el-cevabul-fesih
ÖMER FARUK HARMAN, "el-CEVÂBÜ’l-FESÎH", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/el-cevabul-fesih (21.07.2019).
Kopyalama metni

Tam adı el-Cevâbü’l-fesîh limâ leffekahû ʿAbdülmesîḥ’dir. Halife Me’mûn zamanında (813-833) Abbâsî emîrlerinden Abdullah b. İsmâil el-Hâşimî’nin İslâm’a davet konusunda yazdığı risâleye hıristiyan Abdülmesîh b. İshak el-Kindî’nin İslâmiyet’e karşı Hıristiyanlığı yücelten ve İslâm’ı eleştiren cevabî risâlesine reddiye olarak kaleme alınmıştır.

Müellif eserinin başında, Abdülmesîh’in Londra’da ilk olarak 1880’de neşredilen risâlesini 1886’da gördüğünü, bilinenlerden farklı bir şekilde İslâm’a saldıran bu risâleye cevap verme ihtiyacını hissettiğini belirtmektedir. Âlûsî kitabının başında eserine el-Kavlü’l-fesîh fî Reddi ʿAbdilmesîḥ adını verdiğini ifade ettiği halde birinci cüzün sonunda eserin adını er-Reddü’l-fesîh ʿâlâ mâ leffekahû ʿAbdülmesîh, olarak zikretmekte, ancak 1306’da (1888) neşredilen eser el-Cevâbü’l-fesîh limâ leffekahû ʿAbdülmesîh, ismini taşımaktadır.

Yazar Kindî’nin risâlesinden pasajlar naklederek tenkidini yapmakta, ithamları cevaplandırmaktadır. Kendisinden önce müslümanlar tarafından kaleme alınan reddiyelerden faydalanan müellif kaynaklarını belirtmekte ve bu eserlerden nakillerde bulunmaktadır. Faydalandığı ve alıntılar yaptığı eserler arasında Şehristânî’nin el-Milel ve’n-nihal’i, İbn Kayyim el-Cevziyye’nin Hidâyetü’l-hayârâ’sı, babası Şehâbeddin Mahmûd el-Âlûsî’nin Rûhu’l-meʿânî’si, Abdullah b. Abdullah et-Tercümân’ın Tuhfetü’l-erîb’i, Şehâbeddin el-Karâfî’nin el-Ecvibetü’l-fâḫire’si, Takıyyüddin İbn Teymiyye’nin el-Cevâbü’s-sahîḥ’i, Rahmetullah el-Hindî’nin İzhârü’l-ḥaḳḳ’ı bulunmaktadır.

Âlûsî yahudi ve hıristiyan fırkalarını, hıristiyan âmentüsünü, konsilleri, Hıristiyanlık’ta ortaya çıkan bid‘atları, Nevfel et-Trablusî’nin Sevsenetü Süleymân fî Usûli’l-akāʾid ve’l-edyân adlı eseriyle Şehristânî’nin el-Milel ve’n-nihal’inden naklen verdikten sonra Kindî’nin Hanîf kavramı ile ilgili görüşlerini ve Hz. İbrâhim’in doksan yaşına kadar putperest olup Uzzâ denilen puta taptığı iddiasını reddeder. Sadece Hz. İshak’ın ve onun neslinin Hz. İbrâhim’e vâris olduğu yolundaki yahudi ve hıristiyan inancını eleştiren yazar, İshak’ın değil İsmâil’in kurban edilmek istendiğini, Hz. İbrâhim’in müslüman olduğunu delillerle ortaya koyar. Kitâb-ı Mukaddes’ten çeşitli deliller getirmek suretiyle teslîs*i savunan Kindî’yi yine kutsal metinler ve aklî delillerle reddeden müellif Allah’ın sıfatları konusundaki İslâmî inancı nakleder. Hz. Îsâ’nın Allah’tan bir kelime* ve ruh oluşunu izah eder. Nübüvvet karşısında insanların tavırlarını, Hz. Muhammed’in peygamberliğine delâlet eden işaret ve müjdeleri nakleder. Taaddüd-i zevcât, ifk hadisesi, Hz. Muhammed’in zevceleri ve İslâmî cihad ile ilgili tenkitleri cevaplayan yazar Hz. Muhammed’in vefat ve defniyle ilgili ithamlarla sahâbeye yönelik iftiraları cevaplandırır. Hz. Îsâ’nın çarmıha gerilmediğini, vahyin mahiyet ve şekillerini, Kur’an’ın mûcize oluşunu, nesih, halku’l-ef‘âl ve yalancı peygamberlerle ilgili meseleleri açıklar. Hıristiyanların ibadet öncesi temizlik kuralları ve ibadetleriyle ilgili durumlarını eleştirerek sünnet olmaya karşı tavırlarını tenkit eder ve Tevrat ile İncil’in tahrif edildiğini delilleriyle ortaya koyar.

Müellif bu eserinde kendisinden önce yazılan reddiyelerden faydalanarak Hıristiyanlığın inanç ve ibadet esaslarını naklî ve aklî delillerle tenkit etmekte, onların İslâm’a yönelttiği tenkitleri de aynı metotla çürütmektedir.

İslâm-hıristiyan polemik tarihi içinde yer alan bu eser iki cüz bir arada tek cilt halinde yayımlanmıştır (Lahor 1306, 482 sayfa).


BİBLİYOGRAFYA

Nu‘mân b. Mahmûd el-Âlûsî, el-Cevâbü’l-fesîḥ limâ leffeḳahû ʿAbdülmesîḥ, Lahor 1306.

, I, 8.

C. Troupeau, “al-Kindī”, , V, 123-124.

Bu madde ilk olarak 1993 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 7. cildinde, 428 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.