GĀNİM el-BAĞDÂDÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

GĀNİM el-BAĞDÂDÎ

غانم البغدادي
Müellif:
GĀNİM el-BAĞDÂDÎ
Müellif: RECEP ÖZDİREK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1996
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 02.12.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ganim-el-bagdadi
RECEP ÖZDİREK, "GĀNİM el-BAĞDÂDÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ganim-el-bagdadi (02.12.2020).
Kopyalama metni

Bağdat’ta doğdu; tahsiline bu şehrin medreselerinde başladı. Genç yaşta tasavvufa ilgi duydu. Bir süre Medâin’de ikamet etti, daha sonra Şeyh Alâeddin’in sohbetlerine katılmak üzere Antep’e gitti. Burada şeyhe on iki yıl kadar hizmette bulunarak hem zâhirî hem bâtınî ilimlerde derinleşti. 998’de (1589) Bağdat kadısı olan Rıdvan Efendi tarafından Bağdat’taki Müstansıriyye Medresesi’ne müderris olarak tayin edildi. Bu medresede uzun yıllar ders veren Gānim Efendi Bağdat ulemâsı içinde önemli yeri olan, mezhepte müctehid derecesinde bir âlimdi.

Gānim’den bahseden Atâî ve Kâtib Çelebi gibi müellifler, onun 1030 (1621) yılında Bağdat’ın Bekir Subaşı tarafından ele geçirilmesi sırasında öldürüldüğünü kaydetmekte iseler de (Zeyl-i Şekāik, II, 640; Fezleke, II, 5) bu isyanın 1032 (1623) yılında meydana geldiği (a.g.e., II, 39-40; Naîmâ, II, 266 vd.) göz önüne alınarak vefat tarihinin 1032 olduğu söylenebilir.

Eserleri. 1. Melceʾü’l-ḳuḍât ʿinde teʿârużi’l-beyyinât. Usul (yargı) hukukuna dair bir risâledir. Mukaddimesinde bu adla kaydedilen eser, bazı nüshalarda Tercîḥu’l-beyyinât (Süleymaniye Ktp., Fâtih, nr. 2485/3), Risâle fi’l-beyyinât (Süleymaniye Ktp., Hamidiye, nr. 598/2) ve Teʿârużu’l-beyyinât (Süleymaniye Ktp., Reşid Efendi, nr. 1054/2) olarak da geçmektedir. Kitap bir mukaddime, “Kitâbü’n-Nikâh” ile başlayıp “Kitâbü’l-Vekâle” ile sona eren yirmi yedi bab ve Hanefî mezhebinde bir müftünün takip etmesi gereken klasik fetva verme yöntemini özetleyen bir hâtime ile son bulmaktadır. Yargı önüne gelen meselelerde delillerden hangisinin tercihe şayan olduğu hususunu ele alan eser kadıların başvuru kitabı haline gelmiş ve daha sonra aynı konuda yazılan eserlere kaynaklık etmiştir. Atâî, kadılık yaparken faydalandığı bu risâleye bazı ilâvelerde bulunduğunu Zeyl-i Şekāik’ta bildirmektedir. Diğer bazı kadılar da karşılaştıkları ve bu kitapta bulamadıkları meselelerle ilgili notlarını sayfa kenarlarına kaydetmişlerdir. Bundan dolayı eserin muhtelif nüshalarında farklı bilgilere rastlamak mümkündür. Eserini kaleme alırken el-Mebsûṭ, Fetâvâ Ḳāḍîḫân, el-Hidâye gibi muteber Hanefî fıkıh kitaplarına dayanan müellif ele aldığı her meseleden sonra faydalandığı kaynağı da zikretmiştir. Birçok kütüphanede yazma nüshaları bulunan eseri Rumeli kazaskeri Feyzullah Nâfiz Efendi Dürretü’l-muhâkemât fî şerhi Melcei’l-kudât adıyla Türkçe’ye çevirerek şerhetmiş ve kitap Arapça metniyle birlikte basılmıştır (bk. bibl.). Daha sonra da basılan (nşr. M. Sâlih er-Râvî – M. Saîd er-Râvî, Bağdad 1344) bu risâleyle ilgili olarak Refîk Muhammed el-Hatîb Ezher Üniversitesi’nde (1979), Abdülazîz Mustafa el-Hâlid de Mekke’de Ümmülkura Üniversitesi’nde (1982) yüksek lisans tezi yaparak eseri neşre hazırlamışlardır.

2. Mecmaʿu’ḍ-ḍamânât. Sorumluluk hukuku alanında ortaya konulan ilk eserlerdendir. Otuz sekiz babdan oluşan eserde klasik fıkıh kitaplarında takip edilen tasnif esas alınmıştır (Kahire 1308; Beyrut 1407/1987). Müellif bu kitabında Hanefî mezhebince muteber sayılan Fetâvâ Ḳāḍîḫân, el-Hidâye, Ḫulâṣatü’l-fetâvâ vb. eserlerden faydalanmıştır. Fıkıh kitaplarında dağınık biçimde ve eksik olarak yer alan damân konusunu ele alırken bu hususta daha önce yapılan çalışmaları dikkate almıştır. Bu arada yaptığı alıntıların kaynaklarını belirtmiş ve zaman zaman kendi görüşünü de kaydetmiştir. Eserin büyük bir kısmı, akdî mesuliyet ve akdî borçları yerine getirememekten kaynaklanan ve tazmini gerektiren konularla ilgilidir. Bundan dolayı ibadetlerden yalnız zekât ve hacla ilgili olarak birer müstakil bab ayrılmıştır. Damân konusunda çağdaş İslâm hukukçularının ilk başvuru kaynaklarından biri olan Mecmaʿu’ḍ-ḍamânât’ın bu hususta kaleme alınan ilk eser olduğu ileri sürülmekteyse de (M. Ahmed Sirâc, s. 6) daha önce Fudayl Çelebi’nin (ö. 991/1583) eḍ-Ḍamânât adıyla bir eser yazdığı bilinmektedir (Süleymaniye Ktp., Cârullah Efendi, nr. 814).

3. el-Vasîṭ. Teftâzânî’nin Tehẕîbü’l-manṭıḳ ve’l-kelâm adlı eserine yazdığı bir şerhtir (Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 2639).

4. Ḥıṣnü’l-İslâm fî elfâẓi’l-küfr ve’l-ʿaḳāʾid (Süleymaniye Ktp., Reşid Efendi, nr. 858/25; Ayasofya, nr. 1144).

5. Ḥıṣnü’l-enbiyâʾ. Kur’an’da peygamberlerin hayat hikâyelerinin geçtiği âyetlerde onların mâsumiyetiyle ilgili hususları ele alan bir risâledir (Süleymaniye Ktp., Reşid Efendi, nr. 858/26).

6. Şerḥu Düreri’l-biḥâr. Şemseddin el-Konevî’nin eserine yaptığı şerhtir (Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 972).


BİBLİYOGRAFYA

Gānim el-Bağdâdî, Melceʾü’l-ḳuḍât ʿinde tercîḥi’l-beyyinât (Dürretü’l-muhâkemât fî şerhi Melcei’l-kudât adıyla, trc. ve nşr. Feyzullah Nafiz), İstanbul 1300, s. 2 vd.

a.mlf., Mecmaʿu’ḍ-ḍamânât, Kahire 1308;  a.e., Beyrut 1407/1987.

a.mlf., el-Vasîṭ, Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 2639, vr. 1b.

, II, 639-640.

, II, 5-6, 39-40.

, I, 398, 668; II, 1602, 1816-1817.

, II, 266 vd.

, III, 618.

, I, 394.

, I, 196.

, III, 326-328.

, V, 307.

, II, 492;  Suppl., II, 502.

, I, 812.

, VIII, 37-38.

, I, 313.

Nâcî Ma‘rûf, Târîḫu ʿulemâʾi’l-Müstanṣıriyye, Kahire 1976, I, 97.

, I, 406.

Muhammed b. Osman el-Kenevî – Hâşim Abdülvâhid Ahmed, Delîlü’r-resâʾilil-câmiʿiyye, Mekke 1408/1988, III, 124.

Ahmet Özel, Hanefi Fıkıh Âlimleri, Ankara 1990, s. 128.

Fikri el-Cezzâr, Medâḫilü’l-müʾellifîn ve’l-aʿlâmü’l-ʿArab ḥattâ ʿâm 1215/1800, Riyad 1413/1992, II, 1102.

M. İsâ Sâlihiyye, el-Muʿcemü’ş-şâmil li’t-türâs̱i’l-ʿArabiyyi’l-Maṭbuʿ, Kahire 1992, I, 199-200.

M. Ahmed Sirâc, Ḍamânü’l-ʿudvân fi’l-fıḳhi’l-İslâmî, İskenderiye 1414/1993, s. 6.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1996 yılında İstanbul'da basılan 13. cildinde, 350-351 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER