GAZNEVÎ, Ömer b. İshak

عمر بن إسحاق الغزنوي
Müellif:
GAZNEVÎ, Ömer b. İshak
Müellif: AHMET AKGÜNDÜZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1996
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 10.08.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/gaznevi-omer-b-ishak
AHMET AKGÜNDÜZ, "GAZNEVÎ, Ömer b. İshak", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/gaznevi-omer-b-ishak (10.08.2020).
Kopyalama metni

Doğum yeri tam olarak bilinmemekle birlikte büyük bir ihtimalle 704 (1304) yılında Gazne’de dünyaya geldi. es-Sirâcü’l-Hindî lakabıyla tanınmıştır. Kāriülhidâye lakabıyla meşhur olan Ebû Hafs Sirâceddin Ömer b. Ali ile karıştırılmaktadır. İlk tahsilini memleketinde ve Türkistan bölgesinde yaptı. Vecîhüddin ed-Dihlevî, Şemseddin el-Hatîb ed-Dûlî, Sirâceddin es-Sekafî ve Rükneddin el-Bedâûnî gibi âlimlerden fıkıh dersleri aldı. Daha sonra hac için gittiği Mekke’de bir müddet kalarak Şeyh Hızır’dan, Şehâbeddin es-Sühreverdî’nin ʿAvârifü’l-maʿârif’inin esas alındığı tasavvufî bir eğitim gördü. 740 (1339) yılından önce gittiği Kahire’de de Alâeddin İbnü’t-Türkmânî, Mahmûd b. Abdurrahman el-İsfahânî ve Ahmed b. Mansûr el-Cevherî gibi âlimlerden istifade etti.

Üstün zekâsı, akıcı üslûbu ve eserleriyle devlet adamlarının da dikkatini çeken Gaznevî, Mısır kādılkudâtı Cemâleddin et-Türkmânî’ye nâib tayin edildi. Daha sonra Yelboğa’nın aracılığıyla Mısır kazaskerliğine, Şâban 769’da da (Nisan 1368) Cemâleddin et-Türkmânî’nin ölümüyle boşalan Hanefî kādılkudâtlığına getirildi. Ömrünün sonuna kadar bu görevi sürdüren Gaznevî, bir yandan da Zeynüddin el-Bistâmî’nin ölümü üzerine İbn Tolun Camii’nde tefsir dersleri verdi. 7 Receb 773 (14 Ocak 1372) tarihinde Kahire’de vefat etti.

Eserleri. 1. el-Ġurretü’l-münîfe fî taḥḳīḳi baʿżı mesâʾili’l-İmâm Ebî Ḥanîfe (Kahire 1370/1950; Beyrut 1986). Hanefî mezhebini tercih edişinin sebeplerini açıkladığı bu eserde, Fahreddin er-Râzî’nin Hanefîler’i tenkit ettiği el-Burhânü’l-Bahâʾiyye adlı Farsça eserini de Arapça’ya çevirerek tenkit etmiştir. 2. Şerḥu’l-ʿAḳīdeti’ṭ-Ṭaḥâviyye (Kazan 1311). 3. et-Tevşîh. Burhâneddin el-Mergīnânî’nin el-Hidâye’sinin şerhi olup cedel metoduyla hazırlanmıştır. Süleymaniye Kütüphanesi’nde (Kadızâde Mehmed Efendi, nr. 208) Baḥrü’r-rivâye ve’d-dirâye fî tevşîḥi’l-Hidâye adıyla kayıtlı olan yazmanın bu eser olması muhtemeldir. 4. Fetâvâ. Fetvalarını derlediği bu kitap, Kāriülhidâye’nin el-Fetâva’s-Sirâciyye (Fetâvâ Ḳāriʾilhidâye) adlı eseriyle karıştırılmaktadır. 5. Zübdetü’l-aḥkâm fi’ḫtilâfi‘l-meẕâhibi‘l-eʾimmeti’l-erbaʿati’l-aʿlâm. Mezhepler arası mukayeseli hukuka dair bir eserdir. İbrâhim Ahmed b. Süleyman el-Ömer, İmam Muhammed b. Suûd Üniversitesi’nde bu eseri yüksek lisans tezi olarak neşre hazırlamıştır (1403 1983). 6. Şerḥu’l-Muġnî. Habbâzî’nin fıkıh usulüne dair el-Muġnî adlı eserinin şerhidir. Mekke Ümmülkurâ Üniversitesi’nde I. cildi Sâteryâ Efendi Zeyn (1406/1986), II. cildi Muhammed Ahmed Kûlî (1407/1987) tarafından doktora tezi olarak neşre hazırlanmıştır. 7. Kâşifü meʿâni’l-Bedîʿ. Muzafferüddin İbnü’s-Sââtî’nin usûl-i fıkha dair Bedîʿu’n-niẓâm adlı eserinin dört ciltlik bir şerhidir. 8. Levâʾiḥu’l-envâr fi’r-red ʿalâ men enkere ʿale’l-ʿârifîn leṭâʾife’l-esrâr. Evliyanın kerametlerini ispat için kaleme alınmış bir eserdir. 9. Muḫtaṣarü’t-Telḫîṣ. Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî’nin el-Câmiʿu’l-kebîr’ine Muhammed b. Abbâd el-Hilâtî’nin yazdığı et-Telḫîṣ’e Ali b. Balabân el-Fârisî’nin hazırladığı şerhin muhtasarıdır (bu eserlerin yazma nüshaları için bk. , I, 178, 181-182; II, 96; Suppl., I, 657, 658; II, 89).

Gaznevî’nin kaynaklarda şu eserleri de zikredilmektedir: Şerḥu’z-Ziyâdât (Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî’nin ez-Ziyâdât adlı fürû-i fıkıh eserinin şerhi olup tamamlanmamıştır); eş-Şâmil (fıkıhla ilgili bir eserdir); el-Levâmiʿ fî şerḥi Cemʿi’l-cevâmiʿ (İbnü’s-Sübkî’nin fıkıh usulüne dair Cemʿu’l-cevâmiʿ adlı eserinin şerhi olup tamamlanmamıştır); ʿİddetü’n-nâsik fi’l-menâsik (Hac menâsikiyle ilgilidir); Şerḥu Tâʾiyyeti İbni’l-Fârıż (İbnü’l-Fârız’ın tasavvufla ilgili et-Tâʾiyyetü’ṣ-ṣuġrâ’sının şerhidir); Şerḥu’l-Menâr (Ebü’l-Berekât en-Nesefî’nin fıkıh usulüne dair Menârü’l-envâr’ının şerhidir); Şerḥu’l-Muḫtâr (Abdullah b. Mahmûd el-Mevsılî’nin el-Muḫtâr li’l-fetvâ adlı eserinin şerhidir).


BİBLİYOGRAFYA

Ömer b. İshak el-Gaznevî, el-Ġurretü’l-münîfe (nşr. M. Zâhid Kevserî), Kahire 1370/1950, nâşirin girişi, s. 10-11.

, III, 154-155.

a.mlf., İnbâʾü’l-ġumr, I, 29-31.

, XI, 120-121.

, s. 48-49.

, I, 470-471.

, II, 189-190.

, I, 236, 448, 570; II, 950, 962, 1025, 1130, 1143, 1198, 1227, 1569, 1749, 2034-2035.

, VI, 228-229.

, I, 505.

, s. 148-149.

, II, 92-93.

, II, 1233, 1379.

, II, 96, 416, 595.

, I, 178, 181-182; II, 96; Suppl., I, 657, 658; II, 89.

, V, 199.

, VII, 276-277.

a.mlf., el-Müstedrek, Beyrut 1406/1985, s. 102.

, III/2, s. 1454.

, I, 392.

, I, 106, 110, 116-117; II, 306, 356, 422.

Ahmet Özel, Hanefi Fıkıh Âlimleri, Ankara 1990, s. 82-83.

Joseph Schacht, “Şiblî”, , XI, 517.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1996 yılında İstanbul'da basılan 13. cildinde, 487-488 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER