HABLULLAH - TDV İslâm Ansiklopedisi

HABLULLAH

حبل الله
Müellif:
HABLULLAH
Müellif: M. ZEKİ DUMAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1996
Erişim Tarihi: 13.06.2024
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/hablullah
M. ZEKİ DUMAN, "HABLULLAH", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hablullah (13.06.2024).
Kopyalama metni

Sözlükte “ip, bağ; sebep, vasıta; damar” gibi mânalara gelen habl kelimesi mecazi olarak “ahid, zimmet, eman” anlamlarında da kullanılmaktadır (, “ḥbl” md., , “ḥbl” md.).

Habl Kur’ân-ı Kerîm’de ikisi çoğul (hibâl) olmak üzere yedi yerde geçmektedir. Bunlardan üçü “ip” (Tâhâ 20/66; eş-Şuarâ 26/44; Tebbet 111/5), ikisi “ahid ve zimmet” (Âl-i İmrân 3/112), biri de “damar” (Kāf 50/16) mânasında kullanılmıştır (, s. 242). Âl-i İmrân sûresinin 103. âyetinde geçen “hablullah” ise bütün müfessirlerce mecazi bir ifade kabul edilmiş ve şöyle yorumlanmıştır: Bundan maksat Allah’ın kitabıdır. Kur’an, tıpkı derin bir çukura düşmüş insana tutunup kurtulması için yukarıdan sarkıtılan ip gibi semadan arza uzatılmış bir hidayet nurudur. Başka bir açıklamaya göre ise Kur’an, insanın tehlikeli bir yolda yürürken düşmemek için tutunup güvenlik içinde ilerlemesini sağlayan bir emniyet bağıdır. Ona sarılan tehlikeden ve helâk olmaktan kurtulur, selâmete ulaşır (Zemahşerî, I, 450; Fahreddin er-Râzî, VIII, 162-163; Âlûsî, IV, 18-19; Elmalılı, II, 1153-1154).

Hablullah tabirinin Kur’an’ı ifade ettiğini belirten hadisler de mevcuttur. Nitekim Hz. Peygamber, Allah’ın kitabının semadan arza uzatılan bir ip olduğunu, ona sarılan kişinin hidayete ereceğini, onu terkedenin ise sapıklığa düşeceğini, onda akla durgunluk veren tükenmez hârikalar bulunduğunu ifade etmiştir (, II, 3, 14, 17; Müslim, “Feżâʾilü’ṣ-ṣaḥâbe”, 37; Ebû Dâvûd, “Feżâʾilü’l-Ḳurʾân”, 1; Tirmizî, “Menâḳıb”, 32). Hz. Ali, İbn Mes‘ûd, İbn Abbas gibi sahâbîlerin görüşleri de bu yöndedir (meselâ bk. Tirmizî, “S̱evâbü’l-Ḳurʾân”, 14). Öte yandan bu tabir, Kur’an’ı da kapsayacak şekilde Allah’ın kulları için olan ahid ve güvencesi, Allah’ın dini, kulları için lutfettiği kurtuluş vasıtaları ve ihlâs olarak daha kapsamlı şekilde de tefsir edilmiştir. Ayrıca Âl-i İmrân sûresinin 103. âyetinde, “Hablullaha sarılın” buyruğunun ardından “Bölünüp parçalanmayın” emrinin yer aldığı dikkate alınarak bu tabirle cemaat, ümmet birliğinin veya bu birliği sağlayan bağların kastedilmiş olabileceği de ileri sürülmüştür (, I, 432-433; Fahreddin er-Râzî, VIII, 162-163; Kurtubî, IV, 158-159; Mevdûdî, I, 248).


BİBLİYOGRAFYA

, “ḥbl” md.

, “ḥbl” md.

, “ḥbl” md.

, “ḥbl” md.

, II, 3, 14, 17.

Müslim, “Feżâʾilü’ṣ-ṣaḥâbe”, 37.

Ebû Dâvûd, “Feżâʾilü’l-Ḳurʾân”, 1.

Tirmizî, “S̱evâbü’l-Ḳurʾân”, 14, “Menâḳıb”, 32.

Yahyâ b. Sellâm, et-Taṣârîf (nşr. Hind Şelebî), Tunus 1979, s. 314.

, IV, 21.

, I, 450.

, s. 242-243.

a.mlf., , I, 432-433.

, VIII, 162-163.

, IV, 158-159.

İbn Kesîr, Tefsîrü’l-Ḳurʾân, Kahire, ts., II, 83.

, I, 163.

, I, 641; IV, 18-19.

, II, 1153-1154.

Mevdûdî, Tefhîmü’l-Kur’ân (trc. Muhammed Han Kayanî v.dğr.), İstanbul 1986, I, 248.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1996 yılında İstanbul’da basılan 14. cildinde, 380 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER