HACIYAHİÇ, Muhammed

HACIYAHİÇ, Muhammed
Müellif: MUHAMMED ARUÇİ, MAHMUD TRALJIĆ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1996
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 19.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/haciyahic-muhammed
MUHAMMED ARUÇİ, MAHMUD TRALJIĆ, "HACIYAHİÇ, Muhammed", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/haciyahic-muhammed (19.10.2019).
Kopyalama metni

6 Şubat 1918’de Saraybosna’da (Sarajevo) doğdu. Bosna-Hersek’in tanınmış ailelerinden olan Hacıyahiç ailesi, XVIII. yüzyılın meşhur şairlerinden Hacı Mustafa Muhlisî’nin torunlarıdır. Muhammed Hacıyahiç bundan dolayı Muhlisîzâde olarak da tanınır. Babası Hacı Hâfız Cemâleddin ile dedesi Hacı Hâfız Muhammed’in Bosna-Hersek’in kıraat ulemâsı arasında seçkin bir yeri vardı.

Hacıyahiç ilk ve orta öğrenimini Saraybosna’da tamamladı. Zagreb Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olduktan sonra aynı fakültede doktora yaptı. Saraybosna, Mostar, Gradačac, Zagreb ve Raša’da hukukçu olarak çeşitli görevlerde bulundu. Emekliye ayrılmadan önceki son görevi, Bosna-Hersek İlimler Akademisi’nin Bosna-Hersek Tarihi Komisyonu sekreterliği ve ilmî danışmanlığıdır. Uzun yıllar Saraybosna Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne bağlı Toplumsal Bilimler Araştırma Enstitüsü’nde misafir danışman olarak çalıştı. Hacıyahiç 21 Haziran 1986’da Saraybosna’da vefat etti.

Bosna-Hersek’te İslâm’ın yayılış tarihiyle ilgilenen Hacıyahiç kendi adıyla yahut M. Hj., Muhlisî Zâde, A. Kopčić veya Muhamed Dŧemaludinović imzaları ile birçok makale ve eser yazmış, yayınlarında daha çok Bosna-Hersek’in müslüman halkının yakın dönem tarihi üzerinde durmuştur. Narodna Uzdanica adlı müslüman kültür derneğindeki sosyal faaliyetler onun himayesinde yürütülmüştür. Hacıyahiç, Kasım 1939 - Aralık 1941 yılları arasında el-Hidaje dergisinde “Naša Kronika” adlı bölümü yönetmiş, aynı dönemde Diyanet İşleri Başkanlığı Müzesi için bir proje hazırlamış, Bogumil ve müslüman Boşnak halkına ait bir güzel sanatlar fuarının hazırlık çalışmalarını yapan komisyona üye seçilmiştir. Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi tarafından 1972 yılından beri yayımlanan Anali Gazi Husrevbegove biblioteke dergisinin kurucusu, ilk başyazarı ve sorumlu yazı işleri müdürü olan Hacıyahiç, Yugoslavya’da ve dış ülkelerde yapılan ilmî toplantılarda özellikle Bosna-Hersekli müslüman halkın tarihi ve problemleri konusunda tebliğler sunmuştur. Saraybosna’da İlâhiyat Fakültesi’nin kuruluşu sırasında Balkanlar’daki İslâm medeniyeti ve kültürü dersinin müfredat programını hazırlamıştır. Bosna-Hersek’teki Hamzavîler hakkında araştırma yapanlardan biri de Hacıyahiç’tir. Bu konuyla ilgili makaleleri Prilozi za Orijentalnu Filologiju (POF) (II-III [Sarajevo 1952-53], s. 215-217; V [1954-55], s. 325-330; X-XI [1960-61], s. 193-203) ve Život (XXV/1 [Sarajevo 1976], s. 79-91) adlı dergilerde yayımlanmıştır. Alhamiyado edebiyatına dair (Arap harfleriyle yazılmış Boşnak dilindeki edebiyat) Bosansko-Hercegovačka Književna Hrestomatija adlı ansiklopedik eserin I. cildindeki “Muslimanska Knjiŧevna Tradicija” adlı bölümü hazırlamış ve ayrıca esere bir önsöz yazmıştır. Bogumiller, Bosna kilisesi, Bosna’da İslâmlaşma ve Bosna-Hersek Ortaçağ tarihiyle ilgili konularda da çalışmalar yapan Hacıyahiç’in makalelerinin büyük bir kısmı Islamski Svijet, Novi Behar, Prilozi za Orijentalnu Filologiju (POF), Glasnik Islamske Vjerske Zajednice (Glasnik Vrhovnog Islamskog Starješinstva), Muslimanska Svijest, Bosanski Pogledi, Pregled, Mjesečnik Pravnog Društva, Život, Anali GHB, Bibliotekarstvo, Obzor, Slovensko Bratstvo, Mladost, Hrvatski Dnevnik, Südost Forschungen gibi dergilerde yayımlanmıştır. Bundan başka Takvim, Narodna Uzdanica vb. yıllıklardaki makaleleriyle Hrvatska Enciklopedija ve Enciklopedija Jugoslavije gibi ansiklopedilerde maddeleri neşredilmiştir.

Eserleri. 1. Narodne Pjesme o Đerđelez Aliji (Sarajevo 1934). Hacıyahiç, Cercelez Ali hakkındaki halk türkülerinden meydana gelen kitabın tahkikli neşrini yapmış ve bir de önsöz yazmıştır. Eser daha önce Novi Behar dergisinde yayımlanmıştır (yıl VIII, nr. 11-12, Sarajevo 1934, s. 205). 2. Stav Muslimana Bosne i Hercegovine u Pogledu Nacionalnog Opredjeljenja (Sarajevo 1970). On iki bölümden ibaret olan bu eserin dokuz bölümünü bizzat Hacıyahiç yazmış, “Priroda i karakter nacionalnog osjećaja Muslimana” adlı bölümü Atıf Purivatra, diğer bölümleri ise muhtemelen Mustafa İmamoviç ile birlikte hazırlamıştır. 3. Građa za Bibliografiju o Nacionalnoj Problematici Bosanskih Muslimana (Sarajevo 1971). Belgrad Toplumsal Bilimler Enstitüsü’nün “Yugoslavya’daki Milletlerarası İlişkiler ve Federalizm Problemi” adlı projesi için Atıf Purivatra ile ortak olarak hazırlanmış bir eserdir. Kitapta 1034 bibliyografi maddesi yer almaktadır. 4. Etnogeneza Bosanskih Muslimana (Sarajevo 1973). 5. Predislamski Elementi u Kulturi Bosanskih Muslimana (Sarajevo 1973). Son iki eser, Saraybosna Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne bağlı Toplumsal Bilimler Araştırma Enstitüsü’nde misafir danışman olarak hazırladığı ilmî projenin mahsulleridir. 6. Od Tradicije do Identiteta (Sarajevo 1974; Zagreb 1990). İkinci sırada yer alan eserin yeniden kaleme alınmış şeklidir. 7. Islam i Muslimani u Bosni i Hercegovini (Sarajevo 1977), Mahmud Traljić ve Niyaz Şükriç ile birlikte hazırlanmış ortak bir çalışma olup Saraybosna İlâhiyat Fakültesi’nin açılışı münasebetiyle yayımlanmıştır. 8. ABC Muslimana (Sarajevo 1990). Atıf Purivatra ile müşterek hazırlanan eser Boşnak halkına ait 1000’i aşkın maddeden meydana gelmiştir. 9. Porijeklo Bosanskih Muslimana (Sarajevo 1990). Bosnalı müslümanların tarihine dairdir. 10. Posebnost Bosne i Stradanja Muslimana (Sarajevo 1991). “Spectator” imzası ile memorandum olarak hazırlanıp II. Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa müttefik kuvvetlerine gönderilen eserde II. Dünya Savaşı esnasında Bosna’da müslümanlara yapılan zulüm ve katliamlar anlatılmaktadır.


BİBLİYOGRAFYA

Hazim Šabanović, Književnost Muslimana BiH na Orijentalnim Jezicima, Sarajevo 1973, s. 453.

M. H., “Od Tradicije do Identiteta - Geneza Nacionalnog Pitanja Bosanskih Muslimana, Dr. Muhamed Hadžijahić, Svjetlost”, Takvim 1975, Sarajevo 1974, s. 300-301.

S. M., “Starohrvatska Književnost Bosanskih Muslimana - Nova Rasprava Muhameda Hadžijahića”, Muslimanska Svijest, I/17, Sarajevo 1936, s. 2.

E. F. (Ebu Fatime [Muharem Omerdić]), “Domaći Pisci Tesavvufskih Radova: 80. Dr. Muhamed Hadžijahić”, Šebi Arus, Sarajevo 1407/1986, s. 63.

Milenko Filipović, “Muhamed Hadžijahić - Narodni Pjevači na Dvorovima Bosansko-Hercegovačkih Muslimana”, Prilozi Proučavanju Narodne Poezije, IV/1, Sarajevo 1937, s. 159.

Marko Perojević, “Muhamed Hadžijahić - Hrvatska Književnost Muslimanska Prije 1878 Godine”, Jugoslavenski List, Zagreb 5.10.1938, s. 7.

Juraj Jurjević, “Muhamed Hadžijahić - Hrvatska Muslimanska Književnost Prije 1878 Godine”, Hrvatska Smotra, VII/1, Zagreb 1939, s. 40-41.

Mustafa Imamović, “Dr. Muhamed Hadžijahić: Od Tradicije do Identiteta”, Pregled, LXV/8, Beograd 1975, s. 975-978.

a.mlf., “Povrati Pamćenje Muslimanima; Muhamed Hadžijahić, ‘Posebnost Bosne i Stradanja Muslimana’”, Glasnik Rijaseta Islamske Zajednice, LV/5-6, Sarajevo 1992, s. 292-297.

Ismet Bušatlić, “Dr. Muhamed Hadžijahić”, Islamska Misao (nşr. Starješinstvo Islamske Zajednice Bosne i Hercegovine), VIII/92, Sarajevo 1986, s. 21.

“U Časopisima Islamske Zajednice Dr. Muhamed Hadžijahić je Objavio”, a.e., s. 28.

Mahmud Traljić, “In Memoriam - Dr. Muhamed Hadžijahić”, Anali GHB, XIII-XIV (1987), s. 251-256.

Nenad Filipović, “Posljednji Bosanski Polihistorik [Muhamed Hadžijahić]”, Odjek, XLIII/2, Sarajevo 1990, s. 26.

Hivzija Suljkić – Adnan Jahić, “Muhamed Hadžijahić Bošnjak i Znanstvenik”, Hikmet (nşr. Mufijstvo Tuzlansko), IX/4 [97], Tuzla 1996, s. 41-45.

Bu madde ilk olarak 1996 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 14. cildinde, 506-507 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.