HİNDÛŞAH es-SÂHİBÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

HİNDÛŞAH es-SÂHİBÎ

هندوشاه الصاحبي
Müellif:
HİNDÛŞAH es-SÂHİBÎ
Müellif: İSMAİL AKA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1998
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 19.09.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/hindusah-es-sahibi
İSMAİL AKA, "HİNDÛŞAH es-SÂHİBÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hindusah-es-sahibi (19.09.2020).
Kopyalama metni
Muhtemelen VII. (XIII.) yüzyılın ilk yarısında Azerbaycan’ın Nahcıvan bölgesindeki Kîrân şehrinde doğdu. Hakkında mevcut bilgiler kendi verdikleriyle sınırlıdır. Bağdat’ta Müstansıriyye Medresesi’nde okudu; Şemseddin Muhammed b. Hakîm el-Kîşî’den özel ders aldı. Sâhibî nisbesini, Sâhibdîvân Şemseddin Cüveynî veya Alâeddin Atâ Melik Cüveynî’nin maiyetinde bulunmasından dolayı aldığı sanılmaktadır. 674 (1275-76) yılında, Cüveynîler tarafından Kâşân’ın idaresiyle görevlendirilen kardeşi Seyfüddevle Emîr Mahmud’a nâiblik yapmış, ömrünün bir kısmını Lûr-ı Büzürg Atabegleri’nden Nusretüddin Ahmed b. Yûsufşah’ın (1296-1333) hizmetinde geçirerek Tecâribü’s-selef adlı ünlü eserini ona ithaf etmiştir.

Eserleri. 1. Tecâribü’s-selef der Tevârîḫ-i Ḫulefâʾ ve Vüzerâ-yı Îşân. Müellif, 724 yılı Muharrem ayında (Ocak 1324) kitabını yazmakla meşgul olduğunu belirtir. Asr-ı saâdet ve Hulefâ-yi Râşidîn dönemleriyle Emevî, Abbâsî, Fâtımî, Büveyhî, Selçuklu devletleri hakkında bilgi veren Hindûşah, bu Farsça eserinde İbnü’t-Tıktakā’nın (ö. 709/1309) el-Faḫrî (Münyetü’l-fużalâʾ fî tevârîḫi’l-ḫulefâʾ ve’l-vüzerâʾ) adlı kitabını esas almış, İbn Kuteybe, Taberî, Nizâmülmülk, Enûşirvân b. Hâlid-i Kâşânî, İbnü’l-Esîr, Müberred ve Avfî gibi müelliflerin eserlerinden de faydalanmıştır. Müellif kitabında çağdaşlarının pek çoğunda görülen ağdalı üslûp yerine sade bir dil kullanmıştır. Abbas İkbâl-i Âştiyânî tarafından yayımlanan eserin (Tahran 1313 hş., 1344 hş., 1357 hş.) son baskısına Tevfîk Sübhânî bir fihrist eklemiştir. 2. Mevâridü’l-edeb. 707’de (1307-1308) Tebriz’de düzenlenen bir Arapça şiirler antolojisi olup çeşitli kütüphanelerde nüshaları vardır (meselâ bk. Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 2926; Reîsülküttâb Mustafa Efendi, nr. 925).

Kâtib Çelebi Hindûşah’a Ṣıḥâḥu’l-ʿAcem adlı bir eser nisbet etmektedir (Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1074). Onun verdiği bilgi birçok araştırmacı tarafından tereddütle karşılanmış ve kitap, Hindûşah’ın Şems-i Münşî diye tanınan oğlu Muhammed’in Ṣıḥâḥu’l-Fürs’ü ile aynı eser kabul edilmiştir. Ṣıḥâḥu’l-ʿAcem’in Bratislava Üniversitesi Kütüphanesi’nde (nr. 549) bulunan bir nüshasını neşreden Gulâm Hüseyin Beygdilî ise (Tahran 1361 hş., 1366 hş.) yazdığı mukaddimede eserin Hindûşah’a ait olduğunu ileri sürmüştür. Ancak Farsça masdarların Türkçe karşılıklarının verildiği, Farsça’nın gramer kurallarının Türk diliyle anlatıldığı eserdeki Türkçe’nin XIV. yüzyılın başlarına ait olması mümkün olmadığından daha sonraki bir dönemde kaleme alınan Ṣıḥâḥu’l-ʿAcem’in Hindûşah es-Sâhibî’ye veya oğlu Muhammed’e nisbet edilmesi yanlıştır.

BİBLİYOGRAFYA
Hindûşah es-Sâhibî, Tecâribü’s-selef (nşr. Abbas İkbâl-i Âştiyânî), Tahran 1357 hş., neşredenin mukaddimesi; Ṣıḥâḥu’l-ʿAcem (nşr. Gulâm Hüseyin Beygdilî), Tahran 1361, neşredenin mukaddimesi, s. 5-19; Cüveynî, Târîḫ-i Cihângüşâ, I, s. XX; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 344; II, 1074; Rieu, Catalogue of the Persian Manuscripts, II, 514; Storey, Persian Literature, I/1, s. 81; I/2, s. 1232; Safâ, Edebiyyât, III/2, s. 1243-1244; a.mlf., Gencîne-i Süḫan, IV, 161; M. Ali Terbiyet, Dânişmendân-ı Âẕerbâycân, Tahran 1314 hş., s. 399; Brockelmann, GAL, II, 245; Suppl., II, 256; Hediyyetü’l-ʿârifîn, II, 511; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, XIII, 155; Arabische, Türkische und Persische Handschriften der Universitätsbibliothek in Bratislava (ed. J. Blaškovics), Bratislava 1961, s. 401; Nefîsî, Târîḫ-i Naẓm u Nes̱r, I, 184; Hânbâbâ, Fihrist, I, 1182; Âgā Büzürg-i Tahrânî, eẕ-Ẕerîʿa ilâ teṣânîfi’ş-Şîʿa, Beyrut 1403/1983, III, 348; XXIII, 216; E. G. Browne, “The Tajaribu’s-Salaf a Persian Version of the Arabic Kitābu’l-Fahrī Composed by Hindushah Ibn Sanjar as-Sahibī al-Kirānī in 723/1323”, JRAS Centenary Supplement (1924), s. 245-254; Muhammed Hüseyin Rûhanî, “Tecâribü’s-selef”, DMT, IV, 108-109; Cl. Huart, “İbnü’t-Tiktakâ”, İA, V/2, s. 874-875; C. E. Bosworth, “Muḥammad b. Hindū-shāh”, EI2 (İng.), VII, 404.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1998 yılında İstanbul'da basılan 18. cildinde, 116-117 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER