HUZEYME b. HÂZİM - TDV İslâm Ansiklopedisi

HUZEYME b. HÂZİM

خزيمة بن خازم
Müellif:
HUZEYME b. HÂZİM
Müellif: HASAN ONAT
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1998
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 23.11.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/huzeyme-b-hazim
HASAN ONAT, "HUZEYME b. HÂZİM", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/huzeyme-b-hazim (23.11.2020).
Kopyalama metni
Temîm kabilesinin Nehşel koluna mensuptur. Babası Hâzim b. Huzeyme de Abbâsîler’in önde gelen kumandanlarındandı. Huzeyme babasının yanında çeşitli savaşlara katıldı ve ondan nüfuz ve itibarını tevarüs etti. Adına ilk defa 129 (746) yılındaki Emevî iktidarının sonunu hazırlayan olaylar dizisinde rastlanmaktadır. Hâzim b. Huzeyme, Merverrûz’u ele geçirerek Nasr b. Seyyâr’ın âmili Beşîr b. Ca‘fer’i öldürünce bu haberi oğlu Huzeyme ile Ebû Müslim-i Horasânî’ye ulaştırmıştı.

Halife Mehdî-Billâh devrinde (775-785) Bağdat sâhibü’ş-şurtası olan Huzeyme’nin ikametgâhı Dârü Huzeyme adıyla meşhurdu. Kardeşinin sâhibü’ş-şurtalıktan azledilmesi üzerine o zamana kadar en mutaassıp taraftarlarından olduğu Halife Hâdî-İlelhakk’ı desteklemekten vazgeçti (Kennedy, s. 113) ve ona kin duymaya başladı. Hâdî ölünce (16 Rebîülevvel 170 / 15 Eylül 786) gece 5000 mevâlîyi sarayın önünde topladı ve veliaht şehzade Ca‘fer b. Hâdî’yi yatağından kaldırıp haklarından feragat etmeye zorladı. Ca‘fer de hilâfetin amcası Hârûnürreşîd’in hakkı olduğunu söylemek zorunda kaldı (Taberî, VIII, 232-233).

Hârûnürreşîd, Hazarlar’a karşı önemli bir varlık gösteremeyen İrmîniye Valisi Saîd b. Selm’i azlederek yerine 172’de (788) görevden aldığı Yezîd b. Mezyed’i tayin etti (183/799). Yeni vali, Huzeyme b. Hâzim’in takviye kuvvetleriyle birlikte İrmîniye’ye giderek Hazarlar’ı bölgeden uzaklaştırdı (a.g.e., VIII, 270). Yezîd b. Mezyed 185’te (801) ölünce Hârûnürreşîd Huzeyme’yi İrmîniye valiliğine getirdi. Daha sonra Rakka Kāsım b. Hârûnürreşîd’in (Mu’temin) idaresine verildiğinde (a.g.e., VIII, 338) halife Huzeyme’yi de onun yanında görevlendirdi (Rebîülâhir 192 / Şubat 808). Hârûnürreşîd devrinde Cibâl’de ortaya çıkan Hürremiyye taifesi üzerine gönderilen Huzeyme topluluktan bir kısmını esir aldı, bazılarını da öldürdü (192/808). Yine Hârûnürreşîd’in halifeliği sırasında Kāsım b. Nasr b. Mâlik’in yerine sâhibü’ş-şurta tayin edildi ve bir süre Basra valiliği yaptı.

Ya‘kūbî, Hârûnürreşîd’in Huzeyme’yi İrmîniye’ye vali tayin ettiğini ve onun bir yıl iki ay burada kaldığını, daha sonra yerine Yûsuf b. Râşid es-Sülemî’nin gönderildiğini kaydeder (Târîḫ, II, 426).

Emîn halife olunca Huzeyme’yi el-Cezîre’ye vali tayin etti. Daha sonra babası Hârûnürreşîd’in Suriye, Kınnesrîn, Avâsım ve Sugūr valiliklerine tayin etmiş olduğu Kāsım’ı 194 (810) yılında azlederek yerine Huzeyme’yi getirdi. Halife Emîn ile kardeşi Me’mûn arasında başlayan hilâfet mücadelesi sırasında önceleri Emîn’in yanında yer alan Huzeyme daha sonra saf değiştirdi. Me’mûn adına silâhlı mücadeleye girişen ve Bağdat’a giren Tâhir b. Hüseyin ile önceden mektuplaşan Huzeyme’nin yakınlarıyla görüştükten sonra bu kararı aldığı ve Halife Emîn aleyhindeki faaliyetlere iştirak ettiği anlaşılmaktadır (Taberî, VIII, 472-473). 198 (813) yılında Halife Emîn Me’mûn’a bağlı kuvvetler tarafından kuşatıldığı sırada Herseme b. A‘yen, Tâhir b. Hüseyin, Süleyman b. Mansûr ve Sindî b. Şâhek Huzeyme’nin evinde toplanarak Emîn’in Herseme’ye teslim olmasını, hilâfet alâmetleri olan mühür, asâ ve hırkanın da Tâhir b. Hüseyin’e emanet edilmesini kararlaştırmışlardı (a.g.e., VIII, 481-482).

Hayatının sonlarına doğru gözlerini kaybeden Huzeyme 18 Şâban 203’te (18 Şubat 819) Bağdat’ta öldü. Bağdat’ta ona izâfeten Derbü Huzeyme adıyla anılan bir geçit vardır. Huzeyme, İbn Ebû Zi’b’den bir hadis rivayet etmiştir (Hatîb, VIII, 341).

BİBLİYOGRAFYA
Halîfe b. Hayyât, et-Târîḫ (Ömerî), s. 460, 462, 463, 465; İbn Kuteybe, el-Maʿârif, Beyrut 1390/1970, s. 184; Dîneverî, el-Aḫbâru’ṭ-ṭıvâl, s. 172, 385; Ya‘kūbî, Târîḫ, II, 419, 426, 428, 429, 441; Taberî, Târîḫ (Ebü’l-Fazl), VII, 360, 386, 498-499; VIII, 232-233, 236, 270, 338, 346, 373-374, 472-473, 481-482; Cehşiyârî, el-Vüzerâʾ ve’l-küttâb, s. 307; Hatîb, Târîḫu Baġdâd, VIII, 341; İbnü’l-Cevzî, el-Muntaẓam (Atâ), IX, 83, 197; X, 3, 45, 118; İbnü’l-Esîr, el-Kâmil, Kahire 1347-57, V, 321, 383, 565-566; VI, 123, 207, 278, 348; a.mlf., el-Lübâb, III, 338; Yâkūt, Muʿcemü’l-büldân, II, 423; V, 109; İbn Kesîr, el-Bidâye, X, 31, 207, 224, 240; İbnü’l-İmâd, Şeẕerât, Beyrut, ts., II, 6; G. le Strange, Baghdad During the Abbasid Caliphate, Oxford 1900 → (nşr. Fuat Sezgin), Frankfurt 1993, s. 218; Farouk Omar, The ʿAbbâsid Caliphate 132/750-170/786, Baghdad 1969, s. 108, 131, 196, 290; Ziriklî, el-Aʿlâm, II, 351; J. Lassner, The Shaping of ʿAbbâsid Rule, Princeton-New Jersey 1980, s. 206; H. Kennedy, The Early Abbasid Caliphate, London 1986, s. 82, 112, 113, 123, 130, 132, 136, 137, 145, 147, 148, 155.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1998 yılında İstanbul'da basılan 18. cildinde, 435 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER