İBN ABDÜLHAK el-BAĞDÂDÎ

ابن عبد الحق البغدادي
İBN ABDÜLHAK el-BAĞDÂDÎ
Müellif: HÜSEYİN GAZİ TOPDEMİR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 02.07.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-abdulhak-el-bagdadi
HÜSEYİN GAZİ TOPDEMİR, "İBN ABDÜLHAK el-BAĞDÂDÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-abdulhak-el-bagdadi (02.07.2020).
Kopyalama metni
27 Cemâziyelâhir 658’de (9 Haziran 1260) Bağdat’ta doğdu. Bağdat, Mekke, Dımaşk ve Kahire medreselerinde fıkıh, hadis, ilâhiyat, aritmetik, geometri, astronomi, coğrafya, ferâiz, tarih, tıp, dil ve mûsiki tahsil etti. Hocaları arasında Şerefeddin İbn Asâkir, Fahreddin et-Tevzerî, Kemâleddin İbn Vaddâh ve Fahreddin İbnü’l-Buhârî gibi âlimler bulunmaktadır. Kendilerinden hadis rivayet ettiği 300’e yakın hocası hakkında Müntehe’r-rüsûh adlı mu‘cem türü bir eser kaleme alan İbn Abdülhak Bağdat Mücâhidiyye Medresesi’nde ders verdi. Aralarında Fahreddin İbnü’l-Fasîh ve Birzâlî’nin de yer aldığı birçok talebe yetiştirdi. Kaynaklarda hadis ve ferâiz dallarında derin bilgi sahibi olduğu kaydedilmektedir. 10 Safer 739’da (28 Ağustos 1338) Bağdat’ta vefat etti ve İmam Ahmed Mezarlığı’na gömüldü.

Daha çok fıkıh ve fıkıh usulü konularında eser veren İbn Abdülhakk’ın en tanınmış eseri, Yâkūt’un Muʿcemü’l-büldân adlı coğrafya ansiklopedisinin geniş bir özeti niteliğinde olan Merâṣıdü’l-ıṭṭılâʿ ʿalâ (fî) esmâʾi’l-emkine ve’l-biḳāʿ adlı sözlüğüdür. Eserde yer adları çok düzenli biçimde alfabetik sırayla verilmiş, metnin aslına da bazı ilâveler yapılmıştır. Ancak Yâkūt’un eseri coğrafî bilgilerin yanı sıra tarihî, edebî ve biyografik bilgiler de içermesine karşılık onun kitabı coğrafya ile sınırlı kalmıştır. Uzun süre Merâṣıdü’l-ıṭṭılâʿın Süyûtî’ye veya Yâkūt’a ait olduğu sanılmıştır. Asıl metnin Yâkūt’a ait oluşu ve Süyûtî’nin de aynı eseri ihtisar etmesi buna yol açmış olmalıdır. Ancak Süyûtî kendi eserlerine ait listede bu kitabını Muḫtaṣaru Muʿcemi’l-büldân adıyla zikreder (Ḥüsnü’l-muḥâḍara, I, 344). Merâṣıdü’l-ıṭṭılâʿın ona nisbeti veya eserinin bu adla anılması (Ahmed eş-Şerkāvî İkbâl, s. 311) bir müstensih hatası olmalıdır. Merâṣıdü’l-ıṭṭılâʿ T. G. J. Juynboll tarafından Lexicon geographicum cui titulus est Merasıd adıyla ve çeşitli notlarla altı cilt halinde yayımlanmıştır (Leiden 1850-1864). Bu ciltlerin ilk üçü Arapça metinden, diğerleri giriş ve notlardan oluşmaktadır. Eser daha sonra Ali Muhammed el-Bicâvî tarafından da neşredilmiştir (I-III, Kahire 1373-1374/1954-1955; Beyrut 1992).

İbn Abdülhak el-Bağdâdî’nin kaynaklarda adı geçen diğer eserlerinden bazıları şunlardır: Teshîlü’l-vüṣûl ilâ ʿilmi’l-uṣûl, Ḳavâʿidü’l-uṣûl ve maʿâḳıdü’l-fuṣûl, İdrâkü’l-ġāye fi’ḫtiṣâri’l-Hidâye, el-ʿUdde fî şerḥi’l-ʿUmde, Taḥḳīḳu’l-emel fî ʿilmeyi’l-uṣûl ve’l-cedel, el-Lâmiʿu’l-muġīs̱ fî ʿilmi’l-mevârîs̱, Taḥrîrü’l-muḳarrer fî şerḥi’l-Muḥarrer, Müntehe’r-rüsûḫ fî ẕikri men ervî ʿanhüm mine’ş-şüyûḫ, Telḫîṣü’l-Münaḳḳaḥ fi’l-cedel.

BİBLİYOGRAFYA
İbn Receb, Ẕeylü Ṭabaḳāti’l-Ḥanâbile, Kahire 1372/1953, II, 428-431; İbn Hacer, ed-Dürerü’l-kâmine, II, 418-419; Süyûtî, Ḥüsnü’l-muḥâḍara, I, 344; Şevkânî, el-Bedrü’ṭ-ṭâliʿ, I, 404-405; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 231; Serkîs, Muʿcem, I, 160-161; Brockelmann, GAL, I, 632; Suppl., I, 880; Abbas el-Azzâvî, et-Taʿrîf bi’l-müʾerriḫîn fî ʿahdi’l-Moġol ve’t-Türkmân, Bağdad 1376/1957, s. 174-175; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, III, 197-198; Sarton, Introduction, III, 805-806; Ahmed eş-Şerkāvî İkbâl, Mektebetü’l-Celâl es-Süyûṭî, Rabat 1397/1977, s. 311-312; Ziriklî, el-Aʿlâm (Fethullah), IV, 170; Abdülvehhâb es-Sâbûnî, ʿUyûnü’l-müʾellefât (nşr. Mahmûd Fâhûrî), Halep 1413/1992, I, 238-239.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1999 yılında İstanbul'da basılan 19. cildinde, 275 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER