İBN GALBÛN, Ebü’t-Tayyib - TDV İslâm Ansiklopedisi

İBN GALBÛN, Ebü’t-Tayyib

أبو الطيب ابن غلبون
İBN GALBÛN, Ebü’t-Tayyib
Müellif: NASUHİ ÜNAL KARAARSLAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 01.12.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-galbun-ebut-tayyib
NASUHİ ÜNAL KARAARSLAN, "İBN GALBÛN, Ebü’t-Tayyib", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-galbun-ebut-tayyib (01.12.2020).
Kopyalama metni
12 Receb 309’da (16 Kasım 921) Halep’te doğdu. Dedesi Galbûn’a nisbetle İbn Galbûn diye tanındı. Bu çevrede dil, kıraat, hadis, fıkıh gibi konularda ders aldıktan sonra Kahire’ye yerleşti. Onun bu kararında, Nâfi‘ b. Abdurrahman’ın talebesi Verş’in burada kıraat konusunda meydana getirdiği ekolün şöhretinin büyük payı olmalıdır. Kıraat hocaları arasında İbrâhim b. Abdürrezzâk el-İclî, İbrâhim b. Muhammed b. Mervân, Ahmed b. Muhammed b. Bilâl el-Bağdâdî, Ahmed b. Hüseyin er-Rakkī, Ca‘fer b. Süleyman el-Mişhalâî, İbn Eşte, İbn Hâleveyh gibi isimler yer almaktadır. Hadis ilminde Ubeydullah b. Hüseyin el-Antâkî, Ahmed b. Muhammed b. Umâre ed-Dımaşkī gibi hocalardan faydalandı. Kendisinden kıraat ilminde oğlu Ebü’l-Hasan Tâhir, İbn Süfyân, Mekkî b. Ebû Tâlib; hadis ilminde Muhammed b. Ca‘fer el-Meymâsî ve Hasan b. İsmâil ed-Darrâb gibi şahsiyetler istifade etti. İbn Galbûn Şâfiî fıkhı ile de meşgul olmuş, ayrıca edebiyat ve şiire ilgi duymuştur. Ahlâkî üstünlüğü açısından övülmüş, Ebû Ali el-Gassânî onu sika bir âlim olarak tavsif etmiştir. Seâlibî ise Kur’an ilimlerindeki yerine işaret ederken edebî ilimlerde de söz sahibi olduğunu belirtmiştir. İbn Galbûn 7 Cemâziyelevvel 389’da (26 Nisan 999) Kahire’de vefat etti.

Eserleri. 1. Kitâbü’l-İstikmâl. Eserde önce “tefhîm”, “imâle” ve “beyne beyne” (hafif imâle, taklîl) konusunda kıraat imamları ve râvilerinin Kur’an’da yer alan fiil ve isimlerdeki okuyuşları genel olarak açıklanmış, ardından sûrelerdeki bu okuyuş tarzları kārilerine nisbet edilerek belirtilmiştir. Kitap Abdülfettâh Bahîrî İbrâhim tarafından neşredilmiştir (Kahire 1412/1991). 2. Risâle fî me’nferade bihi’l-ḳurrâʾü’s̱-s̱emâniye. Kur’an’da yer alan bazı kelimelerin yapısında mevcut yâ, nûn, tâ ve bâ harflerinin okunuşlarında sekiz kāri (Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebû Amr, İbn Âmir, Âsım, Hamza, Kisâî ve Ya‘kūb) arasındaki farklılıkların ele alındığı risâle, Muhammed Abdülkerîm Kâzım er-Râzî ve Ali Hüseyin el-Bevvâb tarafından yayımlanmıştır (bk. bibl.). 3. Kitâbü’l-İrşâd fî maʿrifeti meẕâhibi’l-ḳurrâʾi’s-sebʿa. İbnü’l-Cezerî’nin en-Neşr fi’l-ḳırâʾâti’l-ʿaşr adlı kitabının kaynaklarından olan esere (en-Neşr, I, 79) müellif de Kitâbü’l-İstikmâl’de atıfta bulunmuştur (s. 641). 4. Kitâbü’t-Tehẕîb. Eserde, Nâfi‘ kıraatinin Verş rivayetindeki farklı okuyuşlarla Ebû Amr kıraatinin Yezîdî rivayetindeki ihtilâflar ve Nâfi‘ kıraatinin Verş ve Kālûn rivayetleri arasındaki farklılıklar ele alınmıştır (el-İstikmâl, neşredenin girişi, s. 30). 5. Ḥadîḳatü’l-belâġa ve devḥatü’l-berâʿa. Kâtib Çelebi’nin belirttiğine göre (Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 644; ayrıca bk. Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 629), Ebû Âmir İbn Harşene’nin Acem’in Arap’a üstünlüğü görüşünü konu alan eserine reddiye olarak yazılmıştır.

Müellifin ayrıca Kitâbü’l-Mürşid fi’l-ḳırâʾâti’s-sebʿ, Kitâbü İkmâli’l-fâʾide fi’l-ḳırâʾâti’s-sebʿ ve el-Muʿdil fi’l-ḳırâʾât adlı eserlerinin bulunduğu kaynaklarda zikredilmektedir. Kitâbü’l-İstikmâl’in nâşirinin ayrı bir eser olarak kaydettiği Kitâbü İnfirâdi’l-ḳurrâʾın Risâle fî me’nferade bihi’l-ḳurrâʾ ile aynı kitap olması muhtemeldir. Müellifin oğlu Tâhir b. Abdülmün‘im’e ait et-Teẕkire fi’l-ḳırâʾâti’s̱-s̱emân (Cidde 1412/1991) adlı eserin Brockelmann tarafından İbn Galbûn’a nisbet edilmesi ve adının da Ebü’t-Tayyib b. Abdülmün‘im olarak zikredilmesi bir zühul olmalıdır. Yine Brockelmann’ın onun eseri olarak kaydettiği istiâze konusundaki iki varaklık risâlenin de ona aidiyetinin kesin olmadığı belirtilmiştir (Sezgin, I, 15).

BİBLİYOGRAFYA
İbn Galbûn, el-İstikmâl (nşr. Abdülfettâh Bahîrî İbrâhim), Kahire 1412/1991, neşredenin girişi, s. 15-34; a.mlf., Risâle fî me’nferade bihi’l-ḳurrâʾü’s̱-s̱emâniye (el-Mevrid içinde, nşr. Muhammed Abdülkerîm Kâzım er-Râzî), XVI/1, Bağdad 1987, neşredenin girişi, s. 175-177; a.e. (Mecelletü’l-buḥûs̱i’l-İslâmiyye içinde, nşr. Ali Hüseyin el-Bevvâb), sy. 26, Riyad 1410/1989, neşredenin girişi, s. 255-259; İbn Hayr, Fehrese, s. 25-27; İbn Hallikân, Vefeyât, V, 277; Zehebî, Târîḫu’l-İslâm: sene 381-400, s. 184-185; a.mlf., Maʿrifetü’l-ḳurrâʾ (Altıkulaç), II, 677-678; Sübkî, Ṭabaḳāt, III, 338; İsnevî, Ṭabaḳātü’ş-Şâfiʿiyye, II, 400-401; İbnü’l-Cezerî, Ġāyetü’n-Nihâye, I, 470-471; a.mlf., en-Neşr, I, 79-80; Süyûtî, Ḥüsnü’l-muḥâḍara, I, 490-491; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 66, 644-645; II, 1737-1738; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 629; Brockelmann, GAL Suppl., I, 330; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, VI, 194; Sezgin, GAS, I, 15; Muhammed Sâdık Şerîat, “İbn Ġalbûn”, DMBİ, IV, 364.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1999 yılında İstanbul'da basılan 19. cildinde, 500-501 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER