İBN NÂCÎ

ابن ناجي
Müellif:
İBN NÂCÎ
Müellif: KASIM KIRBIYIK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 08.07.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-naci
KASIM KIRBIYIK, "İBN NÂCÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-naci (08.07.2020).
Kopyalama metni
760 (1359) yılında Kayrevan’da doğdu. Bazı kaynaklarda adı Kāsım, künyesi de Ebü’l-Fazl ve Ebü’l-Kāsım olarak kaydedilir (Hifnâvî, s. 92; Ahmed Bâbâ et-Tinbüktî, s. 364). Ancak kaynakların çoğunda adı Ebü’l-Kāsım diye belirtildiği gibi Muhammed Mahfûz da bir belgeye dayanarak bunu teyit etmekte ve künyesini Ebü’l-Fazl şeklinde vermektedir (Terâcimü’l-müʾellifîn, V, 8). İbn Nâcî babasının ölümünden sonra amcasının himayesinde büyüdü. Kayrevan’da Ebû Muhammed Abdüsselâm es-Sefâkusî, amcası Halîfe b. Nâcî, Muhammed b. Kalîlülhem, Ebû Abdullah Muhammed b. Bündâr el-Murâdî, Ahmed b. Selâme el-Mûsâvî, İbn Kīrât diye tanınan Ali b. Hasan ez-Zeyyâtî’den ders aldı. Yirmi bir yaşında iken Zeytûne Camii’nin imam-hatipliğine getirildi. Daha sonra Tunus’a gitti ve burada kaldığı on dört yıl boyunca İbn Arafe, Ebû Mehdî Îsâ el-Gubrînî, Übbî, Ya‘kūb ez-Ziğbî, Ebü’l-Kāsım el-Kosantînî, Ebü’l-Kāsım es-Selâvî, Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed eş-Şebîbî gibi âlimlerden istifade etti. Cerbe’de üç yıldan fazla kadılık ve hatiplik yaptıktan sonra istifa ederek Kayrevan’a döndü. Kābis, Bâce, Ürbüs, Sûse, Tebisse ve Kayrevan kadılıklarında da bulundu. Ahkâm, nevâzil ve fürû-i fıkhı iyi bilen İbn Nâcî’nin yetiştirdiği talebelerin en meşhuru Ebü’l-Abbas Halûlû el-Kayrevânî’dir. 839’da (1435) Kayrevan’da vefat eden İbn Nâcî’nin ölüm tarihi bazı kaynaklarda 830 (1427), 837 (1433) ve 838 (1434) olarak zikredilmektedir.

Eserleri. 1. Ziyâdât ʿalâ Meʿâlimi’l-îmân. Abdurrahman b. Muhammed ed-Debbâğ’ın (ö. 699/1300), Kayrevan şehrinden ve burada yetişen yahut burayı ziyaret eden âlimlerden bahseden Meʿâlimü’l-îmân fî maʿrifeti ehli’l-Ḳayrevân adlı eserini, rivayet senedlerini çıkararak ihtisar ettiği ve Debbâğ’ın ölümünden sonraki dönemlere ait bazı kişilerin biyografilerini IV. ciltte bir araya getirerek tamamladığı bir çalışma olup aynı eserle birlikte dört cilt halinde neşredilmiştir (Tunus 1320/1902). Ayrıca eserin I. cildi İbrâhim Şebbûh (Kahire 1388/1968), II. cildi Muhammed el-Ahmedî Ebü’n-Nûr ve Muhammed Mâdûr (Kahire 1972), III ve IV. ciltleri Muhammed Mâdûr (Tunus 1978) tarafından yayımlanmıştır. 2. Şerḥ ʿalâ Risâleti İbn Ebî Zeyd el-Ḳayrevânî. İbn Ebû Zeyd’in Mâlikî fıkhına dair eserinin şerhidir. Zerrûk diye bilinen Ahmed b. Ahmed el-Burnusî’nin aynı risâleye yazdığı şerh ile beraber Kahire’de iki defa basılmıştır (1330, I-II, 1332). İki şerhin bir arada bulunduğu bu nüsha müelliflerinin adıyla “İbn Nâcî ve Zerrûk” diye bilinir. 3. Şerḥu Tehẕîbi’l-Müdevvene. İbn Nâcî, Berâziî’nin Sahnûn’a ait el-Müdevvenetü’l-kübrâ’ya yazdığı et-Tehẕîb adlı ihtisar üzerine iki şerh kaleme almıştır. Bunlardan eş-Şitevî diye tanınanı on beş cüz üzerine tertip edilmiş olup dört cilttir (iki cildi Tunus el-Mektebetü’l-vataniyye, nr. 5808’de kayıtlıdır; ayrıca bk. Sezgin, I, 471). eṣ-Ṣayfî olarak bilinen küçük şerh ise hacimli iki cilt halinde basılmıştır (Kahire 1325). 4. Şerḥu’t-Tefrîʿ. İbnü’l-Cellâb el-Basrî’nin Kitâbü’t-Tefrîʿ adlı eserinin şerhidir (Zeytûne Camii Ktp., nr. 2534).

BİBLİYOGRAFYA
Sehâvî, eḍ-Ḍavʾü’l-lâmiʿ, XI, 137; Bedreddin el-Karâfî, Tevşîḥu’d-Dîbâc (nşr. Ahmed eş-Şüteyvî), Tunus 1403/1983, s. 266-267; el-Ḥulelü’s-sündüsiyye, I, 691; Hifnâvî, Taʿrîfü’l-ḫalef bi-ricâli’s-selef, Tunus 1402/1982, s. 92-93; İbnü’l-Kādî, Laḳtü’l-ferâʾid (nşr. Muhammed Haccî, Elfü sene mine’l-vefeyât içinde), Rabat 1396/1976, s. 247; a.mlf., Dürretü’l-ḥicâl, III, 282; Ahmed Bâbâ et-Tinbüktî, Neylü’l-ibtihâc, Trablus 1408/1989, s. 364; Mahlûf, Şeceretü’n-nûr, s. 244-245; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 873; Serkîs, Muʿcem, I, 261, 644, 864; Îżâḥu’l-meknûn, II, 504; Brockelmann, GAL, I, 187; II, 311; Suppl., I, 300; II, 337; a.e. (Ar.), III, 283, 286, 287, 290; Sezgin, GAS, I, 471-477; M. Âbid el-Fâsî, Fihrisü maḫṭûṭâti Ḫizâneti’l-Ḳaraviyyîn, Dârülbeyzâ 1400/1980, I, 325-326, 327, 396; Muhammed Mahfûz, Terâcimü’l-müʾellifîn et-Tûnisiyyîn, Beyrut 1406/1986, V, 8-14; Cezzâr, Medâḫilü’l-müʾellifîn, IV, 1713-1714; Sıddîk b. el-Arabî, Fihrisü maḫṭûṭati Ḫizâneti İbn Yûsuf bi-Merrâküş, Beyrut 1414/1994, s. 221-245; Hacvî, el-Fikrü’s-sâmî (nşr. Eymen Sâlih Şa‘bân), Beyrut 1416/1995, II/3-4, s. 301; “Ibn Nādjī”, EI2 Suppl. (İng.), s. 394-395; Kahhâr Mukîmî, “İbn Nâcî”, DMBİ, V, 14-15.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1999 yılında İstanbul'da basılan 20. cildinde, 223-224 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER