İBNÜ’l-FARADÎ

ابن الفرضي
Müellif:
İBNÜ’l-FARADÎ
Müellif: THOMAS B. IRVING
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2000
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 20.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-faradi
THOMAS B. IRVING, "İBNÜ’l-FARADÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-faradi (20.11.2019).
Kopyalama metni
351 (962) yılında Kurtuba’da (Cordoba) doğdu. Babasının ferâiz ilminde meşhur olması sebebiyle İbnü’l-Faradî diye anılır. Çocukluk ve gençlik yıllarını doğduğu şehirde geçirdi ve Yahyâ b. Mâlik b. Âiz, Muhammed b. Yahyâ el-Harrâz, Muhammed b. Muhammed b. Ebû Düleym, Ebû Abdullah İbn Fahhâr, İbn Ebû Zeyd, İbn Müferric, Ebû Ca‘fer İbn Avnullah ve Abbas b. Asbağ gibi hocalardan hadis, fıkıh, edebiyat ve tarih okudu. 382’de (993) hacca gitti. Mekke’de bulunduğu sürede Ebû Ya‘kūb İbnü’d-Dâhilî ve Ebü’l-Hasan İbn Cehdam ile diğer bazı âlimlerin derslerine katıldı ve onlardan rivayet için icâzet aldı. Hacdan dönerken bir müddet Mısır’da ve Kayrevan’da kalıp ilim adamlarının yanında bilgilerini genişletti. Endülüs’e dönüşünden sonra ders okutmaya başladı; aralarında kendisi gibi edip, şair ve âlim olan oğlu Ebû Bekir Mus‘ab ile İbn Abdülber en-Nemerî, İbn Hayyân, Ebü’l-Asbağ el-Ahfeş, İbn Battâl el-Kurtubî ve İbn Hazm’ın da yer aldığı birçok öğrenci yetiştirdi. Mervânîler’den Mehdî-Billâh el-Ümevî döneminde (1009-1010) Belensiye (Valencia), onun öldürülmesinden sonra da İstice (Ecija) kadılığına tayin edildi. Ancak Kurtuba’da bulunduğu bir sırada 6 Şevval 403 (20 Nisan 1013) günü Berberî isyancıları tarafından evinde öldürüldü. Harabe haline getirilen evinde çok zengin bir kütüphanesi vardı. Yaşadığı dönemde rivayet bilgisinin genişliği, hadis ezberlemedeki şöhreti ve ricâl tenkidi konusundaki birikimiyle büyük ün yapan İbnü’l-Faradî, Endülüs’ün âlimleri ve devlet adamları hakkında biyografi yazan ilk kişidir. Eserleri aynı zamanda ülkenin siyasî tarihi hakkında önemli bilgiler içerir. İlmî kişiliğinin yanında edebî yönüyle de tanınır; şiir yazdığı ve bir divanının olduğu rivayet edilmektedir.

Eserleri. 1. Târîḫu ʿulemâʾi’l-Endelüs (Târîḫu’l-ʿulemâʾ ve’r-ruvât li’l-ʿilm bi’l-Endelüs, Riyâżü’l-üns [Kitâbü’l-Mevṣûl] fî târîḫi ʿulemâʾi’l-Endelüs, Kitâbü Târîḫi’l-Endelüs ve ricâlihâ). İbnü’l-Faradî, başlangıçta bütün İslâm şehirlerindeki ulemâ hakkında geniş bir eser meydana getirmeyi arzulamışsa da bu amacına ulaşamamış ve yalnız Endülüs âlimleriyle yetinmiştir. On bölümden oluşan kitabın başında, ilk Endülüs Emevî emîri I. Abdurrahman’dan Halife II. Hişâm’ın tahta çıkışına kadar (756-976) süren Endülüs’ün siyasî tarihi kısa bir şekilde anlatıldıktan sonra âlimlerin biyografilerine geçilmektedir. Ebû Ali el-Gassânî, eserdeki edebiyatla ilgilenen hadis hâfızlarının biyografilerini seçerek bir cüz oluşturmuş, müellifin öğrencilerinden Muhammed b. Ahmed de esere bir zeyil yazmıştır. Humeydî’nin (ö. 488/1095) Ceẕvetü’l-muḳtebis’i de eserin ilk zeyillerindendir. Ancak asıl meşhur olan zeyli daha sonra İbn Beşküvâl’in kaleme aldığı Kitâbü’ṣ-Ṣıla’dır ve buna İbnü’l-Ebbâr et-Tekmile li-Kitâbi’ṣ-Ṣıla, İbnü’z-Zübeyr es-Sekafî de Ṣılatü’ṣ-Ṣıla adıyla birer zeyil yazmışlardır. İbn Abdülmelik ise hem İbnü’l-Faradî’ye hem İbn Beşküvâl’e, ikisine birden bir zeyil ve tekmile kaleme almıştır. Târîḫu ʿulemâʾi’l-Endelüs Francisco Codera y Zaidin (I-II, Madrid 1891-1892), İzzet el-Attâr Hüseynî (Kahire 1373/1954), İbrâhim el-Ebyârî (Kahire-Beyrut 1983-1984) ve Rûhiyye Abdurrahman es-Süyûfî (Beyrut 1417/1997) tarafından neşredilmiştir. 2. Kitâbü’l-Elḳāb. Muhaddislerin isimleriyle lakaplarının karıştırılması sonucunda ortaya çıkan yanlışlıkları düzeltmek amacıyla yazılan ilk eserlerden biridir. Kitabın Münteḫabü Kitâbi’l-Elḳāb adlı muhtasarı Muhammed Zeynühüm Muhammed Azeb (Beyrut 1412/1992) ve Ahmed el-Yezîdî tarafından yayımlanmıştır (Ebü’l-Velîd İbnü’l-Faraḍî el-Ḳurṭubî içinde, II, 185-326). Bu kitabın, müellifin el-Müʾtelif ve’l-muḫtelif li’l-ḥadîs̱ adlı eserinin bir bölümünü teşkil ettiği veya el-Müştebeh (el-Müteşâbih) fî esmâʾi ruvâti’l-ḥadîs̱ ve künâhim ve ensâbihim adlı eseriyle aynı olduğu da ileri sürülmektedir (a.g.e., II, 185-186).

İbnü’l-Faradî’nin kaynaklarda adı geçen Aḫbâru (Ṭabaḳātü) şuʿarâʾi’l-Endelüs, el-Müʾtelif ve’l-muḫtelif fi’l-ḥadîs̱, el-Müştebeh (el-Müteşâbih) fî esmâʾi ruvâti’l-ḥadîs̱ ve künâhim ve ensâbihim, Risâle fi’l-fıḳh, Kitâbü’l-Müʾellef fi’n-naḥviyyîn, Riyâżü’n-nüfûsi’n-naḳıyye fî ʿulemâʾ ve meşâyiḫi İfrîḳıyye adlı eserleriyle bir divanı ve birkaç risâlesi daha vardır (a.g.e., I, 377-397; DMBİ, IV, 398).

BİBLİYOGRAFYA
İbnü’l-Faradî, Târîḫu ʿulemâʾi’l-Endelüs (nşr. İbrâhim el-Ebyârî), Kahire 1410/1989, neşredenin girişi, I, 5-21; a.mlf., Kitâbü’l-Elḳāb (nşr. Ahmed el-Yezîdî, Ebü’l-Velîd İbnü’l-Faraḍî el-Ḳurṭubî içinde), Muhammediye 1415/1995, I, 377-397; II, 185-326; İbn Hazm, Cemhere, s. 220; Humeydî, Ceẕvetü’l-muḳtebis, Kahire 1960, s. 254-256; Feth b. Hâkān el-Kaysî, Maṭmaḥu’l-enfüs ve mesraḥu’t-teʾennüs fî mülaḥi ehli’l-Endelüs (nşr. M. Ali Şevâbike), Beyrut 1403/1983, s. 284-286; İbn Beşküvâl, eṣ-Ṣıla (nşr. İbrâhim el-Ebyârî), Kahire 1410/1989, I, 391-395; İbn Hayr, Fehrese, s. 218; Dabbî, Buġyetü’l-mültemis, s. 334-336; İbn Hallikân, Vefeyât, III, 105-106; Zehebî, Aʿlâmü’n-nübelâʾ, XVII, 177-180; a.mlf., Teẕkiretü’l-ḥuffâẓ, III, 1076-1079; İbn Ferhûn, ed-Dîbâcü’l-müẕheb, I, 143; Süyûtî, Ṭabaḳātü’l-ḥuffâẓ (Ömer), s. 418-419; Makkarî, Nefḥu’ṭ-ṭîb, II, 129-131; İbnü’l-İmâd, Şeẕerât, III, 168; Serkîs, Muʿcem, I, 204; Brockelmann, GAL, I, 412; Suppl., I, 577-578; Hediyyetü’l-ʿârifîn, V, 449; Îżâḥu’l-meknûn, I, 603; Ziriklî, el-Aʿlâm, IV, 265; Elbânî, Maḫṭûṭât, s. 90; Chejne, Muslim Spain, s. 280-281; M. Ben Cheneb - [A. Huici Miranda], “Ibn al-Faraḍī”, EI2 (İng.), III, 762; Sâdık Seccadî, “İbn Faraḍî”, DMBİ, IV, 397-398.
Bu madde ilk olarak 2000 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 21. cildinde, 39-40 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.