İBNÜ’s-SÂÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

İBNÜ’s-SÂÎ

ابن الساعي
Müellif:
İBNÜ’s-SÂÎ
Müellif: SABRİ HİZMETLİ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2000
Erişim Tarihi: 30.05.2024
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnus-sai
SABRİ HİZMETLİ, "İBNÜ’s-SÂÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnus-sai (30.05.2024).
Kopyalama metni

14 Şâban 593’te (2 Temmuz 1197) Bağdat’ta doğdu. İbnü’s-Sâî diye meşhur olmasının sebebi bilinmemektedir. Bazan İbnü’s-Sââtî şeklinde kaydedilirse de bunun yanlış olduğu anlaşılmaktadır (Nisâʾü’l-ḫulefâʾ, neşredenin girişi, s. 15-16). İbnü’s-Sâî, genç yaşta Sühreverdiyye tarikatının pîri Şehâbeddin es-Sühreverdî’ye intisap etti; 608 (1211-12) yılında ondan hırka giydi. Ebü’l-Yümn el-Kindî, Ebü’l-Bekā el-Ukberî, İbnü’d-Dübeysî, İbnü’n-Neccâr el-Bağdâdî ve İbn Ebü’l-Hadîd gibi âlimlerden kıraat, hadis, tefsir, fıkıh, tarih ve edebiyat dersleri aldı. Nizâmiye ve Müstansıriyye medreselerinde hâfız-ı kütüb olarak çalışan İbnü’s-Sâî, halifeler ve diğer devlet adamlarıyla kurduğu iyi ilişkiler sayesinde birçok bilgi ve belgeye ulaşma imkânı buldu. Bu görevi sırasında başta tarih olmak üzere çeşitli alanlarda eserler telif etti. Abbâsîler’in yıkılışına ve Bağdat’ın Moğollar tarafından istilâsına şahit oldu. Kitaplarını Nizâmiye Medresesi’ne bağışladı. 20 Ramazan 674’te (8 Mart 1276) Bağdat’ta vefat etti. İbnü’l-Fuvatî, Zehebî, Ebü’l-Fidâ İbn Kesîr, Ali b. Îsâ el-Hazrecî ve Safedî gibi tarihçiler onun eserlerinden faydalanmışlardır. İbnü’s-Sâî’nin kıraat, hadis, tefsir ve fıkıhla da ilgilendiği, ayrıca şiir yazdığı kaydedilmektedir. Abdülmü’min b. Halef ed-Dimyâtî ve İbnü’l-Fuvatî onun talebeleridir.

Eserleri. 1. el-Câmiʿu’l-muḫtaṣar fî ʿunvâni’t-tevârîḫ ve ʿuyûni’s-siyer. Kronolojik sıraya göre düzenlenen hacimli bir eser olup sadece 595-606 (1199-1209) yıllarını ihtiva eden IX. cildi günümüze ulaşmış ve Mustafa Cevâd tarafından neşredilmiştir (Bağdad 1353/1934). Kitaba İbnü’l-Fuvatî bir zeyil yazmıştır.

2. Cihâtü’l-eʾimmeti’l-ḫulefâʾ mine’l-ḥarâʾir ve’l-imâʾ. Abbâsî halifelerinin meşhur eşlerine ve câriyelerine dair olup bazı emîr ve Selçuklu sultanlarının hanımlarına da yer verilmiştir. Mustafa Cevâd eseri Nisâʾü’l-ḫulefâʾ adıyla yayımlamıştır (Kahire 1993).

3. el-Maʿlemü’l-Atâbekî. Zengîler’le ilgili olan eser Atabeg II. Nûreddin Arslanşah’a sunulmuştur (, II, 1741). Berlin Staatsbibliothek’te bulunan (nr. 9776 [Sprenger, nr. 52]) başı ve sonu eksik bir yazmanın bu eser olduğu tahmin edilmektedir (Patton, CXXXVIII/1 [1988], s. 148).

4. Aḫbârü’l-ḫulefâʾ (, I, 26, 293). İbnü’s-Sâî’ye nisbet edilerek yayımlanan Muḫtaṣaru Aḫbâri’l-ḫulefâʾ (Bulak 1309) bu eserin muhtasarı olmadığı gibi müellife de ait değildir (Nisâʾü’l-ḫulefâʾ, neşredenin girişi, s. 24; Abbas el-Azzâvî, I, 94).

İbnü’s-Sâî, bunlardan başka Nâsır-Lidînillâh’tan Müsta‘sım-Billâh’a kadar son dört Abbâsî halifesine dair biyografiler kaleme almış, İbnü’n-Neccâr’ın Hatîb el-Bağdâdî’nin Târîḫu Baġdâd’ına yaptığı zeyle ve İzzeddin İbnü’l-Esîr’in el-Kâmil’ine birer zeyil yazmış, Harîrî’nin el-Maḳāmât’ını şerhetmiştir. Onun kaynaklarda adı geçen diğer bazı eserleri de şunlardır: el-Înâs bi-menâḳıbi’l-ḫulefâʾ min Benî ʿAbbâs, Aḫbârü’l-vüzerâʾ, Aḫbârü’l-üdebâʾ, Aḫbâru ḳuḍâti Baġdâd, el-Îżâḥ ʿani’l-eḥâdîs̱i’ṣ-ṣıḥâḥ, el-Eḥâdîs̱ü’s̱-s̱emâniyetü’l-ġāliye fi’s̱-s̱ümâniyeti’l-ʿâliye, el-Meşyeḫa, el-Menâḳıbü’l-ʿaliyye li-müderrisi’l-medreseti’n-Niẓâmiyye, Leṭâʾifü’l-meʿânî fî şuʿarâʾi zamânî, Muḫtaṣaru Tefsîri’l-Beġavî, Aḫbârü’l-Ḥüseyn b. Manṣûr el-Ḥallâc, Ṭabaḳātü’l-fuḳahâʾ, el-Muḥib ve’l-maḥbûb, el-Ḫaṣ ʿalâ ṭalebi’l-veled, Kitâbü’z-Zühhâd (ayrıca bk. Nisâʾü’l-ḫulefâʾ, neşredenin girişi, s. 23-32).


BİBLİYOGRAFYA

İbnü’s-Sâî, Nisâʾü’l-ḫulefâʾ: Cihâtü’l-eʾimmeti’l-ḫulefâʾ mine’l-ḥarâʾir ve’l-imâʾ (nşr. Mustafa Cevâd), Kahire 1993, neşredenin girişi, s. 12-32.

, IV, 1469.

İbnü’l-Fuvatî, el-Ḥavâdis̱ü’l-câmiʿa (nşr. Mustafa Cevâd), Bağdad 1351/1932, s. 386.

, II, 70-71.

, XIII, 270.

, II, 140-141.

, s. 54-56, 184, 201, 305, 324.

, I, 394.

, I, 26, 278-279, 293; II, 1741.

, V, 343-344.

, I, 590-591.

Abbas el-Azzâvî, et-Taʿrîf bi’l-müʾerriḫîn fî ʿahdi’l-Moġūl ve’t-Türkmân, Bağdad 1376/1957, I, 90-95.

Abdülmü’min b. Halef ed-Dimyâtî, Le Dictionnaire des Autorités (Mu‘ğam aš-Šuyūḫ) de ‘Abd al-Mu’min ad-Dimyāṭī (nşr. G. Vajda), Paris 1962, s. 71.

Nâcî Ma‘rûf, Târîḫu ʿulemâʾi’l-Müstanṣıriyye, Kahire 1396/1976, II, 337-339.

, I, 356.

Şâkir Mustafa, et-Târîḫu’l-ʿArabî ve’l-müʾerriḫûn, Beyrut 1993, IV, 305-311.

J. Somogyi, “Ibn al-Jauzi’s School of Historiography”, , VI/1-3 (1956), s. 210-212.

Douglas Patton, “Ibn al-Sā‘ī’s Account of the Last of the Zangids”, , CXXXVIII/1 (1988), s. 148-158.

F. Rosenthal, “Ibn al-Sāʿī”, , III, 925-926.

Sâdık Seccâdî, “İbn Sâʿî”, , III, 655-657.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2000 yılında İstanbul’da basılan 21. cildinde, 195-196 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER