İHŞÎD - TDV İslâm Ansiklopedisi

İHŞÎD

الإخشيد
Müellif:
İHŞÎD
Müellif: AHMET AĞIRAKÇA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2000
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 26.01.2022
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ihsid
AHMET AĞIRAKÇA, "İHŞÎD", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ihsid (26.01.2022).
Kopyalama metni

Kelimenin Eski Farsça’da “parlak, zeki” anlamına gelen hşeyte (خشيته) veya “hükümdar, emîr” mânasındaki hşâyesiyeden (خشايثيه; orta dönem ve modern Farsça’da şah) türediğine dair görüşlerin yanında (, III, 1060) Türkçe ak kelimesiyle Farsça “güneş” anlamına gelen şîdin birleşmesinden oluştuğu görüşü de vardır (, s. 79). İhşîd Arapça “melikü’l-mülûk” ifadesinin karşılığıdır. Soğd ve Fergana hükümdarlarının İslâm öncesi dönemden beri kullandıkları bu unvan daha sonra İhşîdî hükümdarlarına verilmiştir.

İhşîd unvanının Araplar’ın Mâverâünnehir’i fethi sırasında Soğd bölgesinde kullanıldığı anlaşılmaktadır. Makdisî, Semerkant hükümdarının (ihşîd) sarayının Mâyemurg’da bulunduğunu kaydeder (Aḥsenü’t-teḳāsîm, s. 279). Ya‘kūbî, Abbâsî Halifesi Mehdî-Billâh’ın elçiler gönderip itaatlerini sağladığı hükümdarlar arasında Soğd ihşîdini de zikreder (Târîḫ, II, 397). İbn Hurdâzbih, Fergana hükümdarlarına da ihşîd denildiğini söyler (el-Mesâlik ve’l-memâlik, s. 40). Müellifi meçhul Mücmelü’t-tevârîḫ ve’l-ḳıṣaṣ adlı eserde (s. 421) Fergana hükümdarlarına ihşîd, Soğd hükümdarlarına ise “begtegin” denildiği kaydedilmektedir. İbnü’l-Esîr’e göre 133 (751) yılında Şâş (Taşkent) melikine karşı Fergana ihşîdi Çin hükümdarından askerî yardım almıştır (el-Kâmil, V, 449). Mu‘tasım-Billâh döneminde Fergana’dan gelip Abbâsîler’in hizmetine giren bir Türk ailesine mensup olan Muhammed b. Tuğç, Halife Râzî-Billâh’tan ihşîd unvanını almış (326/938 veya 327/939), bu unvan daha sonraki İhşîdî hükümdarları tarafından da kullanılmıştır.


BİBLİYOGRAFYA

, II, 397.

, s. 40.

, s. 279.

Muhammed b. Ahmed el-Hârizmî, Mefâtîḥu’l-ʿulûm, Kahire 1342/1923, s. 73.

Mücmelü’t-tevârîḫ ve’l-ḳıṣaṣ (nşr. Muhammed Ramazânî), Tahran 1318 hş., s. 421.

, V, 449.

, V, 58.

, V, 484.

, s. 79.

C. E. Bosworth – Sir G. Clauson, “Al-Xwārazmī on the Peoples of Central Asia”, , sy. 1-2 (1965), s. 2-12.

Hamdi Alaslan, “Orta-Doğuda Türk Askerî Devlet Varlığının İnkişâfı”, , sy. 81 (1992), s. 123-144.

C. E. Bosworth, “Ik̲h̲s̲h̲īd”, , III, 1060.

Franz Grenet – Nicholas Sims-Williams, “Eḵšīd”, , VIII, 289-290.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2000 yılında İstanbul’da basılan 21. cildinde, 550-551 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER