KĀİM-BİEMRİLLÂH es-SA‘DÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

KĀİM-BİEMRİLLÂH es-SA‘DÎ

القائم بأمر الله السعدي
Müellif:
KĀİM-BİEMRİLLÂH es-SA‘DÎ
Müellif: SABRİ HİZMETLİ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2001
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 28.11.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/kaim-biemrillah-es-sadi
SABRİ HİZMETLİ, "KĀİM-BİEMRİLLÂH es-SA‘DÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kaim-biemrillah-es-sadi (28.11.2021).
Kopyalama metni

Muhtemelen Der‘a’da doğdu. Hz. Hasan’ın torunlarından en-Nefsüzzekiyye diye tanınan Muhammed b. Abdullah el-Mehdî’nin soyundandır. Ailesi VI. (XII.) yüzyılda Arabistan’daki Yenbu‘dan Kuzey Afrika’ya göç etmiş ve Tâgmedâret bölgesinde yer alan Der‘a vadisinde yerleşmişti. Muhammed ilk tahsiline Der‘a’da başladı. Kur’an, dinî ilimler ve tarih sahasında kendini yetiştirdi. Daha sonra Sûs’un en önemli dinî şahsiyetlerinden olan Cezûliyye tarikatı şeyhi Muhammed b. Mübârek el-Akāvî’ye intisap etti ve onun tarafından Portekizliler’e karşı cihad etmek üzere Sûs’a gönderildi (916/1510). Târûdânt yakınlarındaki Tîdsî köyünde kabile şeyhleri ve ileri gelenleriyle toplantılar yapan ve buradaki faaliyetleri sonunda etrafında kalabalık bir kitle toplamayı başaran Muhammed “el-Kāim-Biemrillâh” lakabını aldı. Bu kitleyi teşkilâtlandırarak büyük bir güce sahip oldu. Der‘a ve Sûs halkının desteğiyle Portekizliler’le mücadeleye başladı. Agādîr yakınlarında kazandığı zaferlerle şöhretini de yaygınlaştırdı ve 917’de (1511) Sa‘dîler hânedanının temellerini attı. Büyük oğlu Ebü’l-Abbas Ahmed el-A‘rec’i “Melikü Sûs” lakabıyla vali olarak tayin etti, iki yıl sonra da veliaht ilân etti. Hâha ve Şeyâzıme şeyhleri kendisinden yardım isteyince oğlu Muhamed eş-Şeyh’i Sûs’ta vekil bırakıp onların yardımına koştu ve Portekizliler’le iş birliği yapan Yahyâ b. Tâfût’u uzaklaştırarak Hâha’ya girdi (922/1516). 923 (1517) yılında Hâha’ya bağlı Efûgāl’de vefat eden Kāim-Biemrillâh, Şeyh Muhammed b. Süleyman el-Cezûlî’nin türbesine defnedildi. Naaşı daha sonra oğlu Ahmed el-A‘rec tarafından Cezûlî’nin cesediyle birlikte Merakeş’e nakledildi. Hâkimiyeti altındaki topraklar Ahmed el-A‘rec ile diğer oğlu Muhammed eş-Şeyh arasında taksim edildi.


BİBLİYOGRAFYA

, III, 2-7; V, 1-15.

E. Lévi-Provençal, Les historiens des Chorfa, Paris 1922, s. 90 vd.

R. le Tourneau, “La naissance du pouvoir saʿdien vue par l’historien al-Zayyānī”, Mélanges Louis Massignon, Damas 1957, III, 65-80.

Abdülkerîm Küreyyim, el-Maġrib fî ʿahdi’d-devleti’s-Saʿdiyye, Rabat 1398/1978, s. 33-50.

Celâl Yahyâ, Târîḫu’l-Maġribi’l-kebîr, Beyrut 1981, III, 31-38.

İbrâhim Harekât, el-Maġrib ʿabre’t-târîḫ, Dârülbeyzâ 1405/1984, II, 239-245.

Abdülfettâh Mukallid el-Guneymî, Mevsûʿatü târîḫi’l-Maġribi’l-ʿArabî, Kahire 1414/1994, III/6, s. 113-121.

A. Cour, “Sa’dîler”, , X, 41, 43-44.

Chantal de la Véronne, “Saʿdids”, , VIII, 723.

Ahmed el-Bûzeydî, “et-Tâgmedâretî, Muḥammed b. ʿAbdurrahmân”, Maʿlemetü’l-Maġrib, Rabat 1415/1995, VII, 2154.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2001 yılında İstanbul’da basılan 24. cildinde, 212 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER