KÂKÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

KÂKÎ

الكاكي
KÂKÎ
Müellif: HÜSEYİN KAYAPINAR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2001
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.09.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/kaki
HÜSEYİN KAYAPINAR, "KÂKÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kaki (22.09.2021).
Kopyalama metni

Hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. İlk nisbesinden Mâverâünnehir bölgesindeki Hucend asıllı olduğu anlaşılmakta, şöhret bulduğu Kâkî nisbesinin de Azerbaycan’daki Kâk Kalesi’yle (Dihhûdâ, XI, 15921) ilgisi bulunduğu sanılmaktadır. Tirmiz’de devrin tanınmış Hanefî fakihlerinden Abdülazîz el-Buhârî’den ve Hüsâmeddin es-Siğnâkī’den fıkıh okudu. Kırım’a, ardından Kahire’ye giderek oraya yerleşti. Câmi-i Mardînî’de imamlık yaptı. Vefatına kadar öğretim ve fetva ile meşgul oldu.

Eserleri. 1. Miʿrâcü’d-dirâye ilâ şerḥi’l-Hidâye. Burhâneddin el-Mergīnânî’nin el-Hidâye adlı meşhur eserinin şerhidir. Müellif, 21 Muharrem 745’te (4 Haziran 1344) tamamladığı kitabında dört mezhep imamının görüşlerini toplayarak sahih ve tercihe değer olanlarını belirtmiş ve istidlâl yollarını göstermiştir. Eserde zaman zaman soru-cevap metodu kullanılmış, yer yer de el-Hidâye’nin metni olan Bidâyetü’l-mübtedî ile İmam Muhammed’in el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr’inin ibareleri karşılaştırılmıştır. Ayrıca el-Hidâye’de bulunmadığı halde kitabın sonuna Kudûrî’nin el-Muḫtaṣar’ı esas alınarak ferâiz konusu da ilâve edilmiş, bu bölüm müstakil olarak bazı yazmalarda yer almıştır (Süleymaniye Ktp., Fâtih, nr. 1903/2, vr. 310-343). Miʿrâcü’d-dirâye’nin birçok nüshası günümüze ulaşmıştır (meselâ bk. Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa, I-VI, nr. 869; Süleymaniye, I-IV, nr. 552; Kadızâde Mehmed, I-IV, nr. 177; Mahmud Paşa, I-VII, nr. 205; Karaçelebizâde Hüsâmeddin, I-V, nr. 140; Esad Efendi, I-III, nr. 986; Fâtih, I-IV, nr. 1974-1978).

2. ʿUyûnü’l-meẕâhibi’(l-erbaʿati’)l-Kâmilî. Dört mezhep imamının görüşlerinin toplandığı eserde hükümlerin delillerine temas edilmemiştir. Kitapta önce Ebû Hanîfe’nin fikirleri kaydedilmiş, ardından diğer görüşlere yer verilmiştir. Kâtib Çelebi, eserin farklı nüshalarında adının ʿUyûnü’l-meẕâhibi’l-Kâmilî ve ʿUyûnü’l-meẕâhibi’l-Muẓafferî olarak kaydedildiğini, ilkinin el-Melikü’l-Kâmil Şa‘bân’a, diğerinin el-Melikü’l-Muzaffer Hâcî’ye ithaf edildiğini ve muhtemelen bunun telif sırasında sultan değişikliğinden kaynaklandığını belirtir (, II, 1187). ʿUyûnü’l-meẕâhib’in de çok sayıda nüshası zamanımıza ulaşmıştır (meselâ bk. Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa, nr. 896, Reşid Efendi, nr. 236, Damad İbrâhim Paşa, nr. 698, Mahmud Paşa, nr. 221, 240; TSMK, III. Ahmed, nr. 742).

3. Câmiʿu’l-esrâr fî şerḥi’l-Menâr. Ebü’l-Berekât en-Nesefî’nin usûl-i fıkha dair Menârü’l-envâr adlı eserinin şerhi olup müellif, hocası Abdülazîz el-Buhârî ile Ebü’l-Berekât en-Nesefî’nin eserlerinden büyük ölçüde faydalandığını kaydeder (Süleymaniye Ktp., Bağdatlı Vehbi Efendi, nr. 337, Esad Efendi, nr. 501, Serez, nr. 541, 542, Lala İsmâil, nr. 71, 753; Millet Ktp., Feyzullah Efendi, nr. 615, 616; Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 986, 987, 988).

4. Şerḥu Uṣûli’l-Bezdevî (Bünyânü’l-vüṣûl fî şerḥi’l-uṣûl li’l-Bezdevî; Murad Molla Ktp., Murad Molla, nr. 669).


BİBLİYOGRAFYA

, II, 428; IV, 294-295.

, II, 1187, 1824, 2033.

, s. 186.

Bahâ Ahmed el-Meyhî – Muhammed el-Biblâvî, Fihrisü’l-kütübi’l-ʿArabiyyeti’l-maḥfûẓa bi’l-Kütübḫâneti’l-Ḫidîviyye, Kahire 1306, III, 82-83.

, II, 253; Suppl., II, 268.

, II, 155.

, VII, 265.

, XI, 182.

Ahmet Özel, Hanefi Fıkıh Âlimleri, Ankara 1990, s. 78.

, XI, 15921, 15926.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2001 yılında İstanbul’da basılan 24. cildinde, 216 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER