KĀNİÎ-i TÛSÎ

قانعئ طوسي
Müellif:
KĀNİÎ-i TÛSÎ
Müellif: RIZA KURTULUŞ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2001
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 02.04.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/kanii-i-tusi
RIZA KURTULUŞ, "KĀNİÎ-i TÛSÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kanii-i-tusi (02.04.2020).
Kopyalama metni
Nisbesinden Horasan bölgesindeki Tûs şehrinden olduğu anlaşılmaktadır. Manzum hale getirdiği Kelîle ve Dimne’de Horasan’da müreffeh bir hayat sürdüğünü, şairlikte kendi ayarında bir kimse bulunmadığını ve hükümdarlar tarafından aranan bir şair olduğunu ifade eden Kāniî, Moğol istilâsı sırasında ülkesini terketmek zorunda kaldı. Hindistan, Aden, San‘a, Yemen, Medine, Mekke ve Bağdat’ı dolaştıktan sonra Anadolu’ya geldi. Konya’da Selçuklu Hükümdarı I. Alâeddin Keykubad’ın hizmetine girdi. Selçuklu hükümdarları II. Gıyâseddin Keyhusrev, II. İzzeddin Keykâvus ve IV. Kılıcarslan dönemlerinde saray şairi olan Kāniî’ye “melikü’ş-şuarâ” ve “emîr” unvanları verildi. Eflâkî, Kāniî’nin İranlı mutasavvıf şair Senâî’nin aleyhinde konuştuğu için Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî tarafından uyarıldığını, bu olayın ardından onun müridi olduğunu, Hâkānî-yi Şirvânî ayarında bir şair olarak tanındığından “Hâkānî-i zaman” olarak adlandırıldığını kaydeder (Menâḳıbü’l-ʿârifin, I, 221, 322, 595). Mevlâna öldüğünde (1273) ona mersiye yazdığına göre bu tarihten sonra vefat etmiş olmalıdır.

Eserleri. 1. Selcûḳnâme. Alâeddin Keykubad ve Gıyâseddin Keyhusrev dönemlerini anlatan şehnâme mahiyetindeki eserden bazı parçaları İbn Bîbî el-Evâmirü’l-ʿAlâʾiyye fi’l-umûri’l-ʿAlâʾiyye adlı eserinde nakletmiştir. 2. Kelîle ve Dimne. VI. yüzyılda yaşayan Nasrullah-ı Şîrâzî’nin Kelîle ve Dimne tercümesinin Farsça manzum hale getirilmiş şeklidir. 658’de (1260) II. İzzeddin Keykâvus adına yazılmış olup 4500 beyit ihtiva eder. Tek nüshası British Museum’da bulunmaktadır (nr. 7766).

BİBLİYOGRAFYA
Eflâkî, Menâḳıbü’l-ʿârifîn, I, 221, 322, 595; Rieu, Catalogue of the Persian Manuscripts, II, 582-584; Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye Tarihi, İstanbul 1948, s. 395; Browne, LHP, III, 111; Dihhudâ, Luġatnâme, XXI, 120; Nefîsî, Târîḫ-i Naẓm u Nes̱r, I, 161; Safâ, Edebiyyât, III/1, s. 487-509; M. Fuad Köprülü, “Anadolu Selçukluları Tarihi’nin Yerli Kaynakları”, TTK Belleten, VII/27 (1943), s. 393-395; Ahmet Ateş, “VI.-VII. (XII.-XIII.) Asırlarda Anadolu’da Yazılmış Farsça Eserler”, TM, VII-VIII/2 (1945), s. 111-112; C. Brockelmann, “Kelile ve Dimne”, İA, VIII, 555.
Bu madde ilk olarak 2001 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 24. cildinde, 307 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.